21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Popüler Kültür

Uzay Kovboyları'ndaki gibi yaşlı pilotlar uzaya gidebilir mi? Glenn'in 77 yaşındaki uçuşu

Uzay Kovboyları'nda emekli pilotlar uzaya dönüyor. Gerçekte John Glenn 1998'de 77 yaşında uçtu; uçuşun amacı, yaşlanma ile uzay etkilerini karşılaştırmaktı.

Popüler KültürNASA
Uzay Kovboyları'ndaki gibi yaşlı pilotlar uzaya gidebilir mi? Glenn'in 77 yaşındaki uçuşu

Uzay Kovboyları (2000), Clint Eastwood'un yönettiği ve başrolünde oynadığı bir film. Eastwood, Tommy Lee Jones, Donald Sutherland ve James Garner'ın canlandırdığı dört emekli test pilotu, bozulmaya başlayan bir Sovyet uydusunu onarmak için yeniden göreve çağrılıyor. Uydunun içinde altı nükleer füze olduğu ortaya çıkınca iş, sıradan bir tamirden çok daha ciddi bir göreve dönüşüyor. Peki yaşları ilerlemiş insanların uzaya gitmesi gerçekte mümkün mü? Bu sorunun bilimsel bir yanıtı var ve filmden iki yıl önce, 1998'de bir uzay mekiği uçuşunda verildi.

Film ne gösteriyor?

Filmin çıkış noktası şu: Sovyet yapımı uydunun elektroniği, başkahraman Frank'in geliştirdiği Skylab teknolojisine dayanıyor. Bu yüzden emekli test pilotları göreve çağrılıyor. Ekip mekikle yola çıkıyor, uyduya ulaşıyor ve içindeki füzeleri keşfediyor.

Senaryonun gerçekçi bir yanı var: Uzayda nükleer silah bulundurmak zaten yasak. 27 Ocak 1967'de imzaya açılan ve 10 Ekim 1967'de yürürlüğe giren Uzay Antlaşması'nın IV. maddesi, taraf devletlerin Dünya yörüngesine nükleer silah ya da başka kitle imha silahı taşıyan hiçbir nesne yerleştirmemesini şart koşuyor. Film, Sovyetler'in bu kuralı gizlice çiğnediği bir kurgu üzerine oturuyor. Antlaşmanın kendisi gerçek, uydudaki füzeler ise kurgu.

Gerçekte yaşlı bir astronot uzaya çıktı mı?

Çıktı, hem de filmden önce. NASA'nın aktardığına göre Senatör John Glenn, 1962'de Friendship 7 ile Dünya'nın yörüngesine çıkan ilk Amerikalıydı. Aradan 36 yıldan fazla geçtikten sonra, 29 Ekim 1998'de Discovery mekiğiyle STS-95 görevinde bir kez daha uzaya fırlatıldı. Bu kez 77 yaşındaydı ve yük uzmanı olarak uçuyordu. Görev 7 Kasım 1998'de sona erdi. NASA'nın tarih sayfası, Glenn'in hâlâ Dünya yörüngesine çıkan en yaşlı kişi olduğunu belirtiyor.

Glenn uçuşu kendi isteğiyle değil, bilimsel bir gerekçeyle aldı. NASA'nın anlatımına göre Glenn, uzay uçuşunun vücutta yol açtığı değişikliklerin yaşlanmaya benzediğini öğrendikten sonra NASA Yöneticisi Daniel Goldin'i ikna etmeye çalıştı. Goldin, Glenn'in standart astronot sağlık muayenelerini geçmesi ve görevin hakem denetiminden geçmiş araştırmalar içermesi koşuluyla onay verdi. NASA, Glenn'in katılımını 16 Ocak 1998'de duyurdu.

Uzay uçuşu ile yaşlanma neden karşılaştırıldı?

Ağırlıksızlıkta kemik ve kas kütlesi azalıyor, denge bozulabiliyor, uyku düzeni değişebiliyor ve bağışıklık sistemi farklı tepki verebiliyor. Bunların hepsi yaşlanmada da görülen değişiklikler. Bu benzerlik yüzünden NASA, Ulusal Sağlık Enstitüleri'ne bağlı Ulusal Yaşlanma Enstitüsü ile birlikte bir araştırma programı hazırladı.

Görevde 80'den fazla deney yapıldı. Glenn kan örnekleri verdi, uyku çalışmalarına katıldı, kemik kaybını inceleyen OSTEO deneyinde yer aldı ve yaklaşık 2.500 Dünya fotoğrafı çekti. Verileri, 1962'deki Friendship 7 uçuşundan elde edilenlerle karşılaştırıldı.

  • Kemik ve kas kaybı
  • Denge ve algı
  • Bağışıklık yanıtı
  • Metabolizma ve kan akışı
  • Uyku

Sonuç ne çıktı?

Araştırmacılar bulgularını ertesi yılın ocak ayında NASA ve Ulusal Yaşlanma Enstitüsü'nün düzenlediği bir sempozyumda tartıştı. Uzay tıbbı uzmanlarının genel değerlendirmesi, sağlıklı bir yaşlının uzay uçuşunu kaldırabileceği yönündeydi. Ancak bu sonucun bir sınırı var: Deneklerin biri Glenn'di ve o da olağanüstü sağlıklı biriydi. Tek bir kişiden çıkan veri, genel bir yaşlanma modeli kurmak için yetmez. Bu yüzden Glenn'in uçuşu bir kanıt değil, bir başlangıç noktası olarak okunmalı.

Eskiden yaş sınırı vardı, şimdi yok

Film "yaşlı pilotlar" fikrini bir şaka gibi işliyor, çünkü ilk astronotlar için yaş gerçekten bir engeldi. 1959'da seçilen Mercury Yedilisi için aranan koşullardan biri 40 yaşın altında olmaktı. Bugün NASA'nın astronot adayları için üst yaş sınırı yok; ama seçilenler hâlâ yoğun bir eğitimden ve sağlık değerlendirmesinden geçiyor.

Uzay turizmi yaş rekorlarını da değiştirdi. Wally Funk, 20 Temmuz 2021'de Blue Origin'in New Shepard roketiyle yaklaşık on dakikalık bir yörünge altı uçuşa çıktığında 82 yaşındaydı ve Glenn'in 23 yıllık yaş rekorunu kırdı. Aynı yılın 13 Ekim'inde William Shatner 90 yaşında aynı sistemle uçtu. Önemli bir fark var: Bu uçuşlar Dünya'yı turlamıyor, uzay sınırına çıkıp dönüyor. Yörüngeye çıkan en yaşlı kişi hâlâ Glenn.

Uyduyu yerinde onarmak gerçek mi?

Filmdeki görev, mekik döneminin gerçek bir başarısına dayanıyor. NASA, 6 Nisan 1984'te fırlatılan STS-41C görevinde Challenger mekiğiyle, 1980'de yörüngeye gönderilen arızalı Solar Maximum Mission uydusunu yakaladı. George Nelson ve James van Hoften, yaklaşık yedi saat süren bir uzay yürüyüşünde uydunun yön denetim sistemini ve koronagraf elektronik kutusunu değiştirdi. Uydu 12 Nisan'da yeniden uzaya bırakıldı. Bu, yörüngede bir uydunun ilk kez onarılmasıydı.

Nerede haklı, nerede değil?

  • Haklı: Yaşlı bir insanın sağlıklıysa uzaya çıkabilmesi gerçek; Glenn bunu 77 yaşında gösterdi.
  • Haklı: Yörüngede bir uydunun mekikle yakalanıp onarılması gerçekten yapıldı.
  • Haklı: Dünya yörüngesinde nükleer silah bulundurmak uluslararası antlaşmayla yasak.
  • Kurgu: Uydudaki altı füze ve filmdeki görev, gerçek bir olaya dayanmıyor.
  • Dikkat: Glenn'in uçuşu bilimsel bir deneydi; bir kurtarma görevi değil, ayrıca tek bir kişilik veri sunuyordu.

Sonuçta Uzay Kovboyları'nın temel fikri, yani deneyimin ve yaşın uzayda işe yarayabileceği düşüncesi, abartılı bir senaryoda da olsa gerçekle kesişiyor. Asıl açık soru şu: Yıllar süren uzun görevlerde, örneğin Mars yolculuğunda, yaşın bedeni nasıl etkileyeceğini anlamak için bir değil, çok sayıda yaşlı denek gerekecek. Bu veri henüz yok.

Bu haberi nasıl buldunuz?

İlk oyu siz verin

Google'da haber kaynağınızı Uzay Gündem olarak seçmek için tıklayın

Yorumlar

İlk yorumu siz yazın.

Yorumlar okurlarımıza aittir. Hakaret, nefret söylemi ve reklam içeren yorumlar yayımlanmaz.

İlgili haberler

  1. Bilimkurgu uzay romanları: alt türe göre okuma rehberi ve okuma zinciri
  2. Apollo kitapları: Ay yolculuğunu ve uzay yarışını anlatan 20 kitap
  3. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  4. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi
  5. E.T.'nin eve çağrısı gerçekte ne kadar sürerdi? Voyager 1'in ışık günü karnesi
  6. Vakıf'taki gibi bir galaktik imparatorluk mümkün mü? Kardashev ölçeği

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu
  3. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  4. NASA'nın saha ekibi Arizona'da krater, lav mağarası ve kül tarlasında Ay ile Mars'a hazırlandı
  5. Ölmekte olan yıldızda son termal darbenin izi: ALMA dev bir gaz halkası ve kum saati buldu
  6. Europa'nın sodyum bulutu yirmi yıldır kararlı: kaynak Io değil, Europa'nın kendisi olabilir

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

Son yorumlar

  1. Ay'a iniş yeri seçiminde yapay zekâ: Ohio State'ten LUMINA görev planlamacılarına yardım edecekosman çelebi: Genç araştımacı fizikçi ve yapay zeka doktora öğrencisi Gökçe İnal'ı bu değerli çalışmalarından dolayı kalben…

Sıradaki fırlatmalarTümü →

Son haberler

  1. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli gölISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl1 saat önce
  2. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresiAy toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi2 saat önce
  3. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladıCuriosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı2 saat önce
  4. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacıAy'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı8 saat önce
  5. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyorBepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor14 saat önce

Gökyüzü takvimiTümü →

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar