Relativity Space

Relativity Space, ABD'nin Kaliforniya eyaletindeki Long Beach kentinde bulunan bir roket üreticisidir. 2015'te Tim Ellis ve Jordan Noone tarafından kuruldu. Şirket, roket parçalarını büyük ölçüde eklemeli imalat, yani endüstriyel 3B baskı teknolojisiyle üretme fikriyle tanındı. Bugün ticari yörünge fırlatmaları için kısmen yeniden kullanılabilir Terran R roketini geliştiriyor; Mart 2025'teki açıklamaya göre ilk fırlatma 2026 sonu için planlanıyor.

Tarihçe

Şirket ilk olarak küçük uyduları yörüngeye taşıyacak hafif sınıf roketler geliştirmek için kuruldu; daha sonra pazar talebine göre orta-ağır sınıfa yöneldi. Yatırımcıların ilgisi hızla büyüdü: Kasım 2020'de 500 milyon dolarlık yatırım turu şirketin değerini 2,3 milyar dolara çıkardı; Haziran 2021'deki 650 milyon dolarlık tur ise değerlemeyi 4,2 milyar dolara taşıdı.

İlk roket Terran 1, 23 Mart 2023'te "Good Luck, Have Fun" (Bol Şans, İyi Eğlenceler) adlı uçuşla, yük taşımadan fırlatıldı. Roket, aerodinamik basıncın en yüksek olduğu "max-q" noktasını geçerek ana hedefine ulaştı, ancak ikinci kademede yaşanan arıza nedeniyle yörüngeye çıkamadı. Nisan 2023'te şirket, Terran 1'i emekliye ayırıp tüm gücünü daha büyük Terran R'ye verme kararı aldı.

Mart 2025