Boşluktaki Kahramanlar ne kadar doğru? Yeager, Mercury Yedilisi ve batan Liberty Bell 7

Philip Kaufman'ın yönettiği Boşluktaki Kahramanlar (The Right Stuff), Tom Wolfe'un 1979'da yayımlanan aynı adlı kitabından uyarlandı. 1983'te gösterime giren film, Amerika'nın ilk astronot programı Mercury'yi ve bu programın gölgesinde kalan test pilotlarını anlatıyor. Sekiz dalda Oscar'a aday gösterilen film; kurgu, özgün müzik, ses ve ses efekti kurgusu dallarında dört ödül kazandı. Sam Shepard, test pilotu Chuck Yeager rolüyle yardımcı erkek oyuncu dalında aday oldu.

Film bir belgesel değil; Wolfe'un kitabı gibi olayları kahramanlarının bakışından, zaman zaman alaycı bir dille anlatıyor. Peki anlattığı olaylar ne kadar gerçek?

Film ne gösteriyor?

Film, Kaliforniya çölündeki test üssünde Yeager'ın ses hızını aşma denemesiyle açılır. Ardından yeni kurulan NASA'nın astronot seçimine, seçilen yedi pilotun eğitimine ve basının onları bir gecede ulusal kahramana dönüştürmesine geçer. Alan Shepard'ın ilk uçuşu, Gus Grissom'un kapsülünün batması, John Glenn'in yörünge uçuşu ve Gordon Cooper'ın programı kapatan görevi ana duraklardır. Bu arada Yeager, astronot olmayı seçmeyen pilot olarak çölde kendi rekor denemelerini sürdürür.

Yeager ve ses duvarı: büyük ölçüde doğru

ABD Hava Kuvvetleri'nin kayıtlarına göre Yeager, 14 Ekim 1947'de Bell X-1 roket uçağıyla Mach 1,06'ya ulaşarak ses hızını aşan ilk pilot oldu. Uçuştan iki gece önce at binerken düşüp iki kaburgasını kırdığı, bunu kimseye söylemediği ve kokpit kapısını kapatabilmek için bir süpürge sapı kullandığı da Hava Kuvvetleri'nin anlatımında yer alıyor. Filmin bu bölümdeki ana hatları kayıtlarla örtüşüyor.

Filmin sonundaki irtifa denemesi de gerçek bir olaya dayanıyor: Yeager, 10 Aralık 1963'te roket destekli NF-104A uçağıyla yaptığı denemede uçağın denetimini kaybetti, fırlatma koltuğuyla atlayarak kurtuldu ve yüzünden yaralandı. Film bu kazayı, programın dışında kalan pilotun meydan okuması olarak sembolik bir yere koyuyor; olayın kendisi uydurma değil.

Mercury Yedilisi: gerçek bir medya olayı

NASA, ilk yedi astronotunu 9 Nisan 1959'da Washington'daki genel merkezinde düzenlenen basın toplantısında tanıttı: Scott Carpenter, Gordon Cooper, John Glenn, Gus Grissom, Wally Schirra, Alan Shepard ve Deke Slayton. NASA'nın tarih kayıtlarına göre astronotlar sivil kıyafetle tanıtıldı ve ardından yaklaşık 90 dakika boyunca gazetecilerin sorularını yanıtladı. Filmin, astronotların bir anda ünlü olduğu sahneleri bu açıdan abartı sayılmaz. Hepsinin askerî test pilotu olduğu da doğru.

Liberty Bell 7: filmin en tartışmalı bölümü

Gus Grissom, 21 Temmuz 1961'de Liberty Bell 7 kapsülüyle 15 dakika 37 saniye süren bir yörünge altı uçuş yaptı. Uçuş başarılıydı; sorun okyanusa inişten sonra çıktı. NASA'nın görev kaydına göre kapsülün patlayıcı düzenekle açılan yan kapağı erken ateşlendi, içeri su doldu ve kapsül yaklaşık 4.600 metre derinliğe battı. Grissom kapsülden çıktı ve birkaç dakika suda kaldıktan sonra kurtarıldı.

Film, Grissom'un paniğe kapılıp kapağı kendisinin açmış olabileceği şüphesini seyircinin zihninde bırakıyor. Kayıtlar ise başka bir tablo çiziyor: Kapağın neden erken açıldığı hiçbir zaman kesin olarak belirlenemedi ve NASA, Grissom'a güvenini sürdürdü. Grissom, 23 Mart 1965'te Gemini 3'ün komutanı olarak yeniden uzaya çıktı; Ocak 1967'de Apollo 1 yangınında hayatını kaybetti. Kapsül ise 1999'da Atlantik'in dibinden çıkarıldı ve uçuşun yıl dönümü olan 21 Temmuz 1999'da limana getirildi. Bu bölüm, filmin tarihsel açıdan en çok eleştirilen yanı.

John Glenn ve ısı kalkanı alarmı: doğru

Glenn, 20 Şubat 1962'de Friendship 7 ile Dünya çevresinde üç tur atan ilk Amerikalı oldu; uçuş 4 saat 55 dakika 23 saniye sürdü. Filmde yer alan ısı kalkanı gerilimi gerçek: NASA'nın kayıtlarına göre yer kontrolü, iniş yastığının erken açıldığını ve ısı kalkanının yerinden oynamış olabileceğini gösteren bir sinyal aldı. Mühendisler, normalde atılan fren roketi paketini atmosfere girişte kapsülün üzerinde bırakmaya karar verdi; paketin kayışlarının kalkanı yerinde tutacağı umuluyordu. İnişten sonra sinyalin hatalı bir algılayıcıdan kaynaklandığı anlaşıldı. Glenn'in uçuş sırasında kapsülün yönelimini elle düzelttiği de NASA kayıtlarında yer alıyor.

Gordon Cooper ve kapanış

Film, Mercury programının son uçuşuyla kapanıyor. NASA'nın kayıtlarına göre Cooper, Faith 7 kapsülüyle bir buçuk gün boyunca Dünya çevresinde 22 tur attı. Bu uçuşla Mercury programı tamamlandı ve sıra iki kişilik Gemini kapsüllerine geldi.

Nerede haklı, nerede değil?

• Yeager'ın ses hızını aşması, kırık kaburgalar ve süpürge sapı: kayıtlarla uyumlu.
• Mercury Yedilisi'nin seçimi ve basının ilgisi: büyük ölçüde doğru.
• Glenn'in ısı kalkanı alarmı ve fren roketinin tutulması: doğru.
• Grissom ve batan kapsül: olay doğru, ama filmin bıraktığı kusur imaları kayıtlarla desteklenmiyor.
• Olayların sırası ve karakterlerin tavırları: dramatik amaçla sıkıştırılmış ve abartılmış.

Boşluktaki Kahramanlar, uzay yarışının teknik ayrıntılarından çok o dönemin ruhunu anlatmayı seçiyor. Ana olayları büyük ölçüde doğru aktarırken bazı kişileri karikatüre yaklaştırıyor. Uzay tarihini perdeden izlemek isteyenler için iyi bir başlangıç; ama özellikle Grissom bölümünü kayıtlarla birlikte okumak gerekiyor. Aynı dönemin sonraki adımlarını anlatan yapımlar için Ay'da İlk İnsan ve Apollo 13 değerlendirmelerimize de göz atabilirsiniz.