Damien Chazelle

Damien Chazelle, Neil Armstrong'un hayatını ve Ay'a giden yolu anlatan Ay'da İlk İnsan (First Man) filminin yönetmeni olan Amerikalı ve Fransız vatandaşı film yönetmeni ve senaristtir. Whiplash ve La La Land ile tanındı; La La Land ile 32 yaşında En İyi Yönetmen Oscar'ını kazanan en genç kişi oldu. Ay'da İlk İnsan'da uzay yarışını zafer anlatısı yerine, kapsül içindeki sarsıntı, gürültü ve kayıplar üzerinden bir astronotun gözünden anlattı. Film, görsel efekt dalında Oscar kazandı.

Erken yaşamı ve eğitimi

Damien Sayre Chazelle, 19 Ocak 1985'te ABD'nin Rhode Island eyaletindeki Providence'ta doğdu ve New Jersey'deki Princeton'da büyüdü. Princeton Lisesi'nde caz davulcusu olarak zorlu bir eğitimden geçti; bu deneyim sonradan Whiplash'in çıkış noktası oldu.

Harvard Üniversitesi'nin Görsel ve Çevresel Çalışmalar bölümünde sinema okudu ve 2007'de mezun oldu. Bitirme projesi olarak yazıp yönettiği müzikal Guy and Madeline on a Park Bench (2009), ilk uzun metrajlı filmi olarak Tribeca Film Festivali'nde gösterildi.

Kariyeri

Ödüllü kısa filminden uzun metraja dönüştürdüğü Whiplash (2014), Sundance Film Festivali'nde gösterildi; beş dalda Oscar'a aday oldu ve üç ödül kazandı. Chazelle bu filmle En İyi Uyarlama Senaryo adaylığı aldı. 2016'da 10 Cloverfield Lane'in senaryosuna katkıda bulundu. Aynı yıl yazıp yönettiği La La Land, 14 dalda Oscar'a aday gösterildi ve altı ödül kazandı; Altın Küre'de aday olduğu yedi dalın tamamını kazanarak rekor kırdı.

Uzay dışındaki işleri arasında 1920'lerin Hollywood'unu anlatan Babil (Babylon, 2022) ve ilk iki bölümünü yönettiği Netflix dizisi The Eddy (2020) da vardır.

Uzay filmi: Ay'da İlk İnsan (First Man, 2018)

Ay'da İlk İnsan, James R. Hansen'in 2005'te yayımlanan First Man: The Life of Neil A. Armstrong adlı biyografisine dayanır. Senaryoyu Josh Singer yazdı. Film 29 Ağustos 2018'de Venedik Film Festivali'nde dünya prömiyerini yaptı, 12 Ekim 2018'de ABD'de gösterime girdi. Neil Armstrong'u Ryan Gosling, eşi Janet Armstrong'u Claire Foy canlandırdı; Jason Clarke, Kyle Chandler ve Corey Stoll da kadrodaydı.

Film, Armstrong'un 1961'deki X-15 roket uçağı uçuşundan başlar ve küçük kızı Karen'ın hastalığıyla gelen kişisel acıyı, 1966'daki Gemini 8 görevini, Apollo 1 yangınını ve sonunda Apollo 11'i anlatır. Gemini 8'de, kenetlendiği hedef araçtan ayrıldıktan sonra açık kalan bir itici nedeniyle kapsül saniyede yaklaşık 296 derece dönmeye başlamış, Armstrong aracı yeniden kontrol altına alarak görevi güvenle sonlandırmıştı. 20 Temmuz 1969'da Ay'a inen bu görevde Armstrong'un yanında Buzz Aldrin vardı; Michael Collins ise Columbia adlı komuta modülüyle Ay yörüngesinde bekliyordu. Armstrong ile Aldrin'i taşıyan Eagle adlı Ay modülü Sükûnet Denizi'ne inmişti.

Çekim tekniği

Chazelle, uzay sahnelerinde yeşil perde kullanmadı. Onun yerine yüksekliği 10 metreye varan LED ekranlar kuruldu ve bu ekranlardaki görüntülerle eşzamanlı hareket eden uzay aracı simülatörleri kullanıldı; böylece oyuncular dışarıdaki manzarayı gerçekten görebildi. Kapsül içleri ve ev sahneleri 16 mm ve 35 mm filmle, Ay sahnesi ise IMAX 70 mm formatında çekildi. Bu tercih, dar ve titreşen kapsül görüntülerinin ardından Ay yüzeyinin geniş ve sessiz görüntüsüne geçişi daha çarpıcı kıldı.

Uzay ve bilime etkisi

Yapımda NASA tarihçisi Christian Gelzer ile Apollo astronotları Al Bean ve Al Worden setlerde teknik danışman olarak çalıştı. Armstrong ailesi de yapıma yakından katıldı: Armstrong'un oğullarından Mark Armstrong uçuş kontrolörü Paul Haney'i canlandırdı, Rick Armstrong ise görev kontrol sahnesinde kısa bir rolde göründü.

Ağustos 2018'de filmde Amerikan bayrağının Ay'a dikildiği anın gösterilmeyeceği haberleri tartışma yarattı; Senatör Marco Rubio ve dönemin ABD Başkanı Donald Trump eleştiride bulundu. Chazelle bunun siyasi bir tavır olmadığını, filmin Armstrong'un kişisel deneyimine odaklandığını söyledi. Film, 59 milyon dolarlık net bütçesine karşılık dünya genelinde yaklaşık 105 milyon dolar hasılat yaptı. Dört dalda Oscar'a aday gösterildi ve En İyi Görsel Efekt ödülünü kazandı. Apollo görevlerinin tamamı Ay'a yolculuklar sayfasında anlatılıyor.

Mirası

Chazelle, genç yaşta ödüllere ulaşan ve müzikal filmlerden tarihî biyografilere kadar farklı türlerde çalışan bir yönetmen olarak öne çıkıyor. Ay'da İlk İnsan, Apollo programını ulusal bir başarı destanından çok, bedeli ağır ödenen bir mühendislik ve cesaret hikâyesi olarak anlatmasıyla uzay filmleri arasında ayrı bir yere sahip. Filmin LED ekranlarla gerçek zamanlı görüntü kullanma yaklaşımı, kapsül içindeki deneyimi izleyiciye olabildiğince doğrudan aktarma çabasının örneği olarak anılır.

Bilmeye değer

• La La Land ile En İyi Yönetmen Oscar'ını kazandığında 32 yaşındaydı; bu ödülü alan en genç kişidir.
• Ay'da İlk İnsan'ın Ay sahnesi IMAX 70 mm formatında çekildi, kapsül sahneleri ise daha küçük film formatlarında.
• Neil Armstrong'un oğlu Mark Armstrong filmde bir uçuş kontrolörünü canlandırdı.
• Whiplash'in hikâyesi, lisede caz davulcusu olarak geçirdiği zorlu yıllardan doğdu.

Fotoğraf: Isabelle Veronese · CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons