Neil Armstrong

Neil Alden Armstrong, 20 Temmuz 1969'da Apollo 11 göreviyle Ay'a inen ve ertesi gün Ay yüzeyine ilk adımı atan insandır. Deniz Kuvvetleri pilotu, deneme pilotu, havacılık mühendisi ve üniversite hocası olan Armstrong, insanlığın başka bir gök cismine ayak bastığı anın simgesi oldu. Şöhretten kaçan, kendini her şeyden önce bir mühendis olarak gören kişiliği ise onu diğer uzay kahramanlarından ayıran en belirgin özellikti.

Erken yaşamı ve eğitimi

Armstrong, 5 Ağustos 1930'da ABD'nin Ohio eyaletinde, Wapakoneta yakınlarındaki kırsal bir kasabada doğdu. Babası eyalet yönetiminde denetçi olarak çalıştığı için aile 14 yıl içinde 16 kez taşındı. Uçak sevgisi iki yaşındayken babasının onu Cleveland Hava Yarışları'na götürmesiyle başladı; beş altı yaşlarında ilk kez bir uçağa bindi, gençliğinde model uçaklar yapıp uçurdu.

Aile 1944'te Wapakoneta'ya yerleşince yerel havaalanında uçuş dersleri aldı. Henüz araba ehliyeti yokken, 16. doğum gününde öğrenci pilot belgesini aldı ve aynı ay tek başına uçtu. İzciliğe de çok bağlıydı; en yüksek izci derecesi olan "Kartal İzci" unvanını kazandı.

1947'de 17 yaşında Purdue Üniversitesi'nde havacılık mühendisliği okumaya başladı. Eğitim masrafları, öğrencilerin okul ile Deniz Kuvvetleri hizmetini sırayla tamamladığı Holloway Planı kapsamında karşılandı. Lisansını Ocak 1955'te bitirdi; 1970'te Güney Kaliforniya Üniversitesi'nde havacılık ve uzay mühendisliği yüksek lisansını tamamladı.

Pilotluktan uzaya

1949'da Deniz Kuvvetleri'ne çağrılan Armstrong, uçuş eğitiminin ardından 1950'de deniz pilotu oldu ve bir jet filosunun en genç subayı olarak Kore Savaşı'na katıldı. USS Essex uçak gemisinden kalkan F9F Panther uçağıyla 78 görev uçtu. Bir alçak uçuşta tepeler arasına gerilmiş bir kablo kanadının bir bölümünü kopardı; uçağı dost bölgeye kadar getirdi ve paraşütle atlayarak kurtuldu.

Savaş sonrasında NACA'nın Kaliforniya'daki Edwards Hava Üssü'nde araştırma ve deneme pilotu oldu. Kariyeri boyunca 200'den fazla uçak modeliyle uçtu. Roket motorlu X-15 uçağıyla yedi uçuş yaptı; bunlarda saatte yaklaşık 6.420 kilometre hıza (Mach 5,74) ve 63 kilometreyi aşan irtifaya ulaştı. Arkadaşları onu, makinenin tasarımını ve işleyişini en iyi kavrayan pilotlardan biri olarak anlatıyordu.

1962'de NASA'nın ikinci astronot grubuna seçildi ve sivil kökenli iki astronottan biri oldu. Başvurusu son tarihten yaklaşık bir hafta sonra ulaşmıştı; Edwards'tan bir mesai arkadaşı dosyayı fark edilmeden başvuru yığınına ekledi. 16 Mart 1966'daki Gemini 8 göreviyle uzaya çıkan ilk sivil Amerikalı oldu ve David Scott'la birlikte iki uzay aracını yörüngede ilk kez birbirine kenetledi. Ancak takılı kalan bir itici yüzünden araç saniyede yaklaşık bir tur atacak kadar hızlı dönmeye başladı. Armstrong soğukkanlılıkla iniş kontrol sistemini devreye alıp aracı dengeledi; görev erken bitirildi ama mürettebat kurtuldu. 6 Mayıs 1968'de Ay inişi eğitimi için kullanılan deneysel araç 30 metre yükseklikte kontrolden çıkınca son anda fırlatma koltuğuyla atladı; sonraki analizler yarım saniye gecikseydi paraşütünün açılmayacağını gösterdi.

Tarihî uçuşu

Apollo 11'in mürettebatı Armstrong (komutan), Buzz Aldrin (Ay modülü pilotu) ve Michael Collins'ten (komuta modülü pilotu) oluşuyordu. Saatler UTC'ye göredir.

