23 Kasım 2026, PazartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Bugün uzayda, Sıradaki fırlatma: Ariane 64 Block 2 fırlatması: Amazon Leo (LE-04)23 Kasım 2026, 14:09

Güneş Sistemi

Güneş Sistemi; Güneş, sekiz gezegen, cüce gezegenler, yüzlerce uydu ve milyonlarca küçük cisimden oluşan, yaklaşık 4,6 milyar yıl önce doğmuş ve kütlesinin neredeyse tamamı Güneş'te olan bir ailedir.

Türü
Yapı ve bölge
Bulunduğu yer
Samanyolu, Orion kolu (Orion–Kuğu kolu); Galaksi merkezine 24.000–28.000 ışık yılı
Yörünge süresi
Galaksi merkezi çevresinde yaklaşık 230 milyon yıl
Uydu sayısı
758 bilinen doğal uydu (Wikipedia sayımı)

Güneş Sistemi, merkezindeki yıldız Güneş ile ona kütle çekimiyle bağlı tüm cisimlerden oluşan sistemdir: sekiz gezegen, cüce gezegenler, gezegenlerin uyduları, asteroitler, kuyruklu yıldızlar, toz ve gaz. Sistem en az 4,568 milyar yıl önce, dev bir molekül bulutunun bir parçasının kendi ağırlığı altında çökmesiyle oluştu. Kütlenin yaklaşık %99,86'sı Güneş'tedir; geri kalanın yaklaşık %99'unu dev gezegenler, %90'dan fazlasını da yalnızca Jüpiter ile Satürn taşır.

Bu sayfa Güneş Sistemi'ne genel bir bakıştır. Ayrıntılar alt sayfalarda: "Güneş Sistemi nasıl oluştu?", "Güneş Sistemi nerede biter? Heliosfer, Kuiper kuşağı ve Oort bulutu" ve gezegenlerin rakamlarla karşılaştırıldığı "Sekiz gezegen yan yana". Merkezdeki yıldızın kendisi "Güneş" sayfasında anlatılıyor.

Güneş Sistemi'nin sekiz gezegeni. Çizim bilerek gerçekçi değildir: gezegenler olması gerekenden çok daha yakın ve ölçekleri birbirine göre doğru değil.
NASA / JPL (PIA11800)

Güneş Sistemi'nin üyeleri

  • Güneş: Sistemin tek yıldızı ve kütlesinin neredeyse tamamı. Ayrıntısı "Güneş" sayfasında.
  • Sekiz gezegen: Güneş'e yakın dört karasal (kayalık) gezegen: Merkür, Venüs, Dünya ve Mars. Ardından iki gaz devi, Jüpiter ve Satürn; en dışta iki buz devi, Uranüs ve Neptün.
  • Cüce gezegenler: Uluslararası Astronomi Birliği'nin (IAU) Küçük Gezegen Merkezi beş cüce gezegen listeler: Ceres, Plüton, Eris, Makemake ve Haumea. Orcus, Quaoar, Gonggong ve Sedna da genellikle cüce gezegen olarak kabul edilir.
  • Uydular: Wikipedia'daki sayıma göre Güneş Sistemi'nde 758 bilinen doğal uydu var. Merkür ve Venüs'ün uydusu yoktur; en çok uyduya Satürn ve Jüpiter sahiptir.
  • Küçük cisimler: Aynı sayıma göre 1.462.402 bilinen küçük gezegen (çoğu asteroit) ve 4.629 bilinen kuyruklu yıldız.
Güneş Sistemi rakamlarla
Uzay Gündem
Verileri göster
YaşEn az 4,568 milyar yıl
Güneş'in kütle payıYaklaşık %99,86
Gezegen8
IAU tanımlı cüce gezegen5
Bilinen doğal uydu758
Bilinen küçük gezegen1.462.402
Bilinen kuyruklu yıldız4.629

