Flight: My Life in Mission Control (Chris Kraft): özeti ve okuma rehberi

Flight: My Life in Mission Control, NASA'nın ilk uçuş direktörü Christopher Kraft'ın 2001'de Dutton tarafından yayımlanan anı kitabıdır. Kraft, Houston'daki Görev Kontrol Merkezi'nin ve uçuş direktörlüğü mesleğinin temelini atan kişi olarak bilinir; kitap bu işin nasıl kurulduğunu, Mercury'den Apollo'ya uzanan yıllarda yer kontrolün nasıl çalıştığını ve NASA'nın iç işleyişini içeriden anlatır. Bu sayfada kitabın içeriğini, anlattığı mesleğin gerçek bilimini ve nereden okunacağını bulacaksınız.

Kitap ne anlatıyor?

Publishers Weekly'nin tanıtımına göre kitap, Kraft'ın kariyerini Mercury'nin ilk uçuşlarından Gemini programına ve Ay'a giden görevlere kadar izler. NASA'nın kuruluşunu ve ilk on yılını, astronot kişiliklerinin perde arkasını, 1967'deki rampa faciasını, Ay çevresinde dolanma kararı üzerindeki tartışmaları, Ay'a ilk ayak basacak kişi olarak Neil Armstrong'un Buzz Aldrin'e tercih edilmesini ve NASA içindeki siyaseti ele alır. Aynı tanıtım, Kraft'ın kurumsal başarısızlıkları, bürokratlarla yaşadığı çatışmaları ve George Mueller ile Wernher von Braun gibi isimler arasındaki anlaşmazlıkları saklamadığını belirtir.

Kitabın künyesi şöyledir: Dutton, 5 Mart 2001'de yayımladı; 371 sayfadır ve sekiz sayfalık, daha önce yayımlanmamış fotoğraf bölümü içerir. Kitabın gelirinin Johnson Uzay Merkezi Burs Fonu'na gittiği de yayıncı tanıtımında yer alır. Türkçe bir baskısını doğrulayamadık. Wikipedia'daki değerlendirmeye göre kitap "çok okunaklı bir anı" olarak karşılandı; eleştirmenler Kraft'ın meslektaşlarının eksikleri konusunda lafı dolandırmadığına dikkat çekti.

Kitabı okurken akılda tutulacak bir nokta, "uçuş direktörü" ünvanının Kraft ile başlamasıdır. Bu yüzden Flight, bir kişinin anısı olduğu kadar bir mesleğin doğuş hikâyesidir: yer kontrol merkezi, uçuş direktörü ve uzman kontrolör ekibi fikri, sıfırdan kurulan bir düzendi. Kraft'ın Mercury ve Gemini'deki rolü, bu fikrin bir kurum hâline gelmesini sağladı.

Kitabın özeti

Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır.

Kitap, bir mühendisin hikâyesi olarak başlar. Kraft 1924'te Virginia'nın Phoebus kasabasında doğdu, 1944'te Virginia Tech'ten uçak mühendisliği diplomasını aldı ve 1945'te NASA'nın öncüsü olan NACA'ya katıldı. Havacılık araştırmalarında, örneğin ani rüzgâr yüklerini hafifleten sistemler ve kanat ucu girdapları üzerinde çalıştı. 1958'de NASA'nın Uzay Görev Grubu'na geçti ve ilk uçuş direktörü oldu.

Anlatının ağırlık noktası Mercury'dir. Kraft, altı insanlı Mercury uçuşunun tamamında uçuş direktörlüğü yaptı. Bu uçuşlar sırasında yer kontrol merkezinin düzeni, her uzmanın bir konsolda belirli bir sistemi izlediği ve kararın uçuş direktöründe toplandığı yapıya dönüştü. Bu uçuşların en bilineni, John Glenn'in 1962'deki ilk Amerikan yörünge uçuşudur ve Kraft'ın kariyerindeki en büyük sınavlardan biri sayılır.

