Moonwalker (Charlie Duke): Apollo 16 anıları, bilimi ve okuma rehberi

Moonwalker, Apollo 16'nın Ay modülü pilotu Charlie Duke'un eşi Dotty Duke ile birlikte yazdığı anı kitabıdır ve Nisan 1990'da yayımlandı. Duke, Nisan 1972'de Ay yüzeyinde yürüyen 10. insandı ve bu yürüyüşü yapanların en gençti: 36 yaşındaydı. Kitap yalnızca bir Ay macerasını değil, o maceranın öncesindeki ve sonrasındaki evlilik, kariyer ve inanç hikâyesini de anlatır. Bu sayfada kitabın içeriğini, anlattığı görevin gerçek bilimini ve nereden okunacağını bulacaksınız.

Kitap ne anlatıyor?

Moonwalker bir görev raporu değil, bir hayat anlatısıdır. Charlie Duke 1935'te Kuzey Karolina'nın Charlotte kentinde doğdu; ABD Deniz Harp Okulu'ndan 1957'de mezun oldu, hava kuvvetlerinde avcı ve test pilotu olarak görev yaptı, MIT'de mühendislik eğitimi aldı ve Nisan 1966'da NASA'nın beşinci astronot grubuna seçildi. Kitap bu yolu çocukluktan başlayarak izler: aile, savaş yıllarındaki taşınmalar, okul, uçuş eğitimi ve Almanya'daki ilk görev yılları.

Eserin ayırt edici yanı çift imzalı olmasıdır. Dotty Duke ortak yazar olarak yer aldığı için kitap, astronot anılarında sık görülen "kahraman ve görev" çerçevesinin dışına çıkar; uçuşların yanında eve, evliliğe ve çocuklara da yer verir. Dotty Duke'un hayatı için Dotty Duke sayfamıza bakabilirsiniz.

Kitabın künyesi şöyledir: Nashville merkezli Thomas Nelson tarafından yayımlandı; kataloglarda Oliver-Nelson Books adıyla ve 284 sayfa olarak görünür. Türkçe bir baskısını doğrulayamadık. Yayıncının dinî yayınlarla tanınması, kitabın anlatısında inancın da payı olduğunu önceden hissettirir.

Kitapta geçen olaylardan biri, Apollo 13 öncesindeki rubella olayıdır. Duke, yedek Ay modülü pilotuydu ve hastalığı oğlunun bir arkadaşından kaptı; bu, uçuşa yaklaşık bir hafta kala hem asıl hem yedek ekibi riske soktu. Mürettebat içinde bağışıklığı olmayan tek kişi Ken Mattingly'ydi ve uçuştan yaklaşık iki gün önce yerine Jack Swigert getirildi. Kitap bu olayı da kapsar; ayrıntıları kitaptan okumak daha doğru olur.

Kitabın özeti

Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır.

Kitap üç ana halkada ilerler. İlk halka Duke'un yetişmesidir: Charlotte'ta çocukluk, Deniz Harp Okulu, hava kuvvetlerinde pilotluk, Batı Almanya'da bir avcı filosunda görev ve MIT'de geçen dönem. Duke bu yıllarda Dotty ile tanışır, 1 Haziran 1963'te evlenir ve ilk oğulları 1965'te doğar. Pilot olarak sergilediği hırs, ona astronotluğun kapısını açar.

İkinci halka NASA yıllarıdır. Duke, Apollo 11'de yer kontrol ile Ay yüzeyi arasındaki sesti: iniş sırasında mürettebatla konuşan CAPCOM görevini üstlendi ve heyecandan "Tranquility" sözcüğünü yutmasıyla da anıldı. Ardından Apollo 13'ün yedek ekibinde yer aldı; uçuştan günler önce rubella (kızamıkçık) geçirmesi, asıl mürettebattan Ken Mattingly'nin kısa süre önce görevden alınmasına yol açtı ve yerine Jack Swigert geçti. Duke'un kendi şansı ise Apollo 16'da geldi. Kitap onun Ay'a gidişini, yüzeyde geçirdiği üç günü ve görevin teknik zorluklarını kişisel bir bakışla aktarır. Apollo 16'da komutan John Young ile Duke Ay modülüyle Descartes Yaylası'na indi, üç Ay yürüyüşü yaptı ve numune topladı; Ken Mattingly ise komuta modülüyle yörüngede kaldı.

Üçüncü ve belki en çarpıcı halka, Ay'dan dönüştür. Anlatıya göre astronot olarak elde edilen büyük başarı evliliği kurtarmaz; aksine 1960'ların sonu ile 1970'lerin başında öfke, kibir, işe tek yönlü bağlılık ve kazanma hırsı aile hayatını yıpratır. Dotty'nin ağır bir depresyon geçirdiği, çiftin 1970'lerin ortasında NASA dışında bir Coors bira distribütörlüğü denediği anlatılır. Kitabın sonunda çift, 1978'de dinî bir dönüşüm yaşar; Dotty bu adımı önce atar. Duke bu tarihten sonra kendini "yeniden doğmuş Hristiyan" olarak tanımlar ve evliliklerindeki iyileşmeyi bu dönüşüme bağlar.

Özetle kitap, Ay yürüyüşünü hikâyenin sonu yapmak yerine onu ortasına yerleştirir: önce bir pilotun yükselişi, sonra Ay, en sonda da Ay'dan sonra yaşanan iç hesaplaşma gelir.

Yazar ve yazıldığı dönem

Charles Moss Duke Jr., 3 Ekim 1935'te Charlotte'ta doğdu. Apollo 16'ya Ay modülü pilotu olarak katıldı; uçuşun komutanı John Young, komuta modülü pilotu Ken Mattingly'ydi. Duke, NASA'dan ayrıldıktan sonra iş dünyasına geçti ve sonraki yıllarda Anglikan çevresinde inanç hikâyesini anlatan bir konuşmacı olarak tanındı. ABD Astronot Onur Listesi'ne alındı; Ulusal Havacılık Onur Listesi'ne 2019'da girdi.

Kitap, Apollo programının bitişinden on yıldan fazla sonra, 1990'da yayımlandı. O dönemde astronot anıları çoktan bir tür hâline gelmişti: Carrying the Fire (1974) bunun ilk örneklerinden biriydi. Moonwalker bu çizgiye aile ve inanç ekseni ekler.

Kitaptaki bilim ve uzay bağı

Kitabın bilim yanı, Apollo 16'nın Ay bilimidir. Uçuş 16 Nisan 1972'de Kennedy Uzay Merkezi'nden kalktı, ekip 21 Nisan 1972'de (UTC ile saat 02:23) Descartes Yaylası'na indi ve yüzeyde yaklaşık 71 saat kaldı. Üç ayrı Ay yürüyüşünün toplamı 20 saat 14 dakika 14 saniyeydi: ilki 7 saat 11 dakika, ikincisi 7 saat 23 dakika, üçüncüsü 5 saat 40 dakika sürdü. Ekip Ay arabasıyla yaklaşık 26,7 kilometre yol yaptı ve 95,71 kilogram numune topladı. Uçuş 27 Nisan'da Pasifik'e inişle bitti ve toplam 11 günden biraz uzun sürdü.

Seçilen bölge, görevin en önemli bilimsel sorusuyla ilgiliydi. Görev öncesinde Descartes bölgesinin volkanik kökenli olabileceği düşünülüyordu; yani oradaki düzlüklerin, Dünya'daki bazı yanardağ bölgelerine benzer biçimde lavla oluştuğu varsayılıyordu. Ekibin getirdiği örnekler ve yüzey gözlemleri bu varsayımı çürüttü: Cayley Formasyonu volkanik değildi. Duke'un Plum Krateri'nde topladığı ve "Big Muley" adıyla anılan breş (çarpma sonucu kırılıp yeniden kaynaşmış kayaç), Apollo programında toplanan en büyük Ay kayası oldu. Ay'ın yüzeyini daha geniş çerçevede görmek için Ay'ın yüzeyi sayfamıza bakabilirsiniz; Ay'a yapılan görevlerin genel tarihi Ay'a yolculuklar sayfasındadır.

Duke'un Apollo 11'deki görevi de bilimden çok operasyon tarihine aittir. CAPCOM (capsule communicator, kapsül iletişimcisi), yer kontrol ekibi adına mürettebatla konuşan tek kişidir; böylece uçuştaki astronotlar aynı ses ve aynı meslektaşla çalışır. Apollo'da bu görevi çoğunlukla astronotlar üstlendi. Yer kontrolün nasıl çalıştığını görmek için sitemizdeki Failure Is Not an Option sayfası iyi bir başlangıçtır.

Apollo 16'nın bir başka katkısı, George Carruthers'ın geliştirdiği uzak morötesi kameraydı. Kamera, Dünya'nın uzaydan çekilmiş ilk morötesi fotoğraflarını sağladı; Dünya'nın hidrojen atmosferinin, kutup ışıklarının ve tropik hava parıltısı kuşağının kapsamını gösterdi. Gözlemler Dünya çevresinde iki yeni kutup ışığı kuşağı da belirledi. Görev her şeyiyle sorunsuz değildi: ısı akışı deneyinin kablosu Young'ın ayağına dolanıp koptu ve derin sondanın yerleştirilmesi engellendi. Buna karşılık Ay arabasının "Grand Prix" denen hız gösterisi, bir önceki görevde denenip aksayan bu denemenin aksine başarıyla yapıldı.

Kitaptan okuyacağınız küçük bir ayrıntı da bilimsel olmasa da insani bir iz bırakır: Duke, Ay yüzeyine ailesinin bir fotoğrafını ve bir hava kuvvetleri madalyonunu bıraktı.

Etkisi ve ödülleri

Moonwalker için doğrulayabildiğimiz bir edebî ödül yoktur. Kitabın değeri birinci elden bir kaynak olmasında yatar: Duke'un çocukluğundan evlilik krizine kadar pek çok ayrıntı, bugün bile bu kitaba dayandırılarak anlatılır. Ay'da yürüyen ender insanlardan birinin hayatını eşiyle birlikte anlatması, kitabı astronot anıları arasında ayrı bir yere koyar.

Uyarlamaları

Kitabın bilinen bir film ya da dizi uyarlaması yoktur. Duke'un yedek ekipte yer aldığı Apollo 13 için Apollo 13 film sayfamıza ve görevin gerçek tarihi için Failure Is Not an Option kitabına bakabilirsiniz.

Kimlere uygun, nereden başlanır?

Moonwalker, Apollo'nun teknik ayrıntısından çok insan tarafını merak edenler için uygundur. Görev kayıtları, mühendislik ve program tarihi arıyorsanız başka kaynaklar daha doyurucudur; ama bir astronotun parlak bir kariyer ile sarsılan bir evliliği nasıl birlikte taşıdığını görmek istiyorsanız yerindedir. Anlatıda inanç önemli bir yer tuttuğu için, dinî anlatıdan hoşlanmayan okurların bunu bilerek okuması iyi olur.

Apollo'yu geniş çerçevede tanımak isteyenler için sitemizdeki A Man on the Moon, Ay yüzeyinde yürüyen son insanın anıları için The Last Man on the Moon ve Apollo 11'in yörüngedeki pilotundan Carrying the Fire iyi tamamlayıcılardır. Önce Apollo 16'nın kısa tarihini okuyup sonra Duke'un kendi anlatısına geçmek, kitabı daha anlamlı kılar.