Bölgeler: içten dışa

  1. İç Güneş Sistemi: Dört karasal gezegen ve asteroitler. Bu bölge, su buzunun katı hâlde kalabildiği sınır olan don çizgisinin (5 astronomi biriminin biraz altında) içinde kalır. Bir astronomi birimi (AB), Dünya ile Güneş arasındaki ortalama uzaklıktır ve tam olarak 149.597.870.700 metredir.
  2. Asteroit kuşağı: Mars ile Jüpiter arasında, yaklaşık 2,3–3,3 AB'de uzanan kayalık cisimler kuşağı. En büyük üyesi Ceres bir cüce gezegendir.
  3. Dış Güneş Sistemi: Dört dev gezegen; Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün. Dördünün de halka sistemi vardır.
  4. Neptün ötesi bölge: Neptün'ün yörüngesinden (yaklaşık 30 AB) yaklaşık 50 AB'ye uzanan Kuiper kuşağı ve onun ötesindeki dağınık disk. Plüton bu bölgededir.
  5. Heliosfer ve ötesi: Güneş rüzgârının yıldızlar arası ortamla karşılaştığı sınır olan heliyopoz yaklaşık 120 AB'de saptandı. Çok daha uzakta, 2.000 AB'nin ötesinde başladığı düşünülen ve henüz doğrudan gözlenmemiş Oort bulutu yer alır.

Güneş Sistemi'nin "kenarı" bu yüzden tek bir çizgi değildir; neyin ölçüt alındığına göre değişir. Ayrıntısı "Güneş Sistemi nerede biter?" sayfasında.

Güneş'ten uzaklık
Uzay Gündem
Verileri göster
Dünya1
Jüpiter5,2
Neptün30
Kuiper kuşağının dış kenarı50
Heliyopoz (Voyager 1)121
Oort bulutunun başladığı düşünülen yer2000

Gezegenlere kısa bakış

Gezegenler iki belirgin gruba ayrılır. İç gezegenler küçük, yoğun ve kayalıktır; yoğunlukları metreküpte 3.900–5.500 kg arasındadır. Dış gezegenler büyüktür ve çoğunlukla hidrojen, helyum ve buzlardan oluşur; Satürn'ün yoğunluğu metreküpte yalnızca 687 kg'dır, sudan düşüktür. Jüpiter'in kütlesi Dünya'nınkinin yaklaşık 318 katıdır. Venüs ters yönde ve çok yavaş döner (NASA'ya göre orada Güneş batıdan doğar); Uranüs ise dönme ekseni yaklaşık 98 derece eğik olduğu için Güneş çevresinde adeta yan yatmış hâlde dolanır. Tüm gezegenlerin boyut, uzaklık, yörünge süresi ve sıcaklık karşılaştırması "Sekiz gezegen yan yana" sayfasında tablo hâlinde veriliyor.

Güneş Sistemi'nin gezegenleri, büyük uyduları ve cüce gezegenleri gerçek renklerine yakın tonlarda. Cüce gezegenler ve uydular gezegenlere göre daha büyük ölçekte çizilmiştir.
CactiStaccingCrane / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0 (görüntüler NASA, ESA ve diğerleri)

Nasıl oluştu?

Bugün kabul gören açıklama bulutsu hipotezidir: Yaklaşık 4,6 milyar yıl önce dev bir molekül bulutunun bir parçası çöktü, merkezde Güneş doğdu, çevresindeki dönen gaz ve toz diskinde gezegenler toz tanelerinden başlayarak büyüdü. Don çizgisinin dışında buzlar da katı kaldığı için dev gezegenlerin çekirdekleri hızla büyüyüp gaz toplayabildi. Ayrıntısı "Güneş Sistemi nasıl oluştu?" sayfasında.

Keşif tarihi

Çıplak gözle görülen beş gezegen (Merkür, Venüs, Mars, Jüpiter, Satürn) antik çağlardan beri biliniyordu. Ama bunların Dünya ile birlikte Güneş'in çevresinde dolandığının anlaşılması uzun sürdü.

  • Kopernik ve Kepler: Kopernik, matematiksel olarak öngörü yapabilen güneş merkezli bir sistem geliştirdi; Kepler eliptik yörüngelerle bu modeli geliştirdi.
  • 1610: Galileo, Jüpiter'in dört büyük uydusunu gözlemledi; bulgularını Mart 1610'da Sidereus Nuncius ile yayımladı.
  • 1704: "Güneş sistemi" (solar system) ifadesi İngilizcede John Locke tarafından kullanılmıştı.
  • 1705: Edmond Halley, tekrar tekrar görülen bir kuyruklu yıldızın aynı cisim olduğunu ve 75–76 yılda bir döndüğünü anladı.
  • 1769: Venüs geçişi gözlemleriyle Dünya–Güneş uzaklığı, bugünkü değerden yalnızca %0,8 fazla olarak hesaplandı.
  • 13 Mart 1781: William Herschel, Uranüs'ü keşfetti; teleskopla bulunan ilk gezegen.
  • 1846: Neptün, Uranüs'ün yörüngesindeki sapmalardan yola çıkılarak bulundu.
  • 18 Şubat 1930: Clyde Tombaugh, Lowell Gözlemevi'nde Plüton'u keşfetti.
  • 1992: David Jewitt ve Jane Luu, Plüton dışındaki ilk Kuiper kuşağı cismini buldu.
  • 2006: IAU "gezegen" tanımını yeniden yaptı; Plüton cüce gezegen sınıfına geçti.

Uzay çağında ise 1989'a kadar sekiz gezegenin tamamı uzay sondalarıyla ziyaret edildi. 1977'de fırlatılan Voyager 1 ve Voyager 2, sırasıyla 2012 ve 2018'de heliyopozu geçerek yıldızlar arası uzaya ulaştı. New Horizons, 14 Temmuz 2015'te Plüton'un yanından geçen ilk araç oldu.

Güneş Sistemi'nin keşfi
Uzay Gündem
Verileri göster
1610Galileo'nun Jüpiter uyduları
1781Herschel Uranüs'ü bulur
1846Neptün bulunur
1930Tombaugh Plüton'u bulur
1992İlk Kuiper kuşağı cismi
2006Plüton cüce gezegen olur
2012Voyager 1 heliyopozu geçer

Galaksideki yerimiz

Güneş Sistemi, çubuklu sarmal bir galaksi olan Samanyolu'nun içinde, Orion kolu (Orion–Kuğu kolu ya da Orion Mahmuzu da denir) adı verilen küçük bir sarmal kolda bulunur; Yay ve Kahraman kolları arasında. Galaksinin merkezine uzaklığı 24.000–28.000 ışık yılıdır. Sistem, galaksi merkezinin çevresinde saatte yaklaşık 720.000 km hızla dolanır ve bir turu yaklaşık 230 milyon yılda tamamlar. En yakın yıldız komşusu Proxima Centauri, yaklaşık 4,25 ışık yılı uzaktadır.

Açık sorular

  • Oort bulutu: Uzun dönemli kuyruklu yıldızların kaynağı olduğu düşünülen bu dev kabuk hiç doğrudan gözlenmedi; boyutu ve kütlesi tahminlere dayanıyor.
  • Gezegen göçü: Dev gezegenlerin bugünkü yörüngelerine nasıl yerleştiği tartışmalı; "Büyük Dönüş" (Grand Tack) ve "Nice modeli" gibi senaryolar öneriliyor.
  • Kuiper uçurumu: Kuiper kuşağında yaklaşık 50 AB'nin ötesinde büyük cisimlerin sayısı aniden düşüyor; nedeni bilinmiyor.
  • Heliosferin şekli: Kuyruklu yıldıza benzeyen uzun kuyruklu bir kabarcık mı, yoksa daha kısa, hilal biçimli bir yapı mı olduğu tartışılıyor.

Uydular, halkalar ve küçük cisimler

Gezegenlerin uydu sayıları yeni keşiflerle sürekli değişir. NASA'nın Mart 2025 tarihli gezegen tablosuna göre Satürn'ün 274, Jüpiter'in 95, Uranüs'ün 28, Neptün'ün 16, Mars'ın 2, Dünya'nın 1 uydusu vardır; Merkür ve Venüs'ün hiç yoktur. Cüce gezegen Plüton'un 5 uydusu bulunur ve Plüton, Dünya'nın Ay'ından küçüktür. NASA ayrıca Venüs'ün Zoozve adlı bir "yarı uydusu" (quasi-satellite) olduğunu belirtir.

Dört dev gezegenin hepsinin halka sistemi vardır; karasal gezegenlerin ise yoktur. Gezegenlerin arasındaki boşluk da tamamen boş değildir: İç Güneş Sistemi'nde zodyak toz bulutu, dış Güneş Sistemi'nde yaklaşık 10–40 AB arasında uzanan bir toz bulutu bulunur.

Ölçek duygusu

Güneş Sistemi'nin büyüklüğünü kavramak için ışığın hızını kullanmak işe yarar. Güneş'ten çıkan ışık Dünya'ya yaklaşık 8 dakika 19 saniyede ulaşır. Aynı ışık Neptün'e (yaklaşık 30 AB) yaklaşık 4 saatte varır. 1977'de fırlatılan Voyager 1, 35 yılda heliyopoza ulaştı; Oort bulutuna varması yaklaşık 300 yıl, içinden geçip çıkması yaklaşık 30.000 yıl sürecek. En yakın yıldıza, 4,25 ışık yılı uzaklıktaki Proxima Centauri'ye ise ışık bile 4 yılı aşkın sürede ulaşır.

Kısaca

  • Güneş Sistemi en az 4,568 milyar yaşındadır; kütlesinin yaklaşık %99,86'sı Güneş'tedir.
  • Sekiz gezegen vardır: dört karasal, iki gaz devi, iki buz devi. IAU beş cüce gezegen tanır.
  • Asteroit kuşağı Mars ile Jüpiter arasında, Kuiper kuşağı Neptün'ün ötesinde (30–50 AB) yer alır.
  • Heliyopoz yaklaşık 120 AB'dedir; Oort bulutunun 2.000 AB'nin ötesinde başladığı düşünülür.
  • Sistem, Samanyolu'nun merkezi çevresinde bir turu yaklaşık 230 milyon yılda tamamlar.

Bu konunun alt başlıkları

  1. Güneş Sistemi nasıl oluştu?Yaklaşık 4,6 milyar yıl önce dev bir gaz ve toz bulutunun bir parçası çöktü; merkezde Güneş doğdu, çevresindeki dönen diskte toz taneleri birleşerek gezegenlere dönüştü.
  2. Güneş Sistemi nerede biter? Heliosfer, Kuiper kuşağı ve Oort bulutuGüneş Sistemi'nin kenarı tek bir çizgi değildir: Kuiper kuşağı 50 AB civarında seyrekleşir, Güneş rüzgârı 120 AB'de durur, Oort bulutu ise belki bir ışık yılından da öteye uzanır.
  3. Sekiz gezegen yan yana: boyut, uzaklık ve yörünge karşılaştırmasıMerkür'den Neptün'e sekiz gezegenin çapı, kütlesi, Güneş'e uzaklığı, yılı, günü, sıcaklığı ve uydu sayısı NASA verileriyle tek tabloda; benzerlikler ve şaşırtıcı farklar.

Aynı türdenTümü →

Bu konudaki haberler

  1. Uzay tozu Kuiper Kuşağı'nda ağır oksijenli kadim bir su deposuna işaret ediyorUzay tozu Kuiper Kuşağı'nda ağır oksijenli kadim bir su deposuna işaret ediyor14 Kasım 2026, 00:37
  2. Webb, 3I/ATLAS'ın metanında rekor ağır hidrojen ölçtü: Kuyruklu yıldız çok soğukta doğmuşWebb, 3I/ATLAS'ın metanında rekor ağır hidrojen ölçtü: Kuyruklu yıldız çok soğukta doğmuş6 Kasım 2026, 14:13
  3. Ölü yıldızın çevresinde çift enkaz halkası: Güneş Sistemi'nin olası sonu VLT'de görüldüÖlü yıldızın çevresinde çift enkaz halkası: Güneş Sistemi'nin olası sonu VLT'de görüldü27 Ekim 2026, 19:36
  4. Euclid ilk yeni kuyruklu yıldızını buldu: C/2026 S1 Güneş Sistemi'nin üstünden geçiyorEuclid ilk yeni kuyruklu yıldızını buldu: C/2026 S1 Güneş Sistemi'nin üstünden geçiyor19 Ekim 2026, 19:39
  5. Okul için Güneş Sistemi maketi nasıl yapılır?Okul için Güneş Sistemi maketi nasıl yapılır?11 Ekim 2026, 17:43
  6. Bennu'nun melez kimliği: Jüpiter erken Güneş Sistemi'ni nasıl karıştırdıBennu'nun melez kimliği: Jüpiter erken Güneş Sistemi'ni nasıl karıştırdı2 Ekim 2026, 13:00

✨ Günün seçkisi23 Kasım

The Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)📚 Günün kitabıThe Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)Joanna Cole · 1990

TeorilerTümü →

  1. Olbers paradoksu: gece gökyüzü neden karanlık?Olbers paradoksu: gece gökyüzü neden karanlık?Evrenin doğuşu ve yapısı
  2. Lambda-CDM modeli: standart kozmolojiLambda-CDM modeli: standart kozmolojiEvrenin doğuşu ve yapısı
  3. Antropik ilkeAntropik ilkeBilim ve felsefe
  4. Simülasyon hipoteziSimülasyon hipoteziBilim ve felsefe

Son haberler

  1. Işık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyorIşık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyor1 saat önce
  2. NASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'neNASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'ne3 saat önce
  3. Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)6 saat önce
  4. Dragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndüDragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndü7 saat önce
  5. Samanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdiSamanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdi8 saat önce

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar