21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Apollo 11 görevi

Apollo 11, 16-24 Temmuz 1969'da insanı ilk kez Ay yüzeyine indiren görevdir: fırlatma, iniş, Ay yürüyüşü, bilimsel getiri ve dönüş kronolojisi.

Türü
Kavram
Bulunduğu yer
Ay (Sakinlik Denizi)

Apollo 11, insanların Dünya'dan başka bir gök cismine ilk kez ayak bastığı görevdir. 16 Temmuz 1969'da Florida'daki Kennedy Uzay Merkezi'nden fırlatılan araçta üç astronot vardı: Neil Armstrong ile Buzz Aldrin, Ay Modülü Eagle ile Ay'ın Sakinlik Denizi (Mare Tranquillitatis) bölgesine indi; Michael Collins ise komuta modülü Columbia ile Ay yörüngesinde kaldı. Görev 24 Temmuz'da Pasifik Okyanusu'na inişle bitti ve toplam 8 gün 3 saat 18 dakika 35 saniye sürdü. Ay yürüyüşünün yayınını dünya genelinde tahminen 600 milyon kişi izledi.

Arka plan

ABD Başkanı John F. Kennedy 25 Mayıs 1961'de ülkeyi, o on yıl bitmeden bir insanı Ay'a indirme hedefine adamaya çağırdı. Apollo programı bu hedefin çevresinde kuruldu; Apollo 11 programın ilk iniş görevi oldu (Ay görevlerinin genel tarihi için Ay'a yolculuklar: Luna'dan Apollo'ya, Artemis'e sayfasına bakın). Armstrong, Collins ve Aldrin, 20 Kasım 1967'de Apollo 9'un yedek mürettebatı olarak açıklanmıştı. Apollo 11'in yedek ekibi ise Jim Lovell (komutan), William Anders ve Fred Haise'ti (bkz. Jim Lovell).

Mürettebat

AstronotGörevApollo 11'deki yeri
Neil ArmstrongKomutanEagle ile indi; yüzeye ilk basan kişi oldu
Buzz AldrinAy Modülü pilotuEagle ile indi; yüzeye ikinci basan kişi oldu
Michael CollinsKomuta modülü pilotuColumbia ile Ay yörüngesinde kaldı

Ay'a ilk kimin ineceği baştan kesin değildi. Gemini uçuşlarındaki uygulamaya göre erken çıkış listelerinde önce Ay Modülü pilotu iniyordu; kapının yeri gibi pratik zorluklar da vardı. NASA 14 Nisan 1969'da ilk adımı Armstrong'un atacağını duyurdu. Ayrıntılar için Neil Armstrong, Buzz Aldrin ve Michael Collins sayfaları.

Apollo 11'in resmî mürettebat portresi. Soldan sağa: Neil Armstrong, Michael Collins, Buzz Aldrin.
NASA (kamu malı), Apollo 11 resmî mürettebat portresi, NASA kimliği 8903695

Araçlar ve donanım

Saturn V

Apollo 11'i fırlatan Saturn V (SA-506), 111 metre boyunda ve 10 metre çapında üç kademeli bir roketti. İlk kademe (S-IC) beş F-1 motoruyla deniz seviyesinde yaklaşık 33.000 kilonewton itki verdi; ikinci kademede (S-II) beş, üçüncü kademede (S-IVB) bir J-2 motoru vardı. Kademeleri sırasıyla Boeing, North American Aviation ve Douglas üretti; tasarımı Marshall Uzay Uçuş Merkezi yönetti, teknik çalışmanın başında Wernher von Braun vardı. Saturn V Ay yoluna yaklaşık 43,5 ton yük gönderebiliyordu. 1967-1973 arasında toplam 13 Saturn V fırlatıldı.

Columbia ve Eagle

Komuta ve servis modülü (CSM-107) "Columbia", North American Rockwell yapımıydı ve Dünya'ya dönen tek parçaydı. Adını, Jules Verne'in 1865 tarihli romanında uzay aracını fırlatan dev toptan alıyordu; Columbia aynı zamanda ABD için kullanılan eski bir addı.

Ay Modülü (LM-5) "Eagle" Grumman yapımıydı ve iki kademeliydi: iniş kademesi bacaklarıyla ve iniş motoruyla yüzeye indirdi, sonra kalkış rampası oldu; küçük kabinli yükseliş kademesi iki astronotu Ay yörüngesine geri taşıdı. LM tipinin yüksekliği 7,04 metre, bacaklar açıkken genişliği 9,4 metre, kabin hacmi 6,7 metreküptü; iniş motorunun itkisi yaklaşık yüzde 10 ile 60 arasında ayarlanabiliyordu.

Görevin amblemini Collins tasarladı: gagasında zeytin dalı taşıyan bir kel kartal. Zeytin dalı inişin barışçıl amacını simgeliyordu; Eagle adı da bu kartaldan geldi. Mürettebat, amblem Ay'a ulaşmak için çalışan herkesi temsil etsin diye isim yazmadı. NASA ilk çizimdeki pençeleri "fazla savaşçı" bulunca dal pençelere taşındı.

Görevin kronolojisi

Aşağıdaki saatler, aksi belirtilmedikçe UTC'dir.

Apollo 11'in saat saat yolculuğu
Uzay Gündem
Verileri göster
Fırlatma16 Tem, 13:32
Ay yörüngesine giriş19 Tem, 17:21
Eagle ayrıldı20 Tem, 17:44
Ay'a iniş20 Tem, 20:17
Armstrong'un ilk adımı21 Tem, 02:56
Eagle kalktı21 Tem, 17:54
Dünya'ya dönüş ateşlemesi22 Tem, 04:55
Okyanusa iniş24 Tem, 16:50

Fırlatma ve Dünya yörüngesi

Saturn V, 16 Temmuz 1969'da 13:32:00'de (Florida saatiyle 09:32) 39A rampasından kalktı; fırlatma yerinin yakınında yaklaşık bir milyon kişi toplanmıştı. Araç yaklaşık 100 deniz mili yükseklikte dairemsi bir park yörüngesine girdi. Bir buçuk turdan, yani fırlatmadan yaklaşık iki buçuk saat sonra S-IVB'nin motoru yeniden ateşlendi; 5 dakika 47 saniye süren bu ateşleme aracı Ay yoluna soktu. Yaklaşık yarım saat sonra Collins, Columbia'yı S-IVB'den ayırıp çevirdi, Eagle'la kenetledi ve onu yuvasından çıkardı.

Ay yörüngesi

19 Temmuz'da 17:21:50'de servis modülünün motoru ateşlenerek araç Ay yörüngesine alındı (NASA'ya göre bu fren ateşlemesi 357,5 saniye sürdü). Mürettebat inişten önce Ay'ın çevresinde otuz tur attı.

Apollo 11 görevi sırasında Ay ufkunun üzerinden yükselen Dünya, Temmuz 1969
NASA

İniş yeri neden Sakinlik Denizi?

NASA beş aday bölgeyi değerlendirdi ve Sakinlik Denizi'ndeki 2 numaralı yeri seçti. Ölçütler: düz ve az kraterli yüzey, yaklaşma yolunda büyük engel olmaması, düşük yakıt gereksinimi, güvenli geri dönüş yörüngesine uygunluk, Güneş'in aracın arkasında belirli bir açıda bulunması ve yüzey eğiminin 2 dereceden az olması. Ranger 8, Surveyor 5 ve Lunar Orbiter bölgenin düz olduğunu göstermişti. Eagle, 0°41'15" kuzey, 23°26' doğuya indi (Ay yüzeyi için bkz. Ay'ın yüzeyi: denizler, kraterler ve uzak yüz).

Ayrılma ve iniş

20 Temmuz'da Armstrong ve Aldrin Eagle'a geçti; 17:44:00'te Eagle, Columbia'dan ayrıldı. Collins, ayrılmadan sonra Eagle'ın çevresinde yavaş bir tur attırarak aracı dışarıdan gözden geçirdi; Armstrong'un o sırada söylediği söz kayıtlara geçti: "The Eagle has wings!"

Alçalma motoru fırlatmadan 102 saat 33 dakika sonra ateşlendi. Eagle, planlanan noktadan yaklaşık 4 mil ileriye iniyordu: bilgisayarın hedeflediği yer kaya doluydu. Armstrong yarı otomatik kumandaya geçip iniş noktasını değiştirdi. Yaklaşık 250 fit yükseklikte yeni noktada bir krater gördü; 107 fit yükseklikte yakıt azlığına rağmen inmeye karar verdi. 100 fit yükseklikte yaklaşık 90 saniyelik yakıt kalmıştı; ay tozu görüşü bozuyordu.

