John Glenn

John Glenn, 20 Şubat 1962'de Friendship 7 kapsülüyle Dünya'nın yörüngesine çıkan ilk Amerikalıdır. Mercury programının sembol isimlerinden biri olan Glenn, bununla yetinmedi: Daha sonra yirmi dört yıl boyunca Ohio senatörlüğü yaptı ve 1998'de yetmiş yedi yaşında Uzay Mekiği Discovery ile ikinci kez uzaya uçarak Dünya yörüngesine çıkan en yaşlı insan oldu. Savaş pilotu, test pilotu, astronot ve siyasetçi olarak tek bir hayatta birkaç ayrı kariyeri birleştirdi.

Hayatı

John Herschel Glenn Jr., 18 Temmuz 1921'de Ohio'nun Cambridge kasabasında doğdu. Babası tesisat işi yapıyordu, annesi öğretmendi. Aile kısa süre sonra New Concord kasabasına taşındı. Glenn sekiz yaşında babasıyla ilk kez uçağa bindi ve havacılığa meraklandı; balsa ağacından model uçaklar yapardı. Lisede futbol, basketbol ve tenis oynadı. 1939'da Muskingum Koleji'nde kimya okumaya başladı. Çocukluk arkadaşı Annie Castor ile hayatının sonuna kadar süren bir evlilik yaptı.

İkinci Dünya Savaşı çıkınca okulu bıraktı, 1942'de Deniz Kuvvetleri havacılık öğrencisi olarak eğitime girdi ve Deniz Piyadeleri'nde pilot oldu. Savaşta, ardından Kore Savaşı'nda uçtu. Kore'de üç MiG-15 düşürdü; savaşlar boyunca altı Seçkin Uçuş Haçı ve on sekiz Hava Madalyası kazandı. Temmuz 1957'de, kıtalar arası ilk sesüstü uçuş olan "Project Bullet" ile Kaliforniya'dan New York'a uçtu; uçaktaki kamerası ABD'nin ilk kesintisiz panoramik fotoğrafını çekti.

1959'da NASA, ilk astronot grubu olarak yedi askerî test pilotunu seçti. "Mercury Seven" olarak anılan bu grubun içinde Glenn de vardı. İlk iki Mercury uçuşunda (Shepard ve Grissom'un yörünge altı uçuşları) yedek pilotluk yaptı ve ilk yörünge uçuşu için görevlendirildi.

Uzay yolculukları

Friendship 7'nin fırlatılışı pek çok kez ertelendi; teknik arızalar ve hava koşulları yüzünden geri sayım on bir kez durdu. Sonunda 20 Şubat 1962'de Cape Canaveral'dan Atlas roketiyle kalkan Glenn, yörüngede üç tur attı. Uçuş sırasında otomatik yönlendirme sisteminde arızalar çıktı; Glenn kapsülü elle kontrol etmek zorunda kaldı. Dönüş öncesinde, kapsülün ısı kalkanının gevşemiş olabileceğine dair bir uyarı geldi; bu yüzden fren roketlerinin paketini atmadan, dönüş boyunca üzerinde tuttu. Kapsül dört saat elli beş dakikalık bir uçuşun ardından Cape Canaveral'ın yaklaşık 1.300 kilometre güneydoğusunda denize indi.

Dönüşünde Glenn ulusal bir kahramana dönüştü. Başkan John F. Kennedy ile görüştü, New York'ta Charles Lindbergh dönemini hatırlatan bir konfeti geçidiyle karşılandı. NASA, onun kamuoyundaki değerinin yüksekliği nedeniyle yeni bir uçuşta riske atılmasını istemedi. Glenn, Ay programında yer alamayacağını anlayınca Ocak 1964'te NASA'dan ayrıldı.

Siyaset yılları

Glenn 1974'te Ohio'dan Demokrat Parti adayı olarak ABD Senatosu'na seçildi ve 1999'a kadar yirmi dört yıl görev yaptı. 1984'te başkan adaylığı için denedi ancak kampanya başarılı olmadı. Senato'da özellikle silahların yayılmasının önlenmesi, devlet yönetimi ve uzay politikaları konularıyla ilgilendi.

Mekik uçuşu

Glenn, uzaya dönme isteğini hiç kaybetmedi. 29 Ekim 1998'de, yetmiş yedi yaşında STS-95 görevinde Discovery ile ikinci kez uzaya çıktı. Dokuz gün süren bu uçuşta, yaşlanmanın ağırlıksızlık ortamındaki etkileri üzerine yapılan araştırmalara denek olarak katıldı. Bu uçuşla hem Mercury hem Uzay Mekiği programında uçan tek insan, hem de Dünya yörüngesine çıkan en yaşlı kişi oldu.

Mirası

Glenn, 8 Aralık 2016'da doksan beş yaşında hayatını kaybetti; Mercury Seven'ın hem en yaşlı hem de hayatta kalan son üyesiydi. Ömrü boyunca NASA Seçkin Hizmet Madalyası (1962), Kongre Uzay Onur Madalyası (1978) ve Başkanlık Özgürlük Madalyası (2012) gibi pek çok ödül aldı; 1990'da ABD Astronot Onur Listesi'ne girdi. NASA'nın Cleveland'daki araştırma merkezi onun adını taşıyor.

Glenn'in en büyük mirası, bilimin, askerliğin ve kamu hizmetinin tek bir hayatta nasıl bir araya gelebileceğini göstermesidir. Ona özgü kamuoyu güveni, 1960'larda uzay yarışının bir yandan teknik, bir yandan da ulusal bir gurur meselesi olduğu bir dönemde, ABD halkının insanlı uzay uçuşlarına olan inancını güçlendirdi. Yetmiş yedi yaşında yaptığı uçuş ise, yaşlanma bilimine yönelik araştırmalarda uzayın bir laboratuvar olarak kullanılabileceğini hatırlattı.

Glenn'in Friendship 7 uçuşu, o sırada Sovyetler Birliği'nin gerisinde kalan ABD'nin uzay yarışındaki özgüvenini toparladığı bir dönüm noktası olarak görülür. Uçuş sırasında Dünya'yı çevreleyen küçük, parlak parçacıkları fark etmesi, kapsül penceresinden gün doğumlarını ve batımlarını izlemesi ve bunları sakin bir sesle aktarması, görevin insani yüzünü kamuoyuna ulaştırdı. Sonraki yıllarda Senato'daki çalışmaları ve uzaya dönüşü, onun yalnızca bir kahraman olarak değil, merakını ömür boyu koruyan bir kamu görevlisi olarak hatırlanmasını sağladı. Ohio'daki çocukluk evi de müze olarak korunuyor.

Kısaca

• Doğum: 18 Temmuz 1921, Cambridge (Ohio); ölüm: 8 Aralık 2016
• Dünya yörüngesine çıkan ilk Amerikalı (Friendship 7, 20 Şubat 1962, 3 tur)
• Mercury Seven'ın üyesi; Kore Savaşı'nda üç MiG-15 düşürdü
• 1974-1999 arası Ohio senatörü
• 1998'de STS-95 ile 77 yaşında yeniden uzaya uçtu
• Başkanlık Özgürlük Madalyası (2012)

Fotoğraf: NASA