The Game-Players of Titan (Philip K. Dick): konusu, Titan bilimi ve rehberi

The Game-Players of Titan, Amerikalı yazar Philip K. Dick'in 1963 tarihli romanıdır. Kitap, bir silah yüzünden nüfusu çökmüş bir Dünya'yı anlatır. Bu Dünya'da insanlar mülklerini, evliliklerini ve toplumsal konumlarını "Bluff" adlı bir masa oyununda ortaya koyar. Oyunu yöneten ise Satürn'ün en büyük uydusu Titan'dan gelen, silikon temelli ve kumara düşkün yaratıklardır: vug'lar.

Roman, Dick'in en çok konuşulan eserleri arasında değildir; ne bir filme dönüşmüş ne de Ubik ya da Do Androids Dream of Electric Sheep? kadar anılmıştır. Yine de yazarın temel kaygılarını erken ve yoğun biçimde taşır: gerçekliğin güvenilmezliği, görünenin ardındaki gizli denetim, sıradan insanların kendilerinden büyük güçlerin oyuncağı olması. Bu rehberde kitabın konusunu, özetini, Titan'la gerçek bilim arasındaki ilişkiyi ve nereden başlanacağını bulacaksınız.

Kitap ne anlatıyor?

Hikâyenin merkezinde Pete Garden adlı bir oyuncu var. Garden, "Bluff" oynayan gruplardan birinin üyesidir; bu dünyada oyuncuya "Bindman" denir. Roman başlarken Pete'in başı dertte: en sevdiği mülkü kaybetmiş, ilk eşi Freya'dan ayrılmıştır; yeni eşi Carol ile uyumundan da emin değildir. Kitapta Pete'in iki uçlu bozukluk yaşadığı da belirtilir; bu durum oyundaki yeteneğini zedeleyebilecek bir kırılganlık olarak çıkar karşımıza.

Oyunun arka planında büyük bir toplumsal sorun yatar. Romanın dünyasında Çin'e atfedilen, uydudan etki eden bir silah, "Henkel ışınımı", insanlığın büyük bölümünü kısır bırakmıştır. Vug'lar Dünya'yı işgal etmez; babacan bir üstünlükle yönetir. Oyunun kuralları da bu yönetimin aracıdır: oyuncuların mülkleri ve eşleri el değiştirdikçe farklı kişiler bir araya gelir ve doğurganlığın korunması kolaylaşır. Yani masa oyunu aynı anda eğlence, ekonomi ve nüfus politikasıdır.

Dick bu çerçeveyi bir cinayet gizemiyle birleştirir. Romanın büyük bölümü, ne olduğunu hatırlamayan bir grup insanın şüphelilikten kurtulma çabası etrafında döner. Okur kısa sürede şunu fark eder: kimin insan, kimin vug olduğunu bilmek kolay değildir ve karakterlerin gördüğü dünya, kendilerine gösterilen dünyadır.

Kitabın özeti

Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır.

Pete Garden'ın grubu "Pretty Blue Fox", Bluff oynayan çok sayıda gruptan biridir. Pete, romanın başında Berkeley adlı mülkünü kaybetmiştir. Mülkün yeni sahibi, Doğu Yakası'ndan gelen ve yozlaşmış olarak bilinen Jerome Luckman'dır. Pete, Freya'yı özler; elinde kalan topraklarda yaşayan, gizemli biçimde doğurgan Pat McClain'e de ilgi duyar. Pat telepattır, eşi Allen geleceği önceden görür, kızları Mary Anne ise telekinetik yetenek taşır. Bu insanlar oyuna alınmaz, çünkü yetenekleri oyunda hile olarak kullanılabilir; bu yüzden düzenden hoşnut değillerdir. Yeni eşi Carol'ın gebe kaldığını öğrenen Pete, Pat'le yakınlaşmasına son verir; bu kısır dünyada gebelik, başlı başına büyük bir olaydır.

Sonra Luckman öldürülür. Pete ve grubundaki altı kişi şüpheli olur; üstelik hepsi yapay yollarla yaratılmış bir bellek kaybı içindedir ve bu, onları hem insan hem vug yetkililerin gözünde daha da zan altında bırakır. Pete zamanla vug'ların kendi psişik güçlerini insan görünümünü korumak için kullandığını, yani sanrı yarattıklarını ve insan biçimli kabuklardan, simülakrlardan yararlandıklarını fark eder.

Vug'ların kendi içinde de siyasi bir ayrışma vardır. "Aşırılar" Dünya'nın ele geçirilmesini isterken "ılımlılar" mevcut babacan işbirliğini sürdürmek ister. Bu arada doğurgan insanlar vug egemenliğine karşı gizli bir direniş örgütler; ama romanın ironik dönüşünde direnişçilerin yerini insan kılığındaki vug'lar alır. Sonunda Pretty Blue Fox üyeleri Titan'a ışınlanır ve Amerika Birleşik Devletleri'nin jeopolitik geleceğini belirleyecek son oyunu Titanlı rakiplerle oynar. Roman bu finalde doruğa çıkar. Son oyunun ayrıntılı sonucunu burada vermiyorum; kitabın asıl kıvrımı oradadır ve okuma deneyiminin parçasıdır.

Özetin söylediği şu: The Game-Players of Titan bir kimlik ve denetim romanıdır. Oyun, vug'lar için bir yönetim aracı, insanlar için bir hayatta kalma ritüelidir; cinayet olayı ise bu düzenin ne kadar kırılgan olduğunu ortaya çıkarır.

Yazar ve yazıldığı dönem

Philip K. Dick 16 Aralık 1928'de Chicago'da doğdu, 2 Mart 1982'de Santa Ana'da, felç sonrası komplikasyonlardan öldü. Hayatının büyük bölümünü Kaliforniya'da geçirdi. Bilimkurgu yazarlığı geçim sağlamadığı için hızlı üretmek zorundaydı. 1963 yılı onun için bir dönüm noktasıydı: Ocak 1963'te Scott Meredith edebiyat ajansı, satılmamış ana akım romanlarının hepsini geri gönderdi ve Dick'in ana akım edebiyatta başarı hayali fiilen sona erdi. Aynı yıl The Man in the High Castle ona Hugo Ödülü'nü kazandırdı. The Game-Players of Titan bu iki gelişmenin arasında, büyük olasılıkla Mayıs 1963'te yazıldı; el yazması ajansa 4 Haziran 1963'te ulaştı.

Kitabı Ace Books yayımladı. İlk baskı, kapağını Jack Gaughan'ın çizdiği 191 sayfalık bir ciltsiz kitaptı. Roman, Dick'in 1960 ile 1970 arasında yirmi bir roman yayımladığı, yani çok hızlı yazdığı dönemin ürünüdür. 1975'te Rolling Stone'a verdiği röportajda, 1970 öncesi yayımlanan kitaplarının hepsini amfetamin kullanarak yazdığını söylemişti. Bu, yazarın kendi anlatımıdır; romanın katman katman sanrılarla ve hızla değişen olay örgüsüyle bağı konusunda kesin bir şey söylenemez.

Kitaptaki bilim: Titan ve silikon temelli yaşam

Romanda bilim bir tür dekordur; Dick olasılık hesabıyla değil, fikirle ilgilenir. Yine de iki konu gerçek bilimle karşılaştırmaya değer: Titan'ın kendisi ve silikon temelli yaşam fikri.

Gerçek Titan

Titan'ı 25 Mart 1655'te Hollandalı gökbilimci Christiaan Huygens keşfetti. Çapı yaklaşık 5.150 kilometre olan uydu, Güneş Sistemi'nde yoğun bir atmosfere sahip tek uydudur; hatta atmosferi Dünya'nınkinden yoğundur. Yüzey basıncı yaklaşık 1,45 atmosferdir; atmosfer yüzde 98,4 azot ve yaklaşık yüzde 1,4 metandan oluşur. Yüzey sıcaklığı yaklaşık eksi 179,5 °C'dir. Bu soğuklukta su, kaya gibi katıdır; yüzeyde sıvı olarak duran şey metan ve etan gibi hidrokarbonlardır. NASA'nın tanımıyla Titan, Dünya dışında yüzeyinde sıvı bulunan tek yerdir; orada bulutlar, yağmur, nehirler, göller ve denizler vardır. Kraken Mare ve Ligeia Mare denizlerin başlıcalarıdır. Gezegenin ve uydularının genel tablosu için Satürn sayfasına bakabilirsiniz.

Titan'ı ziyaret eden ilk uzay aracı Pioneer 11 oldu (1 Eylül 1979). Asıl keşif Cassini-Huygens göreviyle geldi: Huygens sondası 14 Ocak 2005'te Titan'a indi ve Dünya'dan en uzak gök cismine inen sonda oldu. NASA ayrıca Dragonfly adlı döner kanatlı aracı 2028'de fırlatmayı planlıyor; araç Titan'da üç yıl boyunca birden fazla noktaya inip yaşamın öncül kimyasını inceleyecek (son gelişme için bkz. Dragonfly'ın bilgisayarda yaptığı ilk uçuş). Titan'ın buz kabuğunun altında küresel bir okyanus bulunduğu düşünülüyor ve bu ortam mikrobik yaşam için olası bir yaşanabilir ortam sayılıyor. Kısacası Titan gerçekten ilginç bir yer; ama orada oyun oynayan bir uygarlık bulunduğuna dair hiçbir kanıt yok.

Silikon temelli yaşam mümkün mü?

Dick'in vug'ları silikon temelli yaratıklardır. Bu fikir bilimkurguda eskidir ve bir dayanağı vardır: silikon, periyodik tabloda karbonla aynı grupta yer alır ve karbon gibi dört bağ yapabilir; Dünya kabuğunda karbondan yaklaşık 925 kat bol bulunur. Buna rağmen araştırmacılar silikonun kimyasını çok sınırlı buluyor. Silikonun alkan benzeri bileşikleri olan silanlar suyla çabuk tepkimeye girer ve uzun zincirli silanlar kendiliğinden bozulur. Silikon, oksijen ve flor dışındaki çoğu atomla karbondan çok daha zayıf bağ kurar ve kararlı çoklu bağları neredeyse yoktur. Bilinen silikon makromolekülleri yapay polimerlerdir ve organik makromoleküllerin çeşitliliğinin yanında tekdüze kalır. Evrende ise karbon, silikondan yaklaşık on kat bolca bulunur.

Bu yüzden bugünkü bilgiyle silikon temelli yaşam olası görünmüyor. Titan'daki sıvı metan ortamı için önerilen "azotozom" adlı hücre zarı fikri de sonraki çalışmalarda sorgulandı. Genel çerçeve için dünya dışı yaşam arayışı sayfasına bakabilirsiniz.

Etkisi ve eleştirel karşılama

Romanın eleştirideki yeri, bir başyapıt olarak değil, ilginç bir deney olarak belirir. İtalyan eleştirmen Carlo Pagetti onu bilimkurgunun öngörülebilir kalıplarıyla oynayan "parodik bir üst anlatı" olarak niteler; yazarın karakterlerini kukla gibi kullandığını, sonunu bile hokkabaz numaralarıyla sorgulayabildiğini ve kendisinin de bir "oyun oyuncusu" olduğunu söyler. Katherine Hayles ise Dick'in, Alice Harikalar Diyarında'daki Kalpler Kraliçesi gibi, oyunun ortasında kuralları değiştirdiğini belirtir. Bu yorumlar romanın ana hilesini gösterir: vug'ların insanları oynatması ile yazarın karakterlerini oynatması aynı şeydir.

Roman bugün daha çok Dick'in sonraki işlerine giden yolda bir basamak olarak okunuyor: yapay görünümler, insanın başkalarının oyununda taş olması ve algının manipüle edilmesi, yazarın ilerleyen yıllarda büyüttüğü temalardır.

Uyarlamaları

Bu romanın bilinen bir film ya da dizi uyarlaması yok. Dick'in öbür eserleri ise sinemaya çok girdi: Bıçak Sırtı (Blade Runner) (1982), Gerçeğe Çağrı (Total Recall) (1990) ve Minority Report (2002) onun öykü ve romanlarından uyarlandı; Blade Runner 2049 ise ilk filmin devamıdır. Titan'ı konu alan başka romanlar için Titan'ın Sirenleri ve Imperial Earth sayfalarına göz atabilirsiniz.

Kimlere uygun, nereden başlanır?

Kitap, Dick'e yeni başlayanlar için ilk durak değildir; onu tanımak isteyen okur The Man in the High Castle ya da Do Androids Dream of Electric Sheep? ile başlamalı. The Game-Players of Titan ise Dick'in erken dönem üretiminden hoşlananlara, kısa (191 sayfa), fikir ağırlıklı, bir cinayet gizemi barındıran bilimkurgu arayanlara uygundur. Beklentiyi baştan ayarlamakta fayda var: roman Titan'ın bilimini değil, oyun ve güç ilişkilerini anlatır; Titan burada yer olmaktan çok bir kaynak ve bir tehdittir. Kitap bağımsızdır, bir seriye bağlı değildir; önceden başka bir Dick romanı okumanız gerekmez. Yazarın hayatı ve eserleri için Philip K. Dick sayfasına bakabilirsiniz.