Eagle 20 Temmuz 1969'da 20:17:40'ta yüzeye oturdu. Kullanılabilir yakıt yaklaşık 216 libre (98 kg) kalmıştı; sonraki incelemeler motorun yaklaşık 50 saniyelik çalışma süresi daha olduğunu gösterdi. Düşük yakıt uyarısı, yakıtın tankta çalkalanıp bir sensörü açıkta bırakmasından kaynaklanmıştı; sonraki görevlerde çalkantıyı azaltan bölmeler eklendi. Aldrin bir bacak sondasının yüzeye değdiğini "Contact light!" diye bildirdi. Armstrong Houston'a şunu söyledi:

Houston, Tranquility Base here. The Eagle has landed.

Yerdeki iletişim görevlisi Charles Duke yanıtında şöyle dedi: "...You got a bunch of guys about to turn blue. We're breathing again. Thanks a lot." (Mavi olmak üzere olan bir grup adamınız var. Yeniden nefes alıyoruz.)

1202 ve 1201 alarmları

İniş sırasında Eagle'ın rehberlik bilgisayarı birkaç kez 1202 ve 1201 program alarmı verdi. Bu alarmlar bilgisayarın iş kuyruğunun taştığını ("executive overflow") gösteriyordu: bilgisayar, o anda yapması gereken bütün işi yetiştiremiyordu. Neden, randevu radarının anahtarının yanlış konumda kalması ve hem randevu hem iniş radarının bilgisayara aynı anda veri yığmasıydı. Yerdeki ekipten Jack Garman, Steve Bales'e inişe devam etmenin güvenli olduğunu söyledi ve bu bilgi mürettebata iletildi.

Sistemi kurtaran, yazılımın öncelik sıralamasıydı: Margaret Hamilton'ın ekiplerinin geliştirdiği yazılım, düşük öncelikli işleri atıp en kritik işlere odaklanabiliyordu. Apollo Rehberlik Bilgisayarı'nın yalnızca 2.048 sözcüklük silinebilir ve 36.864 sözcüklük salt okunur belleği vardı; her sözcük 15 bitti (bkz. Margaret Hamilton).

Ay yüzeyinde

İnişten sonra yüzeye çıkış hazırlığı planlanan 2 saat yerine yaklaşık 3,5 saat sürdü. Armstrong'un ilk adımı 21 Temmuz'da 02:56:15'te atıldı (bugünkü Türkiye saatiyle sabaha karşı yaklaşık 05:56). Sözü şuydu (NASA'nın da kullandığı köşeli parantezli biçimiyle):

That's one small step for [a] man, one giant leap for mankind.

(Bir insan için küçük bir adım, insanlık için dev bir sıçrama.) Armstrong yaklaşık yedi dakika sonra uzun bir sopaya bağlı torbayla bir "acil durum numunesi" aldı. Yaklaşık 12 dakika sonra televizyon kamerasını bir üçayağa kurdu. Aldrin yaklaşık 20 dakika sonra çıktı, manzarayı "Magnificent desolation" (muhteşem ıssızlık) diye nitelendirdi ve zıplayarak yürüme gibi hareket biçimlerini denedi.

Astronotlar ABD bayrağını diktiler; Aldrin bayrağı selamladı (Ay'daki bayrak neden dalgalanıyor gibi görünür? sayfasına bakın). İniş kademesindeki plaket iki Dünya yarımküresi çizimi, astronotların ve Başkan Nixon'un imzalarıyla şu yazıyı taşıyordu: "Here men from the planet Earth first set foot upon the Moon July 1969, A. D. We came in peace for all mankind." (Dünya gezegeninden insanlar Ay'a ilk kez ayak bastılar, Temmuz 1969. Bütün insanlık adına barış için geldik.) Nixon, Beyaz Saray'dan radyo-telefonla astronotlara seslenerek bunu Beyaz Saray'dan yapılmış en tarihî telefon görüşmesi olarak niteledi.

Armstrong Eagle'dan yaklaşık 60 metre uzaktaki Little West Krateri'ne kadar yürüdü; NASA'ya göre astronotlar araçtan en fazla yaklaşık 300 fit (yaklaşık 90 metre) uzaklaştı. Yüzey yürüyüşü (EVA) 2 saat 31 dakika 40 saniye sürdü; Ay'daki toplam kalış 21 saat 36 dakikaydı.

Kalkış ve buluşma

Eagle'a dönüşte Aldrin, ana motoru devreye alan devre kesicinin kırılmasına yol açtı; çözüm, bir keçeli kalemin yalıtkan ucuyla anahtarı çevirmek oldu. Yükseliş kademesi 21 Temmuz'da 17:54:00'te kalktı, 21:24'te Columbia'ya yaklaştı ve 21:35'te kenetlendi. Yükseliş kademesi 23:41'de Ay yörüngesine bırakıldı; iniş kademesi Sakinlik Denizi'nde kaldı. Yükseliş kademesinin akıbeti kesin bilinmiyor; 2021'deki bir hesap, 2020'ye kadar yörüngede kalmış olabileceğini öne sürdü.

Collins yalnız başına

Collins, arkadaşları yüzeydeyken tek başına Ay'ın çevresinde dolandı. Araç Ay'ın arka yüzüne geçince yaklaşık 48 dakika boyunca Dünya'yla radyo bağlantısı kesiliyordu. Collins bu anları farkındalık, beklenti, memnuniyet, güven ve neredeyse coşku olarak anlattı; gerekirse ikiliyi kurtarmak için bir buluşma manevrasına da hazırdı.

Dönüş ve karantina

22 Temmuz'da 04:55:42'de servis modülünün motoruyla Dünya yolu ateşlemesi yapıldı. Columbia 24 Temmuz'da 16:50:35'te Pasifik'e, yaklaşık 13°19' kuzey ve 169°9' batıya, USS Hornet'e yaklaşık 24 km uzağa indi (NASA'ya göre Hawaii'nin yaklaşık 812 deniz mili güneybatısı).

Apollo 11 komuta modülü, denizden alınıp USS Hornet'in güvertesine kaldırılıyor.
NASA (kamu malı), S69-21783

Astronotlar önce uzay aracında, sonra Hornet'teki seyyar karantina biriminde, en sonunda Houston'daki Ay Alma Laboratuvarı'nda olmak üzere toplam 21 gün karantinada kaldı. 13 Ağustos 1969'da New York ve Chicago'daki kâğıt yağmuru geçit törenlerinde altı milyon kişinin sokaklara çıktığı tahmin ediliyor. Ardından 29 Eylül-5 Kasım 1969 arasında 22 ülkeyi gezen 38 günlük "Dev Sıçrama" turu yapıldı. Her astronot Başkanlık Özgürlük Madalyası aldı.

Bilimsel getirisi

Apollo 11, ilk Ay yüzeyi örneklerini ve ilk uzun ömürlü Ay deneylerini getirdi.

Apollo 11'in Ay yüzeyinde kurduğu deney paketi: önde sismometre, onun ardında lazer yansıtıcısı, arka planda bayrak ve sağda Ay modülü Eagle. Fotoğrafı Neil Armstrong çekti, 20 Temmuz 1969.
NASA

EASEP deney paketi

Astronotlar "Erken Apollo Bilimsel Deney Paketi"ni (EASEP) kurdu:

  • Pasif sismik deney paketi: Ay depremlerini ölçen sismometre. Komut yükleme bağlantısı 25 Ağustos 1969'da, veri aktarımı 14 Aralık 1969'da sona erdi.
  • Lazer menzil retroreflektörü: Dizi 100 köşe prizması içeriyordu. Dünya'dan gönderilen lazer atışı prizmalardan kaynağına geri döner; ışığın gidiş-dönüş süresinden Dünya-Ay uzaklığı hesaplanır. İlk başarılı yankı 1 Ağustos 1969'da Lick Gözlemevi'nin 3,1 metrelik teleskobuyla alındı. Ölçümler Ay'ın Dünya'dan yılda yaklaşık 3,8 santimetre uzaklaştığını, genel görelilik öngörülerinin Ay yörüngesiyle yüksek duyarlıkla uyuştuğunu ve Ay'ın sıvı bir çekirdeğinin bulunabileceğini gösterdi. Fransa'daki Côte d'Azur ve ABD'deki Apache Point gözlemevleri 2021 itibarıyla ölçüm yapıyordu; Apollo 11 dizisinin hâlâ çalıştığı bildiriliyor (bkz. Ay her yıl Dünya'dan yaklaşık 3,8 santimetre uzaklaşıyor).

Ay örnekleri

Astronotlar iki numune kutusuna toplam 21,55 kilogram Ay malzemesi koydu; Aldrin iki çekirdek örneği de aldı. Örnekler bazalt ve breşten oluşuyordu. Bilim insanları bunlarda o zamana dek tanınmamış üç mineral belirledi: armalcolite (adı Armstrong, Aldrin ve Collins'ten türetildi), tranquillityite ve pyroxferroite. Apollo programının altı iniş görevi birlikte yaklaşık 381 kilogram malzeme getirdi; bu malzeme 110.000'den fazla ayrı örneğe bölündü ve esas olarak Houston'daki Lyndon B. Johnson Uzay Merkezi'nin Ay Örnekleri Laboratuvarı'nda saklanıyor. Programın kayaları, denizlerden gelen bazaltların yaklaşık 3,16 milyar yıldan, yüksek arazilerden gelenlerin ise yaklaşık 4,44 milyar yıla kadar uzanan yaşlarda olduğunu gösteriyor.

