Hiçbir İpe Bağlı Olmadan: Bruce McCandless'ın 1984'teki Tarihi Uzay Yürüyüşü

Mavi Dünya'nın üzerinde, simsiyah boşlukta tek başına süzülen beyaz giysili bir astronot. Uzay tarihinin en çok paylaşılan fotoğraflarından biri, izleyenlerin çoğunda hayranlıkla korku arasında gidip gelen bir his uyandırır. Karede görülen isim Bruce McCandless II; tarih 7 Şubat 1984. McCandless o gün, Challenger uzay mekiğinden hiçbir güvenlik ipine ya da kabloya bağlı olmadan ayrılarak bağsız uzay yürüyüşü yapan ilk insan oldu.

Sırtta taşınan bir uzay aracı

McCandless'ı mekikten bağımsız kılan, İnsanlı Manevra Birimi (Manned Maneuvering Unit, kısaca MMU) adlı bir sırt düzeneğiydi. Uzay giysisinin yaşam destek çantasının üzerine takılan bu birim, yakıt dolu hâlde yaklaşık 148 kilogram ağırlığındaydı ve itici olarak basınçlı azot gazı kullanıyordu. Kevlar sargılı iki alüminyum tank, ne kadar manevra yapıldığına bağlı olarak altı saatlik bir yürüyüşe yetecek gaz taşıyordu. Birimin farklı noktalarına yerleştirilmiş 24 küçük itici, astronotun kollarının ucundaki iki kumandayla yönetiliyordu: sağ kumanda dönme hareketlerini, sol kumanda ise ileri-geri, aşağı-yukarı ve yanlara doğru ilerlemeyi sağlıyordu. İstenen konuma gelindiğinde otomatik duruş koruma özelliği devreye girerek astronotun iki elini serbest bırakabiliyordu.

Bu tür bir aracın kökleri 1960'lara uzanıyor. ABD Hava Kuvvetleri'nin geliştirdiği benzer bir birimin Gemini 9A görevinde denenmesi planlanmış, ancak Eugene Cernan'ın aşırı yorulması ve kaskının buğulanması nedeniyle deney iptal edilmişti. McCandless, Skylab istasyonunda kabin içinde denenen manevra cihazı deneyinin araştırmacıları arasındaydı ve MMU'nun geliştirilmesinde yıllarca çalıştı.

STS-41-B ve o meşhur kare

Challenger, 3 Şubat 1984'te Kennedy Uzay Merkezi'nden fırlatıldı. Görevin ana işlerinden biri iki iletişim uydusunu yörüngeye bırakmaktı; ancak tarihe geçen, MMU'nun ilk uzay denemesi oldu. McCandless, 7 Şubat'ta mekikten ayrılarak her iki MMU birimiyle de ilk bağsız uçuşları gerçekleştirdi ve mekikten yaklaşık 100 metre uzaklaştı. İlk yürüyüşü 6 saat 17 dakika sürdü. Görev arkadaşı Robert Stewart da MMU'yu kullanarak bağsız uçan ikinci kişi oldu.

Fotoğrafın yarattığı korku hissi büyük ölçüde bir algı meselesi. Mekik ve McCandless, saatte yaklaşık 28 bin kilometre hızla Dünya'nın çevresinde birlikte dolaşıyordu; birbirlerine göre hızları ise yürüme hızından bile düşüktü. Yine de bir arıza ya da yanlış bir manevra, astronotu mekikten giderek uzaklaştırabilirdi. Bu yüzden her adım yıllar süren eğitim ve testlerle hazırlanmıştı. McCandless sonradan aşırı eğitimli olduğunu, dışarı çıkıp uçmak için sabırsızlandığını anlatmıştı. Deneyimin tamamen sakin geçmediğini de eklemişti: soğuktan dişleri takırdamıştı ve üç ayrı telsiz hattından oksijen durumunu soran, motorlardan uzak durmasını hatırlatan ve sıranın kendisine ne zaman geleceğini merak eden sesler aynı anda kulağına doluyordu.

Gerilimi en iyi özetleyen an ise McCandless'ın mekikten ayrılırken yaptığı espriydi. Neil Armstrong'un Ay'daki ünlü sözlerine gönderme yaparak, bunun Neil için küçük bir adım olabileceğini ama kendisi için büyük bir sıçrama olduğunu söyledi. Eşinin de kontrol merkezinde olduğu o anlarda bu şaka ortamı yumuşattı. McCandless deneyimi, kişisel coşku ile mesleki gururun birleştiği harika bir his olarak tanımladı; oraya ulaşmak yıllarını almıştı.

Kısa ama etkili bir kariyer

MMU 1984'te yalnızca üç mekik görevinde kullanıldı. Nisan ayındaki STS-41-C'de Solar Maximum uydusunu yakalama girişiminde, Kasım'daki STS-51-A'da ise arızalı Palapa B2 ve Westar VI iletişim uydularını kurtarma operasyonunda görev aldı. Üçüncü görevin ardından birim emekliye ayrıldı. Bugün Uluslararası Uzay İstasyonu'ndaki astronotlar, yalnızca acil durumlar için tasarlanmış daha küçük bir düzenek olan SAFER'ı taşıyor.

McCandless'ın uzay tarihindeki yeri yalnızca bu yürüyüşle sınırlı değil. 1966'da NASA'nın beşinci astronot grubuna 28 yaşında, grubun en genç üyesi olarak seçilen McCandless, Apollo 11 sırasında Neil Armstrong ve Buzz Aldrin'in Ay yürüyüşünde kapsül iletişim sorumlusu olarak görev yaptı. 1990'daki STS-31 göreviyle Hubble Uzay Teleskobu'nun yörüngeye yerleştirilmesine katıldı. Fotoğraftaki Challenger ise iki yıl sonra, 28 Ocak 1986'da kalkıştan kısa süre sonra parçalanarak yedi astronotla birlikte kaybedildi; bu kaza mekik programını uzun süre durdurdu. Uzayda 312 saatten fazla zaman geçiren, bunun dört saatini MMU ile uçarak tamamlayan McCandless, 21 Aralık 2017'de 80 yaşında hayatını kaybetti. Geride bıraktığı fotoğraf ise insanın uzaydaki yalnızlığını ve cesaretini aynı karede anlatmaya devam ediyor.