Artemis III roketi kısa yığın halinde: SLS çekirdek aşaması iticilerle birleşti

NASA, Artemis III görevini taşıyacak Uzay Fırlatma Sistemi (SLS) roketinin çekirdek aşamasını Florida'daki Kennedy Uzay Merkezi'nde iki katı yakıtlı iticinin arasına yerleştirdi. Ajansın 28 Ekim'de paylaştığı bilgilere göre yaklaşık 65 metre (212 fit) uzunluğundaki aşama, Araç Montaj Binası'nda (VAB) bu iş için tasarlanmış benzersiz bir kaldırma kirişiyle yerinden kaldırıldı ve mobil fırlatıcının üzerindeki iticilerin arasına indirildi. NASA'nın fotoğraf arşivi, kaldırma işinin 22 Ekim'de başladığını ve birleştirmenin 26 Ekim'de High Bay 3 adlı bölümde sürdüğünü gösteriyor.

Böylece roket "kısa yığın" denen yapılandırmaya ulaştı: çekirdek aşama ile iticiler hazır, üst kısımlar ve Orion kapsülü ise henüz eklenmedi.

Kısa yığın ne işe yarayacak?

NASA'ya göre testler ve kontroller tamamlanınca ekipler bu kısa yığını 39B fırlatma rampasına taşıyacak. Orada yalnız çekirdek aşamaya sıvı hidrojen ve sıvı oksijen doldurulacak, fırlatma ekipleri geri sayım prosedürlerini ve zaman çizelgesini prova edecek. Ajans bu testin "önümüzdeki aylarda" yapılacağını söylüyor; kesin bir tarih vermiyor.

Rampa döneminde mürettebat da kendi provasını yapacak. NASA'nın 13 Ekim'deki güncellemesine göre astronotlar fırlatma günü provası kapsamında mürettebat odasında giysilerini giyip rampaya gidecek, mobil fırlatıcıya çıkacak ve geri sayım sırasında acil bir durum olursa kullanacakları kaçış yolunu yürüyerek inceleyecek.

Mekiklerden kalma motorlar

Çekirdek aşamanın tabanında dört RS-25 motoru var. NASA'nın Ağustos sonundaki açıklamasına göre her biri yaklaşık 3,5 ton ağırlığında ve yaklaşık 500 bin libre (2,2 meganewton civarı) itki üretiyor. Fırlatmada dört motor sekiz dakikadan uzun süre kesintisiz çalışıyor ve aşamanın iki dev tankından saniyede yaklaşık 1.500 galon (5.700 litre civarı) yakıt tüketiyor.

Artemis III'ün E2054, E2057, E2048 ve E2052 seri numaralı motorlarının hepsi daha önce uzay mekiği görevlerinde uçtu. E2048'in geçmişi ilginç: bu motor, Artemis III mürettebatındaki Randy Bresnik'in Atlantis mekiğiyle uçtuğu STS-129 görevinde kullanıldı. Aynı motor 1998'de, 77 yaşındaki senatör John Glenn'i yeniden yörüngeye taşıyan ve onu o dönem uzaya çıkan en yaşlı insan yapan Discovery'nin STS-95 görevinde de çalışmıştı. RS-25 motorları üzerindeki yer testi ateşlemeleri de ayrıca sürüyor.

İkiz iticilerin istiflenmesi Temmuz başında başlamış, 30 Eylül'de burun konilerinin takılmasıyla bitmişti. NASA'ya göre bu iticiler kalkıştaki toplam itkinin yüzde 75'inden fazlasını sağlayacak.

Eksik parçalar ve görev planı

Roketin geri kalanı Alabama'daki Marshall Uzay Uçuş Merkezi'nde hazırlanıyor. NASA'ya göre orada, görev sırasında üst kademenin boyutlarını temsil edecek bir ara parçanın (spacer) ana yapısı tamamlandı; iki yapısal test parçası, Orion aşama adaptörü ile fırlatma aracı aşama adaptörü, uçuşa hazır donanıma dönüştürülüyor. Bu parçaların 2027'nin başında Kennedy'ye gönderilmesi planlanıyor. Rampada ise Artemis II fırlatmasında az hasar gören alev saptırıcının yenilenmesi sürüyor.

Artemis III, 2027'de fırlatılması hedeflenen ve 14 gün sürmesi planlanan bir Dünya yörüngesi deneme görevi. NASA astronotları Randy Bresnik, Frank Rubio, Andre Douglas ve ESA astronotu Luca Parmitano, Orion ile alçak Dünya yörüngesinde iki ticari iniş aracının deneme modelleriyle buluşacak. Uçuş planına göre önce Blue Origin'in yaklaşık 440 kilometrelik yörüngede bekleyen Blue Moon Mark 2 aracına kenetlenilecek ve mürettebat iki gün kadar bu aracın içinde inceleme yapacak. Ardından SpaceX'in Starship Version 3 deneme aracıyla en çok iki saat sürecek bir kenetlenme denemesi yapılacak; mürettebat Starship'e geçmeyecek.

NASA'nın Artemis program yöneticisi Jeremy Parsons, üç ayrı roketle üç uzay aracını fırlatıp birlikte çalışmalarını sınamanın ajansın daha önce hiç denemediği bir iş olduğunu vurguluyor. Ajans, bu denemelerden çıkacak derslerle 2028'de Ay'ın güney kutbu yakınına astronot indirmeyi hedefliyor. Şimdilik sıradaki somut adım, kısa yığının rampaya çıkışı ve yakıt doldurma provası.