Heinlein Gelecek Tarihi okuma sırası: 6 kitap, yayın sırası ve nereden başlanır

Robert A. Heinlein'ın "Gelecek Tarihi" (Future History), tek bir romanın adı değil; yazarın 1939'dan 1960'lı yılların başına kadar yazdığı öykülerden, novellalardan ve romanlardan oluşan, ortak bir zaman çizelgesine bağlanan bir dizidir. Ay'a ilk özel yolculuk, Güneş Sistemi'nin yerleşimi, Amerika'da dinî bir diktatörlüğün kurulup yıkılması, çok uzun yaşayan bir ailenin kaçışı ve yüzyıllar süren bir yıldız gemisi yolculuğu aynı dünyanın farklı yıllarında geçer. Bu sayfa serinin hangi kitaplardan oluştuğunu, hangi sırayla okunabileceğini ve nereden başlamanın en akılcı olduğunu anlatıyor.

Gelecek Tarihi nedir?

"Future History" terimini Heinlein'ın editörü John W. Campbell Jr. ortaya attı; ifade ilk kez Astounding Science Fiction dergisinin Şubat 1941 sayısında geçer. Aynı derginin Mayıs 1941 sayısında da öykülerin yer aldığı yılları gösteren bir zaman çizelgesi basıldı. Heinlein serinin öykülerinin çoğunu 1939-1941 ve 1945-1950 yılları arasında yazdı. İlk öyküsü "Life-Line" Ağustos 1939'da yine Astounding'de çıkmıştı; yani seri, yazarın yayımlanan ilk metniyle birlikte başlar.

Seri, Heinlein'ın 1967'de Putnam'dan çıkan The Past Through Tomorrow derlemesiyle bir bütün olarak da okurun karşısına çıktı. Bu kalın cilt 1939 ile 1962 arasında yazılmış 21 öyküyü içerir ve zaman çizelgesini de taşır. Aşağıdaki okuma yolu ise tek bir ciltle değil, ayrı ayrı basılmış altı kitapla ilerliyor; çünkü bu altı kitap, serinin ana hattını taşıyan ve her biri ayrı ayrı elde edilebilen ciltlerdir.

Seride kaç kitap var?

Seriyi kitap düzeyinde şöyle özetlemek mümkün. Tablodaki yıl, kitabın ilk basıldığı yıldır; içindeki öyküler dergilerde daha önce çıkmış olabilir.

Kitap	İlk baskı	İçeriği
The Man Who Sold the Moon	1950	Öykü derlemesi; başlık öyküsü ile "Life-Line", "The Roads Must Roll", "Requiem" gibi erken dönem öyküleri
The Green Hills of Earth	1951	Öykü derlemesi; başlık öyküsü ile "The Long Watch", "Ordeal in Space" gibi uzay yaşamı öyküleri
Revolt in 2100	1953	"If This Goes On—", "Coventry" ve "Misfit"; dinî diktatörlük ve devrim
Methuselah's Children	Dergide 1941, kitap olarak 1958	Roman; uzun yaşayan Howard ailelerinin hikâyesi
Orphans of the Sky	1963	"Universe" ve "Common Sense" novellaları; nesil gemisi
Time Enough for Love	1973	Roman; Lazarus Long'un uzun hayatı

Seri bu altı kitapla sınırlı değildir: Heinlein sonradan Lazarus Long'u başka romanlarına da taşıdı ve zaman çizelgesindeki birçok öykü bu altı kitabın dışında, tek başına ya da başka derlemelerde yer alır. "Searchlight" (1962) gibi öyküler buna örnek. Ancak ilk kez okuyan biri için bu altı kitap, serinin ana hattını eksiksiz verir.

Okuma sırası: yayın sırası ve evren içi sıra

Gelecek Tarihi'nde iki ayrı sıra vardır ve kitap düzeyinde bunlar büyük ölçüde örtüşür. Fark, öykü düzeyinde ortaya çıkar: The Man Who Sold the Moon ile The Green Hills of Earth içindeki öyküler zaman çizelgesinde iç içe geçer, ama yayın sırasıyla okuduğunuzda bu bir karışıklık yaratmaz.

Yayın sırasıyla (ilk kitap baskısına göre):

1. The Man Who Sold the Moon (1950)
2. The Green Hills of Earth (1951)
3. Revolt in 2100 (1953)
4. Methuselah's Children (1958)
5. Orphans of the Sky (1963)
6. Time Enough for Love (1973)

Evren içi sırayla: aynı altı kitap neredeyse aynı sıraya oturur. Yakın gelecekteki Ay yolculuğu ve gezegenler arası yaşam önce gelir, ardından Amerika'daki dinî diktatörlük ve devrim, sonra Howard ailelerinin kaçışı, en sonda da yüzyıllar boyu süren yıldız gemisi yolculuğu. Heinlein'ın 1950 tarihli zaman çizelgesinde Orphans of the Sky olaylarını 2600 yılına yerleştirdiği, yani serinin en uzak noktası saydığı biliniyor. Time Enough for Love ise çok sonradan, 1973'te eklendi ve Lazarus Long'u bambaşka bir ölçekte sürdürüyor.