Yüzeyde ayrıca ABD'nin dört başkanından ve 73 ülkenin liderinden mesaj taşıyan bir silikon disk, Apollo 1 yaması, Komarov ve Gagarin için anma madalyaları ve altın bir zeytin dalı kopyası bırakıldı.

Apollo 11'in rakamlarla özeti
Uzay Gündem
Verileri göster
Toplam görev süresi8 gün 3 sa 18 dk
Ay'da kalış21 sa 36 dk
Yüzey yürüyüşü2 sa 31 dk 40 sn
Getirilen örnek21,55 kg
İniş sonrası yakıt216 libre (98 kg)
Ay yörüngesi turu30
Retroreflektör100 köşe prizması
Saturn V boyu111 m

Ay felaketi konuşması

Görevin riski ciddiye alınmıştı. Başkan Nixon'un konuşma yazarı William Safire, astronotların Ay'da mahsur kalması hâlinde okunacak "In Event of Moon Disaster" başlıklı bir duyuru hazırlamıştı; metin, Görev Kontrol'ün iletişimi kapatmasını ve bir din görevlisinin tören yapmasını öngörüyordu. Hiç kullanılmadı.

Sonrası ve mirası

Columbia 1971'den beri Washington'daki Ulusal Hava ve Uzay Müzesi'nde. Apollo 11'in ardından 1972'ye kadar beş iniş daha yapıldı; Ay'a ayak basan toplam 12 kişi için Ay'a bugüne kadar yalnızca 12 kişi ayak bastı sayfasına bakılabilir. Ay'a dönüş çabası bugün Artemis programıyla sürüyor (Artemis II görevi).

Ay'a inişin sahte olduğu iddiaları

Apollo 11 gibi görevler, "iniş sahtedir" iddialarını da doğurdu. 1994-2009 arasındaki anketlerde Amerikalıların yüzde 6 ila 20'sinin, İngilizlerin yüzde 25'inin ve Rusların yüzde 28'inin inişlerin sahte olduğuna inandığı bildirilmiş. Yanıtlar kısaca şöyle:

  • Bağımsız takip: Sovyetler Birliği'nin kendi derin uzay izleme tesisleri vardı ve Apollo görevlerini izledi. Kendi Ay programı başarısız olsa da inişlerin gerçekliğine itiraz etmedi.
  • Cihazlar: Retroreflektörler hâlâ kullanılıyor; Fransa gibi ABD dışındaki merkezler de ölçüm yapıyor.
  • Görüntüler: NASA'nın Lunar Reconnaissance Orbiter aracı iniş kademelerini ve astronotların bıraktığı izleri görüntüledi; 2012'deki görüntüler altı Apollo görevinin beşinde dikilen bayrakların hâlâ ayakta olduğunu gösterdi.
  • Gölgeler ve bayrak: Gölgelerdeki görünür tutarsızlıklar yansıyan ışıkla, engebeli zeminle, geniş açılı mercek bozulmasıyla ve Ay tozuyla açıklanıyor. Bayrağın kıpırdaması rüzgârdan değil, bayrağı açık tutan çubuk tasarımından ve yerleştirme sırasındaki sarkaç hareketinden kaynaklanıyor; bırakıldıktan sonra kısa süre titreşip duruyor.
  • Van Allen kuşakları: Astronotların aldığı radyasyon 1 remden (10 mSv) azdı; bu, deniz seviyesinde yaklaşık üç yıllık doğal radyasyona denk geliyor.

Kısaca

  • Apollo 11, 16-24 Temmuz 1969 arasında uçtu ve insanı ilk kez Ay yüzeyine indirdi.
  • Armstrong ve Aldrin Eagle ile Sakinlik Denizi'ne indi; Collins Columbia'da yörüngede kaldı.
  • İniş sırasında 1202 ve 1201 alarmları çaldı; Armstrong iniş yerini değiştirdi ve yaklaşık 216 libre (98 kg) yakıtla indi.
  • Astronotlar 21,55 kg örnek topladı, sismometre ve retroreflektör kurdu.
  • Dönüşte üç astronot toplam 21 gün karantinada kaldı.

Aynı türdenTümü →

Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar