Cape Canaveral

Cape Canaveral, ABD'nin Florida eyaletinde, Atlas Okyanusu kıyısının ortasında denize uzanan bir burundur. Adını 16. yüzyılda bölgeye gelen İspanyol kâşiflerden alır: Cabo Cañaveral, "sazlık burnu" anlamına gelir ve ABD'de bugün de yaşayan en eski üç Avrupa kökenli yer adından biridir. Uzay tarihindeki yerini ise burnun üzerinde kurulan askerî fırlatma üssü sağlar: bugünkü adıyla Cape Canaveral Uzay Kuvvetleri İstasyonu (CCSFS). Banana Nehri'nin öte yakasında, kuzeybatıda NASA'nın Kennedy Uzay Merkezi bulunur; iki tesis köprülerle bağlıdır ve sık sık birbirine karıştırılır.

Tarihçe

Başkan Harry S. Truman 1949'da burada Ortak Uzun Menzilli Deneme Alanı'nı kurdu. Yer bilinçli seçilmişti: roketler yerleşim yerlerinin değil okyanusun üzerinden uçabiliyor, ABD'nin çoğu bölgesinden daha güneyde, ekvatora daha yakın olduğu için de Dünya'nın dönüşünden ek hız kazanabiliyordu. Burundan ilk fırlatma 24 Temmuz 1950'de yapılan bir Bumper roketiydi. Sonraki yıllarda Redstone, Jupiter, Thor, Atlas, Titan, Polaris ve Minuteman gibi füzeler burada denendi; Titan ve Atlas rampalarının kıyı boyunca dizildiği bölge 1960'larda "Füze Sırası" diye anıldı.

Sovyetler Birliği'nin Sputnik 1'i fırlatmasından iki ay sonra, 6 Aralık 1957'de ABD'nin ilk uydu denemesi Vanguard TV-3 rampada patladı. Ülkenin ilk uydusu Explorer 1 ise 1 Şubat 1958'de (UTC) 26A rampasından yörüngeye ulaştı. Üssün adı yıllar içinde birçok kez değişti: 1964-1974 arasında Cape Kennedy Hava Kuvvetleri İstasyonu, ardından uzun süre Cape Canaveral Hava Kuvvetleri İstasyonu oldu; ABD Uzay Kuvvetleri'nin kurulmasıyla 9 Aralık 2020'de bugünkü adını aldı.

Tesisler ve olanaklar

İstasyon, Uzay Kuvvetleri'nin 45. Uzay Fırlatma Birliği'ne bağlıdır, yaklaşık 65 kilometrekarelik alana yayılır ve ABD'nin Doğu Menzili'nin ana fırlatma sahasıdır. Bugün özel şirketlerin kullandığı başlıca tesisler şunlardır:

• SLC-40: SpaceX'in Falcon 9 rampası. Falcon 9 ilk uçuşunu Haziran 2010'da buradan yaptı; Eylül 2024'te Crew-9 göreviyle bu rampadan ilk insanlı fırlatma gerçekleşti.
• SLC-41: United Launch Alliance'ın Atlas V ve Vulcan Centaur roketlerinin rampası. 1970'lerde Viking ve Voyager sondaları da Titan roketleriyle buradan kalktı.
• LC-36: Blue Origin'in New Glenn roketi için 2015'te kiraladığı kompleks.
• İniş alanları: Falcon 9 ilk kademeleri ile Falcon Heavy yan iticilerinin indiği alanlar eski LC-13'ün yerinde kuruldu; SLC-40 kompleksinde de bir iniş alanı bulunur.
• Kızak Pisti: 3.048 metrelik bu pist, uyduları taşıyan askerî kargo uçaklarına hizmet verir. Adını, tekerleksiz Snark seyir füzelerinin üzerinde kayarak durması planlandığı için almıştır.

Önemli görevler ve başarılar

• 5 Mayıs 1961: Alan Shepard, LC-5'ten Redstone roketiyle yörünge altı uçuş yaparak uzaya giden ilk Amerikalı oldu.
• 20 Şubat 1962: John Glenn, LC-14'ten Atlas roketiyle Dünya yörüngesine çıkan ilk Amerikalı oldu.
• 1965-1966: İki kişilik Gemini kapsülleri LC-19'dan Titan II roketleriyle fırlatıldı.
• 27 Ocak 1967: Apollo 1 mürettebatı Gus Grissom, Ed White ve Roger Chaffee, LC-34'teki bir test sırasında çıkan kabin yangınında hayatını kaybetti.
• 11 Ekim 1968: Apollo 7, LC-34'ten ilk insanlı Apollo uçuşu olarak kalktı.
• 1977: Voyager sondaları LC-41'den yola çıktı; Güneş Sistemi'ni terk eden ilk uzay aracı da böylece Cape'ten fırlatılmış oldu. Satürn sondası Cassini-Huygens de LC-40'tan fırlatıldı.

Bugün ve gelecek planları

Cape Canaveral, özel roket şirketlerinin yükselişiyle yeniden canlandı. 2014'te üs için planlanan 21 fırlatma bir önceki yıla göre yüzde 50 artış demekti ve bunların yarısına yakını SpaceX'e aitti. Bugün beş aktif fırlatma kompleksi ve bir iniş alanı bulunan istasyonda askerî, ticari ve bilimsel görevler aynı takvimi paylaşıyor.

Konumun sınırları da var. Yaklaşık 28 derece kuzey enleminde bulunan Cape, yerdurağan yörüngeye gidecek uydular için ekvatora yakın üslere göre biraz dezavantajlıdır: Dünya'nın dönüşünden kazanılan doğuya hız burada saniyede yaklaşık 406 metre, Fransız Guyanası'ndaki Avrupa üssünde ise 463 metredir. Kutup yörüngelerine fırlatmada da roketlerin yerleşim alanlarının üzerinden geçmesi gerekeceğinden, bu görevler için Kaliforniya'daki Vandenberg üssü kullanılır.

Üsteki tarihî alanların bir bölümü bugün korunuyor. Explorer 1'in fırlatıldığı LC-26'da Cape Canaveral Uzay Kuvvetleri Müzesi bulunuyor. Apollo 1 faciasının yaşandığı LC-34'te ise servis kulesi yıkıldı ve yalnızca beton fırlatma kaidesi, mürettebatın anıtı olarak bırakıldı. Üssün bazı bölümleri, ABD uzay programının ilk yıllarıyla bağlantısı nedeniyle ulusal tarihî simge olarak tescillidir.

Bilmeye değer

• Burnun adı 1963-1973 arasında resmî olarak Cape Kennedy idi; ad halk arasında sevilmeyince Florida yasama meclisi eski adı geri getirdi.
• İlk Cape Canaveral Deniz Feneri, kıyıdaki mercan sığlıklarına karşı gemileri uyarmak için 1848'de tamamlandı.
• Port Canaveral, dünyanın en işlek kruvaziyer limanlarından biridir.
• Mercury uçuşları, Houston'daki Johnson Uzay Merkezi devreye girmeden önce Cape'teki Mercury Kontrol Merkezi'nden yönetiliyordu.
• Uzay Kuvvetleri'nin insansız uzay uçağı X-37B'nin ilk dört görevi Cape'ten Atlas V roketleriyle başladı.