Double Star (Robert A. Heinlein): konusu, Mars bilimi ve okuma rehberi

Double Star (Türkçeye kabaca "Çift Yıldız" diye çevrilebilir), Robert A. Heinlein'ın 1956'da yayımlanan bilimkurgu romanıdır. Önce Astounding Science Fiction dergisinde şubat, mart ve nisan 1956 sayılarında tefrika edildi, aynı yıl Doubleday'den kitap olarak çıktı. Güneş Sistemi'nin Ay, Mars, Venüs ve Jüpiter'in uydularına yayıldığı bir gelecekte geçer; kaçırılan bir politikacının yerine geçmek üzere kiralanan başarısız bir oyuncunun hikâyesini anlatır. Roman, Heinlein'e ilk Hugo Romanı Ödülü'nü kazandırdı.

Kitap ne anlatıyor?

Anlatıcı, sahnelerde "Büyük Lorenzo" adıyla çıkan, işi kıt bir oyuncudur: Lawrence Smith. Bir gün kendisine gizli bir iş teklif edilir: bir kamu figürünü taklit etmek. Teklifin ayrıntıları açıklandıkça Smith'in taklit edeceği kişinin, "Genişlemeci" partinin tanınmış politikacısı John Joseph Bonforte olduğu anlaşılır. Bonforte kaçırılmıştır; ortada kritik bir siyasi gün vardır ve onun yerine biri çıkmak zorundadır.

Roman bu noktadan sonra bir casusluk gerilimi olmaktan çok bir kimlik hikâyesine dönüşür. Smith'in başlangıçta Marslılara karşı önyargıları vardır; oysa seçimin ana konusu, kısa süre önce siyasi hak kazanan Marslılara oy hakkı tanınmasıdır ve taklit ettiği adam bu hakkı savunur. Kitap, Smith'in rolü oynarken o fikirleri içselleştirmesini izler. Birinci tekil kişiyle yazılmış olması, okuru bu iç dönüşümün tam içine yerleştirir.

Heinlein'in romanı ilk bakışta hafif bir komedi gibi görünür; ancak siyaset, vatandaşlık ve ayrımcılık gibi konulara dair ciddi bir tartışma taşır. Bu da kitabı, yazarın gençlere yazdığı macera romanlarından belirgin biçimde ayırır.

Kitabın özeti

Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır.

Smith, işsiz sayılacak bir aktördür. Kendisine, kimliği başta açıklanmayan bir kamu figürünü taklit etme işi önerilir. Kabul eder ve canlandıracağı kişinin Genişlemeci politikacı Bonforte olduğunu, Bonforte'nin de kaçırıldığını öğrenir. Bonforte'nin ekibi, onun yokluğunun anlaşılmaması için Smith'i sahneye çıkarır. Smith bunun kısa bir iş olacağını sanır; ancak olaylar uzar.

Gerçek Bonforte kurtarılır, ama zayıf düşmüştür ve kamuoyunun karşısına çıkacak durumda değildir. Bunun üzerine Smith rolünü uzatmak zorunda kalır. Bu süre içinde bir seçim yaklaşır ve oyuncu, Bonforte adına geçici başbakanlık görevini de üstlenir. Zamanla taklit ettiği adamın düşüncelerini yalnızca ezberlemekle kalmaz, onları benimser; Marslılara karşı duyduğu önyargı yerini, onların haklarını savunan bir tutuma bırakır.

Smith'in en büyük sınavı, sesi ve hareketleri taklit etmenin ötesinde, Bonforte'nin düşüncelerini inandırıcı biçimde savunabilmektir. Bu amaçla Bonforte hakkında hazırlanmış biyografik notlardan, yani "Farley dosyaları"ndan yararlanır. Siyasi ortam, Ay merkezli bir parlamenter düzen içinde sembolik bir monarşinin sürdüğü bir sistemdir; Genişlemeci parti ile rakipleri arasındaki en keskin ayrım Mars'ın yerlilerine nasıl davranılacağı üzerinedir. Smith bu tartışmanın tam ortasında, kendi inançlarını sorgulayarak ve rolün gerektirdiği cesareti öğrenerek ilerler; bu da hikâyeyi hem komik hem de dokunaklı kılar.

Seçim kazanılır, ancak Bonforte'nin ölümü Smith'i bir ikilemde bırakır. Rolü bırakıp sıradan hayatına dönmek yerine, ölen politikacının yerine kalıcı olarak geçmeyi kabul eder. Kitap, aradan yirmi beş yıl geçtikten sonra yazılmış bir sonsözle kapanır. Anlatıcı, bu hikâyeyi kendini iyileştirmek için yazdığını söyler; Bonforte'nin sadık sekreteri Penny ile evlendiği, hem kendisinin hem de rolünün dönüştüğü anlaşılır. Böylece roman, bir sahte kimliğin zamanla gerçek bir kimliğe dönüşebildiğini ve taklit edilen fikirlerin taklitçiyi değiştirebildiğini gösteren bir kapanış yapar.

Yazar ve yazıldığı dönem

Heinlein, 7 Temmuz 1907'de Missouri'de doğdu, 8 Mayıs 1988'de öldü. 1929'da ABD Deniz Harp Okulu'ndan mühendislik diplomasıyla mezun oldu; akciğer tüberkülozu nedeniyle 1934'te donanmadan ayrıldı. İlk öyküsü "Life-Line", Ağustos 1939'da Astounding Science Fiction'da yayımlandı. II. Dünya Savaşı'nda Philadelphia Deniz Tersanesi'nde Isaac Asimov ve L. Sprague de Camp ile çalıştı. 1950 yapımı Destination Moon filmine de senaryo katkısı verdi; film, özel efekt dalında Akademi Ödülü kazandı.

Double Star, Heinlein'in Scribner's için yazdığı gençlik romanları dizisinin dışında kalır; The Puppet Masters gibi yetişkin okura dönük bir romandır. 1956'da, yani yazarın hem gençlik hem de yetişkin bilimkurgusunu birlikte yürüttüğü yıllarda yayımlandı. Bu dönem, onun kısa süre sonra yazacağı Yıldız Gemisi Askerleri ve Yaban Diyarlarda Yabancı gibi daha tartışmalı kitaplara da komşudur.

Kitaptaki bilim: Mars, Venüs ve Güneş Sistemi

Roman, Ay, Mars, Venüs ve Jüpiter'in uydularının yerleşim gördüğü bir Güneş Sistemi kurar. Bu tablo, 1950'lerin bilimkurgu hayalini yansıtır; bugün bildiklerimizle karşılaştırınca hangi parçalarının tutup hangilerinin tutmadığı açıkça görülür.

Mars

Kitapta Mars'ın yerli, akıllı sakinleri vardır. Bu imge, 19. yüzyılın sonunda Giovanni Schiaparelli'nin 1877'de "canali" diye anlattığı çizgilerle başlayan ve Percival Lowell'in popülerleştirdiği "Mars kanalları" kuramıyla akrabadır. Lowell, Mars (1895), Mars and Its Canals (1906) ve Mars As the Abode of Life (1908) adlı kitaplarında bu kanalların akıllı varlıkların sulama sistemi olabileceğini savundu; bu görüş halk üzerinde büyük etki yarattı. Percival Lowell hakkındaki sayfamızda ayrıntılar var.

Bu tablo 1965'te Mariner 4 ile çöktü. Uzay aracı, Mars yüzeyindeki atmosfer basıncını Dünya'nınkinin yüzde 0,4 ile 0,7'si kadar, yani çok düşük ölçtü; görüntülerde çarpma kraterleri ve çorak bir yüzey görüldü. NASA'ya göre Mars'ın bugünkü atmosferi inceliğiyle öne çıkar; karbondioksit, azot ve argondan oluşur, gökyüzü tozdan dolayı kırmızımsı görünür. Sıcaklık yüzeyde 20 °C'ye çıkabilir, en düşükte −153 °C'ye kadar iner. Yarıçapı 3.390 kilometredir; bir Mars günü 24,6 saat sürer, yani Dünya gününe şaşırtıcı biçimde yakındır. Sıvı su, ince atmosfer yüzünden yüzeyde kalıcı olarak durmaz; su daha çok kutuplarda yüzeyin hemen altında buz ve tuzlu su biçiminde bulunur. Mars'ın "akıllı yerlileri" ise hiçbir gözlemle desteklenmemiştir; gezegenin ayrıntılı bilgisi için Mars, Mars'ın yüzeyi ve Mars'ın keşfi sayfalarına bakılabilir.

Venüs

Kitabın dünyasında Venüs de yerleşilebilir bir yerdir. Gerçekte ise NASA'ya göre Venüs'te yüzey sıcaklığı 467 °C'ye ulaşır, yüzey basıncı Dünya'daki deniz seviyesinin yaklaşık 93 katıdır ve bulutlar sülfürik asitten oluşur. Bir Venüs günü 243 Dünya günü sürer, yıl ise 225 gündür. Bu durumun ilk işareti Mariner 2'den geldi: 27 Ağustos 1962'de fırlatılan araç 14 Aralık 1962'de Venüs'ün yanından geçti ve gezegenin yüzeyinin çok sıcak olduğunu gösterdi; bu bulgu, kaçak sera etkisi kuramını güçlendirdi. Yani romanın 1956'daki Venüs hayali, bilimin henüz bu verilere ulaşmadığı bir dönemin ürünüdür. Ayrıntı için Venüs ve Venüs'ün atmosferi sayfaları okunabilir.

Özetle, kitabın siyaset kısmı zamana dayanıklıdır; gezegen tasvirleri ise tarihî birer belge gibi okunmalıdır. Bu da kitabı tuhaf biçimde zenginleştirir: okur, bilimin 1956'dan beri ne kadar yol aldığını romanın içinde görür.

Jüpiter'in uyduları ve diğer yerleşimler

Kitapta Jüpiter'in uydularında da insanlar bulunur. Romanın bu ayrıntıyı derinleştirmediğini, asıl ilginin Dünya'dan Ay'a, Mars'a uzanan siyasi çevreye verildiğini söylemek gerekir. Bugünkü gerçek durumda ise bu bölgelere yerleşme yok; Jüpiter sistemine gönderilen uzay araçları robotiktir, bu konuda Lucky Starr and the Moons of Jupiter kitabı bir karşılaştırma sunar.

Etkisi ve ödülleri

Double Star, 1957 Dünya Bilimkurgu Kongresi'nde Hugo Romanı Ödülü'nü aldı; bu, Heinlein'in ilk Hugo'sudur. Yazar daha sonra Stranger in a Strange Land, The Moon Is a Harsh Mistress ve Time Enough for Love ile toplam dört roman Hugo'su kazandı. Roman 2012'de, American Science Fiction: Nine Classic Novels of the 1950s başlıklı Library of America derlemesine de alındı.

Dönemin eleştirmenleri kitabı övdü. James Blish, Lorenzo'yu bağımsız, yaşayan bir insan olarak çizilmiş bir karakter diye değerlendirdi. Galaxy eleştirmeni Floyd C. Gale, bilindik bir kurgu kalıbını yeniden canlandırma becerisini öne çıkardı. Anthony Boucher ise kitabı keyifli, hafif bir roman diye nitelendirdi. Bu görüşlerin ortak noktası, kitabın "kimlik değiştirme" gibi eski bir hikâye kalıbını ciddi bir siyasi tartışmayla birleştirmesidir.

Uyarlamaları

Romanın sinema ya da dizi uyarlaması bilinmiyor; bu nedenle sitemizde bağlanabilecek bir film sayfası yok.

Kimlere uygun, nereden başlanır?

• Heinlein'e yeni başlayanlara: Tek ciltlik ve tek başına okunan bir roman olduğu için iyi bir giriştir; bir seriyi bilmeyi gerektirmez.
• Siyaset ve kimlik konularını sevenlere: Taklit, vatandaşlık ve ayrımcılık üzerine bilimkurgu aracılığıyla düşündürür.
• Mars bilimini merak edenlere: Kitabın Mars'ı güncel bilimle uyuşmaz; ama bilimin 20. yüzyıl ortasından bugüne nasıl değiştiğini görmek için iyi bir kıyas noktasıdır. Heinlein'in daha doğrudan Mars odaklı gençlik romanı için Kızıl Gezegen'e bakılabilir.
• Daha fazla Heinlein isteyenlere: Ay Zalim Bir Sevgilidir ve Yaban Diyarlarda Yabancı sıradaki doğal durak olur.