İkinci evre Gemini ve Houston'dır. Gemini 4, 3 Haziran 1965'te kalktı ve Houston'daki yeni Görev Kontrol Merkezi'nden yönetilen ilk uçuş oldu; Kraft bu uçuşun görev müdürü ve kırmızı ekibin uçuş direktörüydü. Uçuşta Ed White ilk Amerikan uzay yürüyüşünü yaptı; yürüyüş yaklaşık 23 dakika sürdü, oysa 13 dakika kadar planlanmıştı. Uçuşun kendisi 4 gün 1 saat 56 dakika sürdü ve 66 yörünge turu içerdi; Houston merkezi bu uzunluğu üç vardiyayla karşıladı. Gene Kranz, John Hodge ve Glynn Lunney gibi sonraki uçuş direktörlerinin yetiştiği ortam da bu dönemin ürünüdür.

Üçüncü evre Apollo yıllarıdır. Kraft'ın yönetici olarak aldığı kararların yanında kişilerle yaşadığı sürtüşmeler de hikâyenin parçasıdır: Wikipedia'ya göre Kraft, otobiyografisinde astronot Scott Carpenter'ın performansını ayrıntılı biçimde eleştirdi; Apollo 7 mürettebatını ise itaatsizlik olarak gördüğü tavır yüzünden bir daha uçurmama kararı aldı. Kraft 1972-1982 arasında Johnson Uzay Merkezi'nin müdürlüğünü yaptı ve bu görevde Robert Gilruth'un yerine geçti.

Yazar ve yazıldığı dönem

Kraft, 28 Şubat 1924'te doğdu ve 22 Temmuz 2019'da Houston'da 95 yaşında öldü. Johnson Uzay Merkezi'ni yönettiği 1972-1982 yıllarının ardından IBM ve Rockwell International'a danışmanlık yaptı. 1994'te, Uzay Mekiği yönetimini inceleyen ve "Kraft Raporu" diye anılan paneli yönetti. Kitap, NASA'dan ayrılışından yaklaşık yirmi yıl sonra yayımlandı.

Anlatının kaynağı, olayların içindeki birinin hafızasıdır. Bu yüzden kitap hem değerli hem de tek taraflıdır; Kraft'ın başkalarına yönelik sert yargıları kendi bakışını yansıtır ve başka kaynaklarla karşılaştırılarak okunmalıdır. Gene Kranz'ın aynı dönemi anlatan kitabı Failure Is Not an Option bu açıdan iyi bir karşılaştırmadır.

Kitaptaki bilim ve uzay bağı

Kitabın bilimi uzay mühendisliği ve operasyonlardır. Yer kontrol merkezi, uzay aracından gelen telemetriyi (araçtaki sensör verilerinin radyo ile yere aktarılması) izleyen ve araca komut gönderen uçuş kontrolörlerinden oluşur. Her kontrolör güç, itki, ısı, yönelim ve yörünge işlemleri gibi bir alt sistemden sorumludur; uçuş direktörü bunların hepsini toplayıp karar verir. Mercury döneminde bu iş Cape Canaveral'daki Mercury Kontrol Merkezi'nde yapılıyordu; Gemini 4'ten itibaren Houston'daki merkez devreye girdi. Merkez, 2011'de Kraft'ın adını aldı; bugün de Johnson Uzay Merkezi'nde bulunur, insanlı görevlerin kalkıştan sonraki yönetimini yürütür ve Uluslararası Uzay İstasyonu'nun ABD bölümlerini yönetir. Yani Kraft'ın kurduğu düzen, istasyon çağında da sürüyor.

Kraft'ın hikâyesinde tekrar eden bir tema, belirsiz veriyle karar vermektir. Bunun en bilinen örneği, John Glenn'in Friendship 7 uçuşundaki "Segment 51" sorunudur: ikinci turda bir gösterge, ısı kalkanının gevşemiş olabileceğine işaret etti; sonradan sensörün arızalı olduğu anlaşıldı ve ısı kalkanı yerindeydi. Retro paketin yeniden girişte yerinde tutulması kararı konusunda Wikipedia'daki anlatım, görev müdürü Walter Williams'ın Kraft'ın önerisini geçersiz kıldığını söyler; Kraft'ın biyografisindeki özetlerde ise ısı kalkanı konusunda üst yönetimin kaygılarını geçersiz kıldığı belirtilir. Kaynakların bu konuda farklı anlatması, kitabı tek başına yeterli bir kaynak olarak okumamanız gerektiğini gösterir. Ayrıntı için This New Ocean sayfasındaki Mercury tarihine bakabilirsiniz.

Gemini 4 ise bir başka dönüm noktasıdır. Uçuş 4 gün 1 saat 56 dakika sürdü, 66 yörünge turu attı ve o zamana kadarki en uzun Amerikan uzay uçuşuydu. Üç vardiya hâlinde çalışan Houston ekibi bu uzunluğu kaldırmak zorundaydı; vardiyaları Kraft'ın kırmızı, Hodge'un mavi, Kranz'ın beyaz ekibi üstlendi. Bu yapı, daha sonraki Apollo görevlerinin kontrol modelinin habercisiydi. Houston merkezinin tarihi için Suddenly, Tomorrow Came ve Gemini programı için On the Shoulders of Titans sayfalarına bakabilirsiniz.

Kraft'ın sonraki yıllardaki bilimsel-teknik katkılarından biri, 1994'te Uzay Mekiği yönetimini inceleyen panelin başkanlığıdır. Panelin çalışması "Kraft Raporu" adıyla anılır ve onun operasyon deneyiminin mekik dönemine taşınmasının bir örneğidir. Mekik programının tasarım mantığı için The Space Shuttle Decision sayfasına bakabilirsiniz.

Etkisi ve ödülleri

Kitabın bilinen bir edebî ödülü yoktur; etkisi, uzay uçuşunun operasyon yüzünü okura anlatan sayılı birinci el anılardan biri olmasından gelir. Kraft'ın kendisi ise çok onurlandırıldı: NASA Üstün Liderlik Madalyası (1963), NASA Seçkin Hizmet Madalyası (1969, 1981 ve 1982), ASME Madalyası (1973), Roger W. Jones Yönetici Liderliği Ödülü (1979) ve 2016'da Ulusal Havacılık Onur Listesi. Houston'daki Görev Kontrol Merkezi'nin 2011'de onun adını alması da bu tanınmanın bir parçasıdır.

Uyarlamaları

Kitabın doğrudan bir film ya da dizi uyarlaması yoktur. Kraft ise birçok yapımda karakter olarak yer aldı: From the Earth to the Moon (1998) dizisinde Stephen Root, Ay'da İlk İnsan (First Man) filminde (2018) J. D. Evermore ve The Right Stuff (2020) dizisinde Eric Ladin onu canlandırdı. Apollo'nun yer kontrol kahramanlarını anlatan Mission Control: The Unsung Heroes of Apollo belgeseli de aynı dünyaya bakmak isteyenler için uygundur.

Kimlere uygun, nereden başlanır?

Flight, astronot değil, masanın öbür tarafındaki insanı merak edenler için uygundur: kararlar nasıl alınıyordu, bir kriz anında yer kontrol kime güveniyordu? NASA'nın erken tarihine ilgi duyanlar, bürokrasi ve kişilik çatışmalarını okumaktan keyif alanlar da kitabı beğenir. Teknik bilgi gerektirmez; ama Mercury, Gemini ve Apollo'daki temel ad ve olayları bilmek metni kolaylaştırır.

Okuma sırası için bir öneri: önce Gene Kranz'ın Failure Is Not an Option kitabıyla Apollo 13'ün Görev Kontrol hikâyesini okuyun, sonra Kraft'a geçip aynı kurumun başlangıcına dönün. Bu iki kitap birbirini tamamlar: Kranz Kraft'ın yetiştirdiği kuşağın sesidir. Kraft'ın yetiştirdiği isimlerden Gene Kranz ve kitapta adı geçen Neil Armstrong sayfaları da yararlıdır.