Mercury programı

Mercury programı, ABD'nin ilk insanlı uzay uçuşu programıdır. 1958-1963 yılları arasında yürütülen programın amacı, bir insanı Dünya yörüngesine çıkarıp sağ salim geri getirmek ve bunu mümkünse Sovyetler Birliği'nden önce yapmaktı. Yeni kurulan sivil uzay ajansı NASA'nın yürüttüğü programda bazıları hayvanlı 20 insansız geliştirme uçuşu yapıldı, ardından altı astronot başarıyla uzaya çıktı. Adını Roma mitolojisinden alan programın astronotları "Mercury Yedilisi" diye tanındı. Mercury, uzay yarışını kazanamadı ama ABD'ye ulusal prestijini geri verdi ve Gemini programı ile Apollo programının temelini attı.

Görevin amacı

Sovyetler Birliği Ekim 1957'de Sputnik 1'i yörüngeye oturtunca ABD'de büyük bir şaşkınlık yaşandı. Başkan Eisenhower, sivil uzay araştırmalarını yürütecek bir kurum istedi ve NASA 1 Ekim 1958'de kuruldu. Mercury'yi NASA'nın Uzay Görev Grubu yürüttü. Hedefler şunlardı: insanlı bir kapsülü Dünya çevresinde dolaştırmak, pilotun uzayda iş görebilme yeteneğini incelemek, pilotu ve kapsülü güvenle kurtarmak. Mümkün olan her yerde var olan teknoloji ve hazır roketler kullanılacak, en basit ve güvenilir tasarım tercih edilecekti.

Riskler büyüktü: Fırlatmada patlama, yüksek ivme ve titreşim; uzayda ağırlıksızlık, radyasyon ve mikrometeoroitler; dönüşte ise havanın sıkışmasıyla 5.500 santigrat dereceyi aşan sıcaklıklar. Uydulardan ve hayvan deneylerinden gelen veriler bunların aşılabileceğini gösteriyordu. Kapsül sözleşmesi için on iki şirket teklif verdi ve Ocak 1959'da McDonnell Aircraft seçildi.

Uzay aracı ve araçları

Kapsülün baş tasarımcısı Maxime Faget'ti, üreticisi McDonnell Aircraft. Koni biçimli araç 3,3 metre uzunluğunda ve 1,8 metre genişliğindeydi; yaklaşık 2,8 metreküplük yaşam hacmi yalnız bir kişiye yetiyordu. İçeride 120 kumanda vardı. Kapsülde bilgisayar yoktu; atmosfere dönüş hesapları yerdeki bilgisayarlarda yapılıp radyoyla gönderiliyordu. Bir arıza anında kapsülü roketten uzaklaştıracak bir kaçış kulesi, yörüngeden çıkmak için fren roketleri ve dönüşteki sıcaklığa karşı bir ısı kalkanı taşıyordu; iniş paraşütle denize yapılıyordu. Kaçış sistemi, Little Joe adlı katı yakıtlı roketle insansız olarak denendi. Kısa alt yörünge uçuşları için Redstone, yörünge uçuşları için Atlas füzelerinin insan taşımaya uyarlanmış sürümleri kullanıldı.

Yolculuk ve önemli anlar

• 9 Nisan 1959: NASA, Mercury Yedilisi'ni açıkladı: Alan Shepard, Gus Grissom, John Glenn, Scott Carpenter, Wally Schirra, Gordon Cooper ve Deke Slayton.
• 31 Ocak 1961: Şempanze Ham alt yörünge uçuşuyla uzaya çıkan ilk büyük maymun oldu.
• 12 Nisan 1961: Sovyet kozmonot Yuri Gagarin, Vostok 1 ile uzaya çıkan ilk insan oldu.
• 5 Mayıs 1961: Alan Shepard, Freedom 7 ile 15 dakika 28 saniyelik alt yörünge uçuşu yaparak uzaydaki ilk Amerikalı oldu.
• 21 Temmuz 1961: Grissom'un Liberty Bell 7 kapsülü, denize inişten sonra kapağı açılınca battı; Grissom kurtarıldı.
• 29 Kasım 1961: Şempanze Enos iki tur atarak yörüngeye çıkan tek şempanze oldu.
• 20 Şubat 1962: John Glenn, Friendship 7 ile Dünya'nın çevresinde üç tur atarak yörüngeye çıkan ilk Amerikalı oldu.
• 15 Mayıs 1963: Gordon Cooper, Faith 7 ile 22 tur ve 34 saat 19 dakikalık son Mercury uçuşunu yaptı.

Verileri göster

1961	Shepard, Freedom 7 (alt yörünge)
1961	Grissom, Liberty Bell 7 (alt yörünge)
1962	Glenn, Friendship 7 (3 tur)
1962	Carpenter, Aurora 7 (yörünge)
1962	Schirra, Sigma 7 (9 saat 13 dk)
1963	Cooper, Faith 7 (22 tur)

Başarılar ve etkisi

Altı insanlı Mercury uçuşunun hepsi başarıyla tamamlandı. Uçuşlar, dünyaya yayılmış izleme ve iletişim istasyonlarından oluşan bir ağ üzerinden yerden yönetildi; milyonlarca kişi bu uçuşları radyo ve televizyondan izledi. Sovyetler ise Ağustos 1961'de Gherman Titov'u bir gün süren bir yörünge uçuşuna göndermiş, Vostok programını neredeyse beş gün süren 82 turluk Vostok 5 uçuşuyla bitirmişti. Program bittiğinde iki ülke de uzaya altı insan göndermişti, ama Sovyetler uzayda geçirilen toplam sürede öndeydi. Freedom 7'nin başarısı kamuoyunun desteğini kazandı ve birkaç hafta sonra Kennedy, on yıl bitmeden Ay'a insan indirme hedefini açıkladı. Kapsüllerin adlarının sonuna, yedi astronotu anmak için "7" eklendi. Programın hikâyesi, Boşluktaki Kahramanlar filmine konu oldu.

Bilmeye değer

• Glenn'in uçuşunda otomatik denetim sistemi sorun çıkardı; Glenn aracın yönelimini elle denetledi. Glenn 1998'de uzay mekiğiyle yeniden uzaya çıktı.
• Astronotlar, kapsüle elle kumanda ve bir pencere eklenmesi için ısrar etti.
• Carpenter'ın Aurora 7'si dönüşteki bir hedefleme hatası yüzünden yaklaşık 400 kilometre sapmış bir noktaya indi.
• Deke Slayton kalp rahatsızlığı nedeniyle Mercury'de uçamadı; 1975'te Apollo-Soyuz uçuşuyla uzaya çıktı.
• NASA dışında, özel olarak yürütülen ve basının "Mercury 13" dediği bir girişimde on üç kadın astronot testlerini başarıyla geçti, ama program kısa sürede iptal edildi.