Falling to Earth (Al Worden): Apollo 15 anıları, bilimi ve okuma rehberi

Falling to Earth: An Apollo 15 Astronaut's Journey to the Moon, Apollo 15 komuta modülü pilotu Al Worden'ın anılarıdır. Kitap 2011'de Smithsonian Books tarafından yayımlandı; Worden'ın yanında ortak yazar olarak uzay tarihçisi Francis French'in adı yer alır. Kitap, Los Angeles Times'ın çoksatanlar listesinin ilk on ikisine girdi.

Apollo 15, Ay gezgin aracını (LRV) taşıyan ilk "J serisi" görevdi; yüzeyde dört ay yürüyüşü yapıldı, yörüngede ise Ay bilimsel araçlarla incelendi. Worden bu görevin iniş yapmayan ama bilimin en yoğun işleyen üyesiydi. Kitap onun hikâyesini anlatır: Ay'a inmeyen, yörüngede dönen ve görev sonrası yaşanan bir olay yüzünden bir daha uçamayan astronotun gözünden Apollo.

Kitap ne anlatıyor?

Alt başlık ("Bir Apollo 15 astronotunun Ay yolculuğu") kitabın ağırlığının Apollo 15'te olduğunu söyler; ama Worden'ın hikâyesi bu görevle başlayıp bitmez. Worden'ın hayatının ana halkaları, bir pilotun yetişmesi, NASA'ya girişi, Apollo hazırlık yılları, uçuş ve uçuşun ardından gelen "postane zarfları" tartışmasıdır. Worden'ın en ayırt edici konumu, Ay'a inen iki arkadaşından ayrı olarak yörüngede tek başına kalan kişi olmasıdır.

Aynı görevi Ay'a inen komutan açısından okumak için sitemizde David Scott sayfası var; Worden'ın bakışı ise, Ay'ın yüzeyini aşağıdan değil yukarıdan, yörüngeden izleyen birininkidir.

Kitabın özeti

Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır.

Kitap Worden'ın hayatını Apollo 15 çevresinde toplar; yaşam çizgisinin ana hatları şöyledir.

Alfred Merrill Worden, Michigan'ın Jackson kentinde, 7 Şubat 1932'de doğdu. 1955'te West Point'ten askerî bilimler lisansıyla mezun oldu, hava kuvvetlerine geçti ve F-86D Sabre ile F-102 Delta Dagger uçurdu. 1963'te Michigan Üniversitesi'nde havacılık mühendisliği ve enstrümantasyon mühendisliği yüksek lisanslarını bitirdi; İngiltere'deki Empire Test Pilots' School'a katıldı ve Eylül 1965'te, Chuck Yeager'in isteğiyle, Aerospace Research Pilot School'dan mezun oldu. Nisan 1966'da NASA'nın beşinci astronot grubuna seçildi; Apollo 9'un destek ekibinde, Apollo 12'nin yedek ekibinde görev aldı.

Anlatının merkezi, 26 Temmuz-7 Ağustos 1971 arasındaki Apollo 15'tir. Komutan David Scott ile Ay modülü pilotu James Irwin Hadley Rille bölgesine inerken Worden komuta modülünde Ay'ın çevresinde dönmeyi sürdürdü; toplam 74 tur attı. Bu sürede servis modülünün bilimsel araç bölmesindeki panoramik kamera, haritalama kamerası, gama ışını spektrometresi ve lazer altimetre ile Ay yüzeyini inceledi ve yörüngeye küçük bir parçacık ve alan uydusu bıraktı. Dönüş yolunda ise Dünya'dan yaklaşık 317 bin kilometre ötede, 38-39 dakika süren ilk derin uzay yürüyüşünü yaptı ve servis modülünün dışından film kasetlerini aldı. Bu yürüyüş bugüne kadarki Dünya'dan en uzak uzay yürüyüşü olarak anılır.

Kitabın acı yanı, görev sonrasındaki olaydır. Ekip, onaysız olarak yaklaşık 400 posta zarfını Ay'a götürmüştü; bunların yaklaşık 100'ü bir Alman pul tüccarına satıldı. 3 Ağustos 1972'de Kongre'de ticarileştirme üzerine oturum yapıldı; ekibin üç üyesi Temmuz 1972'de kötü yargı nedeniyle resmen uyarıldı, uçuş statülerinden alındı ve hiçbiri bir daha uçmadı. Worden 1975'te NASA'dan ve hava kuvvetlerinden ayrıldı, havacılık ve enerji sektöründe çalıştı, 2005-2011 arasında Astronaut Scholarship Foundation'ın başkanlığını yaptı ve 18 Mart 2020'de 88 yaşında öldü.

Yazar ve yazıldığı dönem

Worden'ın kitabı, Apollo'nun kırk yılını aşan bir mesafeden yazılmış bir anıdır. Ortak yazar Francis French, 1970 doğumlu bir İngiliz uzay tarihçisidir; San Diego Air & Space Museum'da yöneticilik yapar ve Colin Burgess'le yazdığı Into That Silent Sea (2007) ile In the Shadow of the Moon (2007) kitaplarıyla da tanınır. Ortak yazarlık, Apollo anılarında sık görülen bir düzendir: astronot yaşadığını anlatır, tarihçi belge ve çerçeveyi kurar.

Worden daha önce de yazmıştı: 1974'te Hello Earth: Greetings from Endeavour adlı şiir kitabı ve I Want to Know About a Flight to the Moon adlı çocuk kitabı yayımlandı. "Endeavour", Apollo 15 komuta modülünün adıdır. Falling to Earth ise onun uzun bir anlatı kitabıdır.

Kitaptaki bilim

Apollo 15 bir bilim görevi olarak tasarlandı ve kitabın ilgi çekici tarafı, yörüngedeki Worden'ın bu görevin bilim yükünü nasıl taşıdığıdır.

• J serisi görev: Apollo 15, Ay gezgin aracını taşıyan ilk görevdi. Scott ve Irwin yüzeyde dört ay yürüyüşü yaptı; yürüyüşler toplam 19 saat 7 dakika sürdü, gezgin araçla 27,9 km yol alındı ve yaklaşık 170 libre (yaklaşık 77 kg) örnek toplandı.
• Yörüngeden haritalama: Servis modülündeki bilimsel araç bölmesinde panoramik kamera, haritalama kamerası, gama ışını spektrometresi ve lazer altimetre vardı. Worden bu araçları işletti; böylece Ay yüzeyi yalnızca inilen noktada değil, yörünge boyunca da incelenmiş oldu.
• Genesis Rock (15415): Scott ve Irwin'in Spur krateri yakınında topladığı bu anortozit örneği başlangıçta 4,1 ± 0,1 milyar yaşında bulundu; sonraki yöntemler 4-5 milyar yıl aralığını, piroksen verileri ise yaklaşık 4,46 milyar yılı gösterdi. Başta Ay'ın ilkel kabuğu sanılan örneğin sonradan kabuk katılaştıktan sonra oluştuğu anlaşıldı. Ay'ın yapısı için Ay nasıl oluştu? ve Ay'ın yüzeyi sayfalarına bakabilirsiniz.
• Yüzeyde bırakılan deneyler: Apollo 15 de, Apollo 12, 14, 16 ve 17 gibi, uzun süreli çalışacak bir Apollo Ay Yüzeyi Deney Paketi (ALSEP) bıraktı. Bu deney istasyonları sismik, manyetik ve ısı akışı ölçümleri yaptı; 30 Eylül 1977'ye kadar çalıştı.
• Yalnızlık: Worden yörüngede tek başına kalırken, en yakın insanın 2.235 milden (yaklaşık 3.600 km) daha uzakta olduğu anlarda yaşadığı için "en yalnız insan" olarak anılır.

Apollo 15'in çerçevesi

Görev 26 Temmuz 1971'de başladı ve 7 Ağustos 1971'de, 12 gün 7 saat 11 dakika 53 saniye sonra Kuzey Pasifik'te sona erdi. Dönüşte paraşütlerden biri arızalandı; kalan iki paraşüt aracı güvenle denize indirdi ve ekip USS Okinawa tarafından kurtarıldı. Scott ve Irwin Hadley Rille yakınında çalıştı. Komutan David Scott'ın sayfasında yüzey çalışmalarının ayrıntısı yer alıyor.

Worden'ın bakış açısının önemi buradan gelir: Ay'ın yüzeyindeki iki kişi bir çalışma takvimi içindeydi, komuta modülünde tek başına çalışan ise aynı anda hem aracı hem bilimsel yükü yönetmek zorundaydı. Bu çerçeve, Apollo'nun "iniş" kadar "yörünge" yanını da görünür kılar.

Etkisi ve ödülleri

Kitap, Apollo yazınında nadir bulunan bir bakışı verir: Ay'a inmemiş ama Ay'ı en çok gören ve en çok bilimsel iş yapan astronotun anlatımı. Worden'a 2009'da NASA'nın Ambassador of Exploration ödülü verildi; ancak bu, kitaba değil kendisine verilmiş bir onurdur. Kitap için doğrulayabildiğim bir edebi ödül yok; yalnızca Los Angeles Times çoksatanlar listesinde ilk on ikiye girdiği doğrulanıyor. Apollo'nun toplamı da bu kitabın arka planıdır: program altı Ay inişi, 12 Ay yürüyüşçüsü ve Dünya'ya getirilen 382 kg Ay kayasıyla sona erdi. Apollo'nun diğer anı kitapları için sitemizde Carrying the Fire (Michael Collins, Apollo 11'in komuta modülü pilotu) ve The Last Man on the Moon (Gene Cernan) rehberleri var; Collins'in anlatısı Worden'ınkiyle aynı konumdan, yörüngeden gelir.

Uyarlamaları

Falling to Earth'ün doğrulanmış bir film veya dizi uyarlaması yok. Apollo görevlerini belgesel olarak izlemek isteyenler sitemizdeki Ay'ın Gölgesinde ve Apollo 11 belgesellerine bakabilir.

Kimlere uygun, nereden başlanır?

Kitap, Apollo'yu yalnızca Ay yürüyüşlerinden ibaret sanmayan ve yörünge çalışmasının, bilimin ve görev sonrası siyasetin de hikâyeyi taşıdığını merak eden okurlara uygundur. İngilizcesi rahat okunur, ama Türkçe baskısını doğrulayamadığım için bir künye vermiyorum.

• Apollo'ya yeni başlayanlar önce A Man on the Moon ile genel çerçeveyi alabilir.
• Apollo 15'in bilimiyle ilgilenenler, kitabın yörünge ve uçuş bölümlerine odaklanabilir.
• Postane zarfları olayı, kitabın en tartışmalı bölümüdür; Slayton'ın bu karardaki rolünü Deke! kitabında da okuyabilirsiniz.
• Worden'ın kendi sayfası için: Al Worden.