Gece Yarısı Gökyüzü'ndeki gibi Jüpiter'in bir uydusuna yerleşilebilir mi?

George Clooney'nin yönettiği Gece Yarısı Gökyüzü (The Midnight Sky), Lily Brooks-Dalton'ın 2016 tarihli Good Morning, Midnight romanından uyarlandı ve 2020 Aralık'ında Netflix'te yayımlandı. Filmin kurgusunda insanlık, Jüpiter'in K-23 adlı bir uydusunu yerleşime uygun bulmuş durumda. Peki gerçek Jüpiter uyduları arasında insanın yaşayabileceği bir yer var mı?

Kısa cevap: bilinen hiçbir Jüpiter uydusu bugün insan için yaşanabilir değil. Üstelik asıl engel soğuk ya da havasızlık değil; Jüpiter'in kendisi.

Film ne gösteriyor?

Hikâyenin merkezinde yaşlı bir bilim insanı, Augustine Lofthouse var. Yıllar önce K-23'ü, insan yerleşimine uygun bir Jüpiter uydusu olarak keşfetmiş. Dünya'nın yüzeyini yaşanmaz kılan bir felaketten sonra Lofthouse bir Arktik üssünde tek başına kalıyor. Tek umudu, K-23 yolculuğundan dönmekte olan Aether uzay aracını yakalayıp mürettebatı Dünya'ya inmemeleri konusunda uyarmak. Filmde önerilen çıkış yolu, Dünya'yı terk edip K-23'e dönmek.

Filmin bilimsel iddiası özünde şu: Jüpiter çevresinde, atmosferiyle, sıcaklığıyla ve yüzeyiyle insanı barındırabilecek bir uydu bulunabilir. Gerçek uyduları bu ölçüte vurmak için üç soruya bakmak gerekiyor: ne kadar büyükler, ne kadar sıcaklar ve ne kadar radyasyon alıyorlar?

Gerçek Jüpiter uyduları nasıl yerler?

NASA'nın verilerine göre Ganymede, Güneş Sistemi'nin en büyük uydusu; yaklaşık 5.260 kilometrelik çapıyla Merkür'den de Plüton'dan da büyük. Yüzeyinde gündüz sıcaklıkları 90 ile 160 kelvin arasında, yani yaklaşık eksi 183 ile eksi 113 derece Celsius. Hubble Uzay Teleskobu'yla yapılan gözlemler Ganymede'de çok ince bir oksijen atmosferi olduğunu gösterdi; NASA'ya göre bu oksijen büyük olasılıkla buzlu yüzeyden geliyor. Böyle bir atmosfer solunabilecek bir havadan çok uzak.

Europa ise Ay'dan biraz küçük; NASA'nın bilgi grafiğine göre kalınlığı 2 ile 20 mil arasında değişen bir buz kabuğunun altında, yaklaşık 60 mil derinliğinde bir okyanus barındırıyor ve bilim insanları bu okyanusta Dünya'daki tüm okyanuslardan yaklaşık iki kat su olduğunu tahmin ediyor. Yani suyun bolluğu filmdeki hayale destek veriyor; ama bu su, yerleşimcinin ulaşabileceği bir yüzeyde değil, kilometrelerce buzun altında.

Asıl engel: Jüpiter'in radyasyonu

Europa Clipper görevinin tasarımı, sorunun boyutunu gösteriyor. NASA'nın Jet Itki Laboratuvarı (JPL), Jüpiter çevresindeki radyasyon ortamının ciddi bir mühendislik sorunu olduğunu anlatıyor. Görev basın dosyasında şöyle deniyor: Europa dev gezegene yakın dolandığı için gezegenin çevresindeki yoğun radyasyona maruz kalıyor. Bu yüzden Europa Clipper uydunun çevresinde dönmek yerine Jüpiter'in çevresinde geniş bir yörüngede dolanıyor ve Europa'nın yanından kısa süreli geçişler yapıyor. Planlanan yakın geçiş sayısı 49.

Aracın elektroniği ise 9,2 milimetreye kadar kalınlaşan alüminyum-çinko alaşımı levhalardan yapılmış bir "kasa" içinde korunuyor; JPL'den Insoo Jun'un ifadesiyle kasa, radyasyon ortamını elektroniklerin çoğu için kabul edilebilir düzeye indirmek için tasarlandı. Yani NASA, makineleri bile ancak ağır zırhla ve yalnızca kısa ziyaretlerle korumayı planlıyor. İnsanlar için gereken korumanın boyutunu bu kaynaklardan çıkaramıyoruz; elimizde yalnızca makineler için alınan önlemler var.

Ganymede'nin bu konuda ilginç bir özelliği var: NASA'ya göre bilinen tek uydu olarak kendi manyetik alanına sahip. Bu alanı Galileo uzay aracı 1996'da keşfetti. Ancak bu alan, Jüpiter'in çok daha güçlü alanı içinde kalıyor; yüzeydeki yaşam için ne ölçüde koruma sağladığı Juice gibi görevlerin yanıtlayacağı sorular arasında.

Yerleşim hayali değil, bilim görevleri var

Avrupa Uzay Ajansı'nın (ESA) Juice görevi 14 Nisan 2023'te Ariane 5 ile fırlatıldı ve Temmuz 2031'de Jüpiter'e ulaşacak. Görev Ganymede, Europa ve Callisto'yu inceleyecek; ESA bu uyduların buzlu kabuklarının altında sıvı su okyanusları bulunduğu düşünüldüğünü belirtiyor. Juice ayrıca Güneş Sistemi'nin dış bölgesinde bir uydunun yörüngesine girecek ilk uzay aracı olacak. Europa Clipper ise 14 Ekim 2024'te Falcon Heavy ile fırlatıldı ve NASA'ya göre Nisan 2030'da Jüpiter'e varacak. İkisinin amacı da yerleşim değil; bu dünyalarda yaşanabilir koşulların bugün var olup olmadığını anlamak.

Sitemizde bu uydular üzerine başka yazılar da var: Europa'nın buzu altındaki yaşam ihtimalini Jüpiter Macerası üzerinden anlattık; Juno'nun Europa buz kabuğu haritasını ise Juno'nun Jüpiter bilançosu yazısında bulabilirsiniz.

Nerede haklı, nerede değil?

• Haklı: Jüpiter'in uydularının bazılarında büyük miktarda su var ve bilim dünyası bu uyduları yaşam arayışı için ciddiye alıyor.
• Haklı: Jüpiter'e giden görevlerin ana derdi gerçekten radyasyon; film bu noktada gerçek mühendislik kaygısına dokunuyor.
• Zorlama: K-23 gibi, atmosferiyle ve yüzeyiyle insanı barındırabilecek bir Jüpiter uydusu bilinmiyor; bilinen uydular çok soğuk, atmosferleri ya ince ya yok ve Jüpiter'in radyasyonuna açık.
• Belirsiz: Ganymede'nin manyetik alanının yüzeydeki radyasyonu ne kadar azalttığı henüz Juice verileriyle netleşmedi.

Sonuç

Gece Yarısı Gökyüzü bilimsel bir belgesel değil; bir kayıp ve pişmanlık hikâyesi. Yine de filmin "Jüpiter çevresinde yeni bir yurt" fikri, gerçek görevlerin sorularıyla örtüşüyor. Europa Clipper 2030'da, Juice 2031'de Jüpiter'e vardığında bu dünyaların gerçek durumunu çok daha iyi göreceğiz; o güne kadar K-23 kurgu olarak kalacak.