Pratik öneri: yayın sırasını izleyin. Hem Heinlein'ın yazı olgunlaşmasını görürsünüz hem de çizelgedeki sıçramalar sizi şaşırtmaz.

Kitabın özeti: serinin ana hattı

Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır. Serinin ilk katmanı yakın gelecektir. The Man Who Sold the Moon derlemesi, teknolojinin toplumu nasıl değiştirdiğini ele alır; başlık öyküsünde Ay'a ilk yolculuğu bir hükümet değil, hırslı bir iş insanı düzenler. The Green Hills of Earth bu dünyada yaşayan sıradan insanları, yani uzay işçilerini, pilotları ve şarkıcıları gösterir; başlık öyküsünün kahramanı, gezegenler arasında şarkı söyleyen kör bir uzay mühendisidir.

İkinci katman Revolt in 2100'dür. Burada Amerika Birleşik Devletleri, halkçı bir söylemle iktidara gelen Nehemiah Scudder'in ardından dinî bir otoriter rejime dönüşmüştür; rejime karşı örgütlenen direniş devrimle sonuçlanır. Kitaptaki üç öykü bu rejimi, devrimi ve sonrasında kurulan hür toplumu farklı açılardan gösterir. Heinlein sonsözde yazmayı planlayıp tamamlamadığı öykülerden de söz eder.

Üçüncü katman Methuselah's Children'dır. Bu romanda seçici üremeyle çok uzun ömür kazanmış Howard aileleri öne çıkar; aileler sonunda Dünya'yı geride bırakıp yıldızlararası bir yolculuğa çıkar ve başka uygarlıklarla karşılaşır. Lazarus Long, daha sonra Heinlein'ın başka romanlarında da yer alacak olan bu karakter, ilk kez burada görünür.

Dördüncü katman Orphans of the Sky'dır. Proxima Centauri'ye giden Vanguard gemisinde nesiller geçmiş, yolculuğun amacı unutulmuş, gemi bir "evren" sayılmaya başlanmıştır. İki novella bu kapalı dünyada bilginin yitirilişini ve dinin bilimin yerini alışını anlatır; sonunda hayatta kalanlar bir kaçış botuyla yeni bir dünyaya iner.

Son katman Time Enough for Love'dır. İki bin yaşını aşmış Lazarus Long, anlatıcı olarak yaşamının farklı dönemlerini aktarır. Roman, serinin teknolojik ve siyasi hikâyesinden çok bir kişinin uzun hayatına bakar.

Bu beş katman birlikte okununca seri, teknolojik iyimserlikle başlayıp siyasi çöküşten, kaçıştan ve yeniden başlamadan geçen bir insanlık hikâyesi çıkarır. Heinlein her kitapta bakışını başka bir ölçeğe taşır: önce bir şirketin, sonra bir ülkenin, sonra bir ailenin, en sonda tek bir kişinin hayatına.

Yazar ve yazıldığı dönem

Heinlein 7 Temmuz 1907'de Missouri'nin Butler kasabasında doğdu, 8 Mayıs 1988'de Kaliforniya'nın Carmel-by-the-Sea kentinde öldü. 1929'da ABD Deniz Harp Okulu'ndan mezun oldu, USS Lexington ve USS Roper gemilerinde görev yaptı ve 1934'te teğmen rütbesiyle donanmadan ayrıldı. Yazarlığa 1939'da başladı; ilk öyküsü olan "Life-Line"ı Astounding'de Campbell'ın editörlüğünde yayımladı. Frederik Pohl onu "Campbell döneminin en büyük bilimkurgu yazarı" diye anmıştır.

Gelecek Tarihi'nin yazıldığı dönem iki parçalıdır. 1939-1941 arasında Heinlein dergi öyküleriyle seriyi kurdu; 1941'den sonra seriye ara verdi, 1945'ten sonra yeniden döndü. Bu ikinci dönemde yazdığı öyküler arasında, The Saturday Evening Post gibi geniş okur kitlesi olan bir dergide çıkan "The Green Hills of Earth" de vardır.

Serideki bilim: Heinlein ne öngördü, ne tutmadı?

Bu bir bilim kitabı değil, mühendislik ve ekonomi merakıyla yazılmış bilimkurgu; ama gerçek uzay çağıyla karşılaştırınca ilginç yerlerde buluşuyor. Birincisi Ay yolculuğu. The Man Who Sold the Moon ilk Ay seferini özel girişimin yaptığı bir dünyayı hayal eder; gerçekte ilk insanlı Ay inişlerini bir devlet kurumu olan NASA'nın Apollo programı yaptı. Yine de Heinlein'ın uzay yolculuğunu bir finansman ve yönetim sorunu olarak görmesi, bugün ticari uzay şirketlerinin tartışıldığı bir çağda yeniden ilgi görüyor. Zamanla gerçek olaylar kurgusal tarihi geride bıraktı; bu, tarih kurgusu yazmanın kaçınılmaz bedelidir.

İkincisi, Heinlein'ın uzaya duyduğu ilgi edebiyatla sınırlı kalmadı. 1950'de çekilen Destination Moon filminin hikâyesi ve senaryosu üzerinde çalıştı; film özel efekt dalında Akademi Ödülü kazandı. Filmin sayfasına göz atabilirsiniz. Üçüncü olarak, "The Green Hills of Earth" öyküsünün kör şarkıcısı Rhysling'in adı gerçek uzay tarihine de geçti: Apollo 15 astronotları bir Ay kraterine bu adı verdi ve son Ay yürüyüşlerinde yer kontrolünden öykünün şarkısından bir dize okundu.

Serinin en bilimsel tartışmaya açık kısmı nesil gemisidir. Orphans of the Sky'daki Vanguard, Proxima Centauri'ye giden bir "ark"tır; yolculuk ışıktan yavaş bir hızla yapıldığı için nesiller sürer. Bugün böyle bir gemi yapabilecek bir teknolojimiz yok; uzay gemilerinin tarihçesi bize yalnızca Güneş Sistemi içindeki araçları gösteriyor. Buna rağmen Heinlein'ın asıl sorusu mühendislik değil, toplumsal: kapalı bir dünyada bilgi unutulursa ne olur?

Methuselah's Children ve Time Enough for Love ise ömrü bir bilimsel hedef olarak değil, bir düşünce deneyi olarak ele alır. Kitaplarda anlatılan seçici üreme yoluyla ömür uzatma, gerçek bir araştırma önerisi değil, "ömür bu kadar uzarsa toplum nasıl tepki verir" sorusunun malzemesidir.

Etkisi ve ödülleri

Gelecek Tarihi, bilimkurguda "geleceğin tarihi" yazmanın ölçütü haline geldi. Eleştirmen Groff Conklin onu yarının tarihlerinin en büyüğü diye nitelemiş, Algis Budrys da The Past Through Tomorrow için alanın bildiği en iyi yazılardan bazıları demişti. 1966'da seri, Hugo Ödülleri'nin "Tüm Zamanların En İyi Serisi" özel dalında aday gösterildi; ödül Isaac Asimov'un Vakıf (Foundation) serisine gitti.

Seriyi oluşturan metinlerden bazıları kendi başına da onur gördü: "Universe" novellası 1973'te Amerika Bilimkurgu Yazarları Derneği'nin (SFWA) The Science Fiction Hall of Fame, Volume Two derlemesine seçildi; Time Enough for Love Hugo, Nebula ve Locus ödüllerine aday oldu ve 1988'de Prometheus Hall of Fame ödülünü aldı. Heinlein 1974'te SFWA'nın ilk "Grand Master"ı seçildi.

Uyarlamaları

Gelecek Tarihi'nin bütünü için bildiğimiz bir film ya da dizi uyarlaması yok. Heinlein'ın sinemayla en bilinen ilişkisi serinin dışındaki Destination Moon filmidir; Ay yolculuğunu konu alması bakımından seriyle yakın bir tema paylaşır ama serinin uyarlaması değildir. Heinlein'ın sinemaya en çok taşınan romanı da Yıldız Gemisi Askerleri (Starship Troopers) bu serinin parçası değildir.

Kimlere uygun, nereden başlanır?

• Kısa ve hızlı bir giriş isteyenler: The Green Hills of Earth ile başlayın; öyküler kısadır ve uzay yaşamının insani yüzünü gösterir.
• Serinin tohumunu görmek isteyenler: The Man Who Sold the Moon ile başlayın; seri bu kitapla kurulur.
• Tek bir kitapla yetinenler: Orphans of the Sky bağımsız okunabilir, kısadır ve serinin en çok anılan fikrini, nesil gemisini içerir.
• Heinlein'ı tanımak isteyenler: Gelecek Tarihi dışında yazarın daha çok bilinen eserleri de var: Ay Zalim Bir Sevgilidir ve Yaban Diyarlarda Yabancı.
• Seriyi bitirenler: Time Enough for Love en sona bırakılmalı; Lazarus Long'u önceki kitaplardan tanıyan okur için daha çok şey anlatır.

Hangi kitaptan başlarsanız başlayın, bu yazıdaki sıra bir zorunluluk değil, bir öneridir; çünkü Heinlein öykülerini bağımsız okunabilir biçimde yazmıştır. Yazarın hayatı ve diğer kitapları için Robert A. Heinlein sayfasına da bakabilirsiniz.