First Man (James R. Hansen): Neil Armstrong biyografisinin özeti ve rehberi

First Man: The Life of Neil A. Armstrong, tarihçi James R. Hansen'in 2005'te Simon & Schuster'den çıkan, Neil Armstrong'un yetkili biyografisidir. Armstrong'un 20 Temmuz 1969'da Ay'a ilk ayak basan insan olmasından önceki ve sonraki yıllarını, onun ve çevresinin işbirliğiyle derlenen belgelerle anlatır. Kitap 700 sayfayı aşar; Damien Chazelle'in yönettiği 2018 tarihli Ay'da İlk İnsan (First Man) filminin de kaynağıdır.

Kitap bir Apollo 11 anlatısı olmaktan çok bir hayat hikâyesidir: Ohio'da büyüyen bir çocuğun uçaklara olan ilgisinden test pilotluğuna, oradan Ay'a ve Ay'dan sonraki sessiz akademik yıllara uzanır. Aşağıda kitabın içeriğini, nasıl yazıldığını, kitabın anlattığı olayların gerçek kayıtlarla durumunu ve filmle ilişkisini bulacaksınız.

Kitap ne anlatıyor?

Hansen, Armstrong'u tanımak için Apollo 11'in ötesine bakar. Kitap, Armstrong'un erken yaşta başlayan havacılık tutkusunu, deniz havacılığı ve test pilotluğu kariyerini, Gemini ve Apollo programlarındaki görevlerini, özel hayatını ve Apollo sonrasında üniversitede verdiği mühendislik derslerini kapsar. Yani aranan şey bir "kahraman anıtı" değil, bir mühendisin ve test pilotunun yaşam öyküsüdür.

Kitabın ayırt edici yanı, Armstrong'un işbirliğiyle yazılmış olmasıdır. Armstrong, daha önce Stephen Ambrose ve James A. Michener gibi tanınmış yazarların biyografi tekliflerini geri çevirmişti. Hansen ona Ekim 1999'da yazdı; Armstrong başta vakit bulamayacağını söyledi. Hansen, kendini tanıtmak için daha önceki çalışmalarını bir kutu içinde gönderdi; aralarında havacılık öncüsü Fred Weick'in biyografisi From the Ground Up de vardı. Armstrong Haziran 2002'de yazıma onay verdi ve gerekçesini kısaca, artık zamanının geldiği şeklinde açıkladı.

Kitabın özeti

Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır. Kitap kronolojik ilerler; ana hatlarıyla şöyle özetlenebilir:

• Çocukluk ve uçuş tutkusu: Armstrong, 5 Ağustos 1930'da Ohio'da doğdu. Kitabın ilk bölümleri onun yetişmesini ve havacılığa erken yaşta duyduğu ilgiyi ele alır.
• Eğitim ve savaş yılları: Purdue Üniversitesi'nde havacılık mühendisliği okudu (lisans 1955) ve Kore Savaşı'nda deniz havacısı olarak 78 savaş görevi uçtu.
• Test pilotluğu: Edwards Hava Kuvvetleri Üssü'nde 200'den fazla farklı uçak türü uçtu ve X-15 roketli uçağıyla yedi uçuş yaptı.
• Gemini 8: Mart 1966'da David Scott'la birlikte bir uzay aracının başka bir araca ilk kenetlenmesini gerçekleştirdi; ardından yaşanan itici arızası yüzünden görev erken sonlandırıldı.
• Apollo 11: Armstrong komutan olarak Temmuz 1969'da Ay'a indi. Görev 16 Temmuz'da başladı, iniş 20 Temmuz'da yapıldı ve 24 Temmuz'da Pasifik'e inişle sona erdi. Armstrong ile Buzz Aldrin yüzeyde yaklaşık iki buçuk saat çalıştı, Michael Collins ise Ay yörüngesinde bekledi. Kitap bu görevi, onun uzun hayatının en görünür anı olarak ele alır.
• Sonrası: Armstrong 1971'de NASA'dan ayrılıp 1979'a kadar Cincinnati Üniversitesi'nde havacılık mühendisliği dersi verdi; Apollo 13 ve Challenger kazalarını inceleyen kurullarda görev aldı. Kitap, bu sessiz yılları ve 25 Ağustos 2012'deki ölümünü de kapsar.

Böylece kitabın ana hattı basittir: bir mühendisin yetişmesi, riskli uçuş işlerinde edindiği deneyim, tarihi görev ve ardından kamusal ilginin ortasında kendi yolunu korumaya çalıştığı yıllar. Armstrong'un çevresindeki insanların anlatımları ve Hansen'in derlediği belgeler, bu çizginin ayrıntılarını doldurur. Kitapta Apollo 11 yalnızca bir bölümdür; Armstrong'un 1971'de NASA'dan ayrılıp bir üniversitede ders vermeye başlaması gibi yıllar da kitabın kapsamındadır; böylece okur, Ay'a ayak basmanın bir insanın ömrünün yalnızca bir bölümü olduğunu görür.

Yazar ve yazıldığı dönem

James R. Hansen 1952'de doğdu; Auburn Üniversitesi'nde tarih profesörü olarak çalıştı ve bugün emeritus profesördür. Daha önce 1987'de Langley Havacılık Laboratuvarı'nın tarihini anlatan Engineer in Charge kitabını yazmıştı. NASA tarihçiliğine dair diğer kitaplarını sitemizde Spaceflight Revolution ve Enchanted Rendezvous sayfalarında bulabilirsiniz.

Kitap, Armstrong hayattayken ve onun onayıyla yazıldığı için "yetkili" biyografi sayılır. Bu hem güçlü hem sınırlayıcı bir özelliktir: kaynak erişimi çok zengindir, ama konusuyla bu kadar yakın çalışan bir biyografide eleştirel mesafe konusunda temkinli olmak gerekir. Armstrong'un kamusal mahremiyet mücadelesine dair daha kısa bir okuma için Armstrong'un mahremiyet savaşları yazımıza bakabilirsiniz.

Kitabın birkaç sürümü vardır. Ekim 2005'te 700 sayfayı aşan ciltli baskı çıktı; ardından ciltsiz baskı geldi. Aynı dönemde, Boyd Gaines'in okuduğu dokuz saati aşan kısaltılmış bir sesli kitap yayımlandı. 2018'de filmden birkaç hafta önce, beş bölümü daha az olan 464 sayfalık kısaltılmış bir ciltsiz baskı ile Jeremy Bobb'un okuduğu 16,5 saatlik daha kapsamlı bir sesli kitap çıktı.

Kitaptaki bilim ve tarih

First Man bir bilim kitabı değildir, ama Ay yolculuğunun mühendislik tarihine dair güvenilir bir zemin sunar. Apollo 11 16 Temmuz 1969'da 13.32 UTC'de fırlatıldı; Ay'a iniş 20 Temmuz'da 20.17 UTC'de gerçekleşti. Armstrong ve Aldrin yüzeyde yaklaşık iki buçuk saat çalışıp 21,5 kilogram Ay örneği topladı; kalkış 21 Temmuz'da 17.54 UTC'de yapıldı ve iki araç aynı gün 21.35 UTC'de yeniden kenetlendi. Komuta modülü Columbia, iniş aracı Eagle ve iniş bölgesi Sakinlik Denizi (Mare Tranquillitatis) olarak kayıtlara geçti. Michael Collins bu sırada 30 kez Ay çevresinde dönen komuta modülünde kaldı; onun gözünden anlatım için kendi anı kitabı Carrying the Fire'a bakabilirsiniz.

Olay	Tarih ve saat (UTC)
Fırlatma	16 Temmuz 1969, 13.32
Ay'a iniş	20 Temmuz 1969, 20.17
Ay yüzeyinden kalkış	21 Temmuz 1969, 17.54
Komuta modülüyle yeniden kenetlenme	21 Temmuz 1969, 21.35
Pasifik'e iniş	24 Temmuz 1969

Test uçuşlarının tarihi de kitapta önemli yer tutar. X-15, atmosferin üst sınırına çıkan roketli bir araştırma uçağıydı; Armstrong yedi kez uçtu. Gemini 8 ise Mart 1966'da iki aracın yörüngede ilk kenetlenmesini sağladı, ancak ardından yaşanan itici arızası görevin erken bitmesine yol açtı. Bu iki olayın filme nasıl yansıdığını X-15 uçuşunun gerçeği ve Gemini 8 krizi yazılarımızda ayrıca inceledik. Programın kurumsal tarihi için On the Shoulders of Titans (Gemini Projesi'nin NASA tarihi) iyi bir tamamlayıcıdır.

Etkisi ve ödülleri

Kitap yayımlandığında çok olumlu karşılandı. Gökbilimci Sir Patrick Moore kitabı "olağanüstü bir başarı" olarak niteledi ve titiz araştırmasını, ayrıntı zenginliğini övdü; Walter Cronkite ise kitabı her çağa hitap eden bir eser olarak anarak yeni bakış açıları sunduğunu söyledi. Kitap, Armstrong'un yetkili biyografisi olmasıyla öne çıktı. En belirgin etkisi, 2018'de filmin kaynağı olarak yeniden gündeme gelmesi ve Armstrong hakkında en çok başvurulan yetkili kaynaklardan biri hâline gelmesidir.

Uyarlamaları

Kitap, Josh Singer'ın senaryosunu yazdığı, Damien Chazelle'in yönettiği Ay'da İlk İnsan (First Man) filminin temelidir. Ryan Gosling Armstrong'u, Claire Foy eşi Janet'i canlandırır; Jason Clarke, Kyle Chandler ve Corey Stoll de kadroda yer alır. Hansen filmde yapımcılardan biri olarak yer aldı. Film 29 Ağustos 2018'de Venedik Film Festivali'nde gösterildi, 12 Ekim 2018'de ABD'de vizyona girdi ve 91. Akademi Ödülleri'nde En İyi Görsel Efekt Oscar'ını kazandı. Dünya genelinde yaklaşık 105,7 milyon dolar hasılat yaptı; bütçesi yaklaşık 59 milyon dolardı. Müziği Justin Hurwitz yazdı.

Filmin en çok tartışılan tercihi, Ay yüzeyinde ABD bayrağının dikilişini göstermemesiydi; Chazelle bunun, odaklanmamayı seçtiği birkaç an arasında olduğunu söyledi. Kitap ise çok daha geniş bir hayatı, çocukluktan Apollo sonrasına kadar uzanan bir süreci kapsar; kitabın ayrıntı düzeyine bir filmin süresi elbette yetmez. Gerçek Apollo 11 kayıtlarını izlemek isterseniz Apollo 11 belgeselini öneririz.

Kimlere uygun, nereden başlanmalı?

Kitap uzundur; Apollo'ya ve havacılık tarihine ilgi duyan okur için yazılmıştır, ama teknik bilgi gerektirmez. Zamanı kısıtlı okur için 2018'deki kısaltılmış baskı iyi bir başlangıçtır. Filmi sevenler için kitap, sahnelerin ardındaki arka planı sunar; Armstrong'u daha yakından tanımak isteyenler için ise temel kaynaktır. Aynı döneme başka açılardan bakmak için Buzz Aldrin sayfasına, Ay yolculuklarının genel tarihi için Ay'a yolculuklar yazımıza göz atabilirsiniz.