• 16 Temmuz 1969, 13:32: Saturn V roketi Kennedy Uzay Merkezi'nin 39A rampasından kalktı.
• 19 Temmuz, 17:21: Araç Ay'ın arka yüzünde motorunu ateşleyerek Ay yörüngesine girdi.
• 20 Temmuz, 17:44: Armstrong ve Aldrin'i taşıyan Ay modülü Eagle, Collins'in kaldığı Columbia'dan ayrıldı. Armstrong'un sözleri: "Eagle'ın kanatları var!"
• 20 Temmuz, iniş sırasında: Bilgisayar 1202 ve 1201 alarmları verdi; Houston, alarmların inişi tehlikeye atmadığını bildirdi. Otomatik sistemin yönlendirdiği alanın kayalık olduğunu gören Armstrong kumandayı eline aldı ve daha güvenli bir yer aradı.
• 20 Temmuz, 20:17:40'tan birkaç saniye sonra: Eagle, Sükûnet Denizi'ne indi. Armstrong'un ilk sözü: "Houston, burası Sükûnet Üssü. Kartal indi." Sonraki analizler, inişte yaklaşık 45-50 saniyelik yakıt kaldığını gösterdi.
• 21 Temmuz, 02:39: Eagle'ın kapağı açıldı.
• 21 Temmuz, 02:56: Armstrong sol ayağını Ay toprağına bastı: "Bu, bir insan için küçük, insanlık için dev bir adım." Yayını dünyada tahminen 530 milyon kişi izledi.
• Yaklaşık 19 dakika sonra: Aldrin de yüzeye indi. İkili bayrağı dikti, anma plaketini açtı, bilimsel deney paketini kurdu ve Başkan Nixon'la telefonda konuştu.
• Yüzey yürüyüşü: Yaklaşık iki buçuk saat sürdü; 21,5 kilogram Ay kayacı ve toprağı toplandı.
• 21 Temmuz, 17:54: Eagle'ın kalkış kademesi Ay'dan havalandı.
• 21 Temmuz, 21:35: Eagle, Columbia'ya yeniden kenetlendi.
• 24 Temmuz, yaklaşık 16:50: Columbia, Pasifik Okyanusu'na indi ve mürettebat USS Hornet gemisine alındı.

Böylece ABD Başkanı John F. Kennedy'nin 1961'de koyduğu, on yıl bitmeden Ay'a insan indirip onu güvenle geri getirme hedefi gerçekleşmiş oldu.

Sonraki yılları

Armstrong, Apollo 11'den sonra bir daha uzaya gitmeyeceğini açıkladı. NASA'da kısa bir süre yöneticilik yaptıktan sonra 1971'de ayrıldı ve Cincinnati Üniversitesi'nde havacılık mühendisliği profesörü oldu. Burada uçak tasarımı ve deneysel uçuş mekaniği üzerine lisansüstü dersler açtı; titiz bir öğretmen olarak tanındı. Kamuoyu önüne çıkmaktan kaçındı, röportaj taleplerinin çoğunu geri çevirdi.

Uzay güvenliği konusundaki deneyimi iki kritik soruşturmada kullanıldı. 1970'te Apollo 13'teki patlamayı inceleyen komisyonda uçuşun ayrıntılı kronolojisini hazırladı. 1986'da Challenger uzay mekiği faciasını araştıran Rogers Komisyonu'nun başkan yardımcılığını üstlendi ve önerilerin, NASA'nın gerçekten uygulayabileceği dokuz maddeyle sınırlı kalmasına katkı verdi.

Armstrong, 7 Ağustos 2012'de geçirdiği koroner bypass ameliyatının ardından gelişen komplikasyonlar nedeniyle 25 Ağustos 2012'de 82 yaşında hayatını kaybetti. Ailesi, devlet töreni yerine Cincinnati'de özel bir cenaze düzenledi; külleri 14 Eylül'de Atlas Okyanusu'na serpildi. Ailesinin açıklamasındaki çağrı çok sevildi: Açık bir gecede Ay'ı gördüğünüzde Neil'i düşünün ve ona göz kırpın.

Adı bugün Ay'daki Armstrong kraterinde, 6469 Armstrong asteroidinde, Purdue Üniversitesi'nin mühendislik binasında ve 2014'te adı değiştirilen NASA Armstrong Uçuş Araştırma Merkezi'nde yaşıyor.

Bilmeye değer

• Ünlü cümlede "bir insan" anlamındaki "a" sözcüğü kayıtlarda duyulmuyor. Armstrong söylemeyi amaçladığını belirtti; konu yıllarca ses analizleriyle tartışıldı, NASA dökümünde sözcük parantez içinde gösteriliyor.
• Ay'a, Wright kardeşlerin 1903'te uçurduğu ilk uçağın pervanesinden bir tahta parçası ve kanadından bir kumaş parçası götürdü.
• NASA yöneticileri, ilk adımı atacak kişiyi seçerken Armstrong'un egosunun büyük olmamasını da göz önünde bulundurdu; resmî açıklamada ise Ay modülünün kapı düzeni gerekçe gösterildi.
• Ay yüzeyinde çekilen fotoğrafların çoğunu kamerayı taşıyan Armstrong çektiği için, görevin fotoğraf arşivinde kendisinin yalnızca beş karede kısmen ya da yansıma olarak göründüğü belirtilir.
• Apollo 12'yle Ay'a inen Pete Conrad, kısa boyuna gönderme yaparak ilk sözünü Armstrong'a ayırdı: "Neil için küçük bir adım olabilir ama benim için epey uzun."