Apollo 11 (Apollo 11)

Ay'a ilk inişin üzerinden yarım asır geçmişken, o günleri bambaşka bir netlikle yeniden görmek mümkün olabilir mi? Todd Douglas Miller'ın 2019 yapımı Apollo 11 belgeseli bu soruya etkileyici bir cevap veriyor. Film, yalnızca dönemin arşiv görüntülerinden oluşuyor ve bunların önemli bir bölümü daha önce kamuoyuna hiç gösterilmemiş 70 mm'lik çekimler. Anlatıcı yok, günümüzden röportaj yok, canlandırma yok. Seyirci, sanki 1969 yazında Florida'daki kalabalığın, görev kontrol odasındaki mühendislerin ve kapsüldeki astronotların yanındaymış gibi hissediyor.

Belgesel, Ay'a inişin 50. yıl dönümüne yetiştirilmek üzere hazırlandı ve hem eleştirmenlerin hem de izleyicilerin büyük beğenisini kazandı.

Konusu

Film, Apollo 11 görevini fırlatma hazırlıklarından astronotların Dünya'ya dönüşüne kadar, kronolojik bir sırayla izliyor. Dev Satürn V roketinin fırlatma rampasına taşınması, sabahın erken saatlerinde fırlatmayı izlemek için toplanan kalabalıklar, görev kontrol merkezindeki gergin bekleyiş, Ay'a yolculuk, iniş ve dönüş, dönemin kendi görüntüleri ve ses kayıtlarıyla anlatılıyor.

Görevin teknik aşamaları, 1971 yapımı bir belgeseldeki çizimlerden ilham alan sade animasyonlarla açıklanıyor. Üç astronotun, yani Neil Armstrong, Buzz Aldrin ve Michael Collins'in o güne kadarki hayatları da aile fotoğrafları ve arşiv görüntülerinden oluşan sözsüz kısa bölümlerle özetleniyor. Herkesin sonunu bildiği bir hikâye olmasına rağmen film, kurgusunun gücüyle seyirciyi ilk kez izliyormuş gibi heyecanlandırıyor.

Yapım ve oyuncular

Apollo 11'in kurgusunu, yapımcılığını ve yönetmenliğini Todd Douglas Miller üstlendi. Proje, Miller'ın Apollo 17 üzerine bir kısa belgeseli tamamlamasının ardından, İngiliz arşiv yapımcısı Stephen Slater'ın önerisiyle başladı; CNN Films da projeye ortak oldu. 2017'de yapım ekibi, NASA ve ABD Ulusal Arşivleri arasındaki iş birliği sonucunda fırlatma hazırlıklarından, görev kontrolden ve astronotların kurtarılmasından daha önce yayımlanmamış 70 mm'lik görüntüler bulundu.

Ekip bu geniş formatlı filmleri 35 mm ve 16 mm çekimler, fotoğraflar ve kapalı devre televizyon görüntüleriyle birleştirdi. Arşivdeki makaralar, özel iklimlendirmeli araçlarla taşınarak yüksek çözünürlükte dijital ortama aktarıldı. Ekip ayrıca 11 bin saati aşan ses kaydını taradı.

Film 24 Ocak 2019'da Sundance Film Festivali'nde ilk kez gösterildi ve 1 Mart 2019'da ABD'de Neon tarafından vizyona sokuldu. Dünya çapında 15 milyon dolar hasılat elde etti, Critics' Choice belgesel ödüllerinde En İyi Belgesel dahil beş ödül kazandı ve kurgu ile ses dallarında üç Emmy aldı.

Filmin müzikleri için de ilginç bir yöntem izlendi. Besteci Matt Morton, eserlerini yalnızca 1969 yılında var olan elektronik müzik aletlerini kullanarak hazırladı; böylece müzik de görüntüler gibi dönemin dokusunu taşıyor. Belgeselin müzelerdeki dev ekranlar için hazırlanan 47 dakikalık bir versiyonu da bulunuyor.

Bilim ne diyor?

Apollo 11 bir belgesel olduğu için bilimsel doğruluk zaten filmin temelinde. Yine de izlerken akılda tutulabilecek birkaç gerçek, gördüklerinizi daha da etkileyici kılıyor. Satürn V roketi yaklaşık 110 metre yüksekliğindeydi ve bugün bile insan taşımak için uçurulmuş en güçlü roketler arasında sayılıyor. Görev 16 Temmuz 1969'da başladı; Ay modülü Eagle 20 Temmuz'da Sükûnet Denizi'ne indi ve ekip 24 Temmuz'da Pasifik Okyanusu'na güvenle döndü.

İniş sırasında bilgisayarın verdiği ve kontrol odasında kısa bir panik yaratan program alarmları da tarihî kayıtlarda yer alıyor. Mühendisler, alarmların bilgisayarın aşırı yüklenmesinden kaynaklandığını ve inişin sürdürülebileceğini saniyeler içinde değerlendirdi. Armstrong ise iniş bölgesindeki kayalık alanı aşmak için modülü elle yönlendirdi ve Eagle, yakıtın kritik eşiğe yaklaştığı bir anda yüzeye kondu.

Ay'a inişin gerçekliği konusunda zaman zaman dile getirilen şüphelere karşı bilim güçlü kanıtlar sunuyor. Apollo astronotlarının yüzeye bıraktığı lazer yansıtıcılar, bugün hâlâ Dünya'dan gönderilen lazer ışınlarını geri yansıtıyor ve Ay'ın uzaklığının santimetre hassasiyetinde ölçülmesini sağlıyor. NASA'nın Ay yörüngesindeki keşif aracı da iniş bölgelerini ve bırakılan ekipmanı yörüngeden fotoğrafladı.

Belgeselin ses tasarımı da ayrı bir övgüyü hak ediyor. Ekip, görev kontrol merkezindeki farklı masaların konuşmalarını içeren çok kanallı ses kayıtlarını titizlikle inceleyerek doğru anlara yerleştirdi. Böylece seyirci yalnızca astronotların sesini değil, onları Dünya'dan yöneten mühendislerin kısa, kesin ve sakin konuşmalarını da duyuyor. Bu ayrıntı, Ay'a inişin tek kişilik bir kahramanlık değil, binlerce insanın ortak emeği olduğunu açıkça hissettiriyor.

Neden izlemeli?

Apollo 11, tarihi yeniden anlatmak yerine onu doğrudan yaşatıyor. Görüntülerin olağanüstü netliği, Matt Morton'ın gerilimi artıran müzikleri ve hiçbir açıklamaya ihtiyaç duymayan kurgusu, belgeseli sinema deneyimine dönüştürüyor. Ay'a inişi ilk kez keşfedecek gençler için de, o günleri televizyondan izlemiş olanlar için de unutulmaz bir yolculuk. Mümkünse büyük ekranda ve yüksek sesle izleyin.

Kısaca

• Yıl: 2019
• Yönetmen: Todd Douglas Miller
• Süre: 93 dakika
• Tür: Arşiv görüntülerinden oluşan belgesel
• Dağıtım: Neon (ABD)