Gizli Sayılar'da neler gerçek? Katherine Johnson, Dorothy Vaughan ve Mary Jackson

Theodore Melfi'nin 2016 yapımı Gizli Sayılar (Hidden Figures), Margot Lee Shetterly'nin aynı yıl yayımlanan kitabına dayanıyor ve Virginia'daki NASA Langley Araştırma Merkezi'nde çalışan üç siyah kadının hikâyesini anlatıyor: Katherine Johnson, Dorothy Vaughan ve Mary Jackson. Film, onları geniş kitlelere tanıttı; NASA'nın tesislerinden bazıları sonradan Johnson'ın adını aldı. Peki film, NASA'nın kendi biyografilerine ne kadar sadık?

Film ne gösteriyor?

Film, 1961-1962 yıllarına, John Glenn'in Dünya çevresinde dolaşan ilk Amerikalı olmasına hazırlanılan günlere odaklanıyor. Johnson, yörünge hesaplarını yapan Uzay Görev Grubu'na geçiyor; Vaughan, IBM bilgisayarlarının gelişiyle birlikte ekibini programlamaya hazırlıyor; Jackson ise mühendis olabilmek için ayrımcı kurallarla mücadele ediyor. Üç hikâye aynı birkaç aya sıkıştırılmış.

Katherine Johnson: Gerçek olanlar

NASA biyografisine göre Johnson, 1953 yazında NACA'nın (NASA'nın öncülü) Langley laboratuvarında, Dorothy Vaughan'ın yönettiği ve yalnız siyah kadınlardan oluşan Batı Bölgesi Hesaplama biriminde işe başladı. İki hafta sonra Uçuş Araştırma Bölümü'ne gönderildi ve geçici görevi kalıcı hâle geldi. 1960'ta mühendis Ted Skopinski ile birlikte, bir uyduyu Dünya üzerinde seçilen bir noktanın üstüne yerleştirmek için gereken açıyı hesaplayan bir rapor yazdı; bu, Uçuş Araştırma Bölümü'nde bir kadının ilk kez araştırma raporunda yazar olarak anılmasıydı. Mayıs 1961'de Alan Shepard'ın Freedom 7 uçuşunun yörünge analizini yaptı.

Filmin en bilinen anı da özünde gerçek. NASA'ya göre Glenn, uçuşundan önce mühendislerden elektronik bilgisayarın çıkardığı yörünge sayılarını Johnson'ın elle kontrol etmesini istedi; Johnson, Glenn'in "o iyi derse ben hazırım" anlamına gelen sözlerini hatırlıyor. Johnson 2015'te 97 yaşındayken Başkanlık Özgürlük Madalyası'nı aldı ve 24 Şubat 2020'de hayatını kaybetti.

Dramatize edilenler

Filmde Johnson'ın hesabı, fırlatmanın geri sayımı sırasında koşturarak yetiştirmesi ve sonucu kendisinin görev kontrol odasına götürmesi gösteriliyor. Kitabın yazarı Shetterly, kontrolün fırlatmaya çok yakın bir tarihte yapıldığını ama kesin günü saptayamadığını söylüyor; Johnson'ın kendi anlatımı ise "haftalar önce"den söz ediyordu. Ayrıca görev kontrol Florida'daydı, Johnson ise uçuş sırasında Virginia'daydı. Yani olay gerçek, zamanlaması ve mekânı sahne için değiştirilmiş.

Johnson'ın binalar arasında koşarak "renkli" tuvalete gitmek zorunda kaldığı sahne ve bunun üzerine yöneticisinin tabelayı kırarak indirmesi de kurgu. Johnson, yaşadığı dönemde ayrımcı tuvalet tabelalarını aramadığını, en yakın tuvaleti kullandığını anlatmıştı. Kevin Costner'ın oynadığı yönetici Al Harrison gerçek bir kişi değil, dönemin birkaç Langley yöneticisinden derlenmiş bir karakter. Jim Parsons'ın ve Kirsten Dunst'ın canlandırdığı karakterler de birleştirilmiş tiplerdir. Langley'de ayrımcı bir tabelayı kaldıran gerçek bir kişi vardı: Batı Bölgesi hesaplamacılarından Miriam Mann, kafeteryadaki ayrımcı tabelayı kaldırmıştı.

Dorothy Vaughan: Gerçek olanlar

NASA'ya göre Vaughan, Aralık 1943'te Farmville'deki matematik öğretmenliğini bırakıp Langley'de işe başladı ve ayrımcı Batı Bölgesi Hesaplama birimine yerleştirildi. 1949'da birimin başına geçti ve NACA'nın ilk siyah yöneticisi oldu. Shetterly'nin kitabına göre bu görev önce vekâleten verildi, resmî atama 1951'de geldi. NASA 1958'de kurulduğunda Vaughan ve eski Batı hesaplamacılarının çoğu ırk ayrımı olmayan Analiz ve Hesaplama Bölümü'ne geçti; Vaughan FORTRAN programlama dilinde uzmanlaştı. 1971'de emekli oldu; Langley'de bir daha yöneticilik görevi alamadı.

Dramatize edilenler

Filmde Vaughan'ın yöneticilik için yıllarca bekletilmesi ve sonunda 1960'ların başında terfi etmesi anlatılıyor. Gerçekte bu mücadele 1949-1951 yıllarında yaşandı. Bilgisayar çağına geçişte programlama öğrenmesi ise gerçeğe dayanıyor; film yalnızca bunu Glenn uçuşu dönemine taşıyor.

Mary Jackson: Gerçek olanlar

NASA'ya göre Jackson, Nisan 1951'de Batı Bölgesi Hesaplama birimine katıldı. Mühendis Kazimierz Czarnecki ile ses üstü basınç tünelinde çalıştı; Czarnecki onu mühendislik eğitim programına girmeye teşvik etti. Gereken lisansüstü dersler o sırada yalnız beyaz öğrencilere açık olan Hampton Lisesi'nde veriliyordu; Jackson, derslere katılmak için Hampton kentinden özel izin almak zorunda kaldı. 1958'de matematikçilikten mühendisliğe terfi etti ve NASA'nın ilk siyah kadın mühendisi oldu. 1979'da mühendisliği bırakıp, kurumdaki kadınların işe alınması ve yükselmesi için çalışan Federal Kadın Programı yöneticiliğine geçti; 1985'te emekli oldu.

Dramatize edilenler

Filmde Jackson izni bir mahkeme salonunda, yargıcın karşısında konuşarak alıyor. NASA kaynakları yalnızca kentten özel izin aldığını söylüyor; mahkeme sahnesi bu süreci tek bir dramatik ana dönüştürüyor. Jackson'ın mühendisliğe geçişi de 1958'de, yani filmin geçtiği yıllardan önce gerçekleşti.

Nerede haklı, nerede değil?

• Gerçek: Üç kadının Langley'deki ayrımcı Batı Bölgesi Hesaplama biriminden gelmesi ve kariyerleri boyunca ırk ayrımıyla karşılaşması.
• Gerçek: Glenn'in uçuştan önce bilgisayar sonuçlarının Johnson tarafından kontrol edilmesini istemesi.
• Gerçek: Vaughan'ın FORTRAN uzmanlığı, Jackson'ın Hampton Lisesi'ndeki derslere özel izinle girmesi.
• Sıkıştırılmış: 1949'dan 1962'ye uzanan olaylar birkaç aya toplanmış.
• Kurgu: Tuvalet tabelasının kırılması, Al Harrison karakteri ve geri sayımdaki son dakika koşusu.

Sonuç

Gizli Sayılar'ın dramatik eklemeleri, anlattığı insanların başarılarını büyütmek için değil, uzun bir mücadeleyi iki saate sığdırmak için yapılmış. Filmin değiştirdiği şey çoğunlukla zamanlama ve sahneleme; Johnson'ın yörünge hesapları, Vaughan'ın yöneticiliği ve Jackson'ın mühendisliği NASA'nın kendi kayıtlarında olduğu gibi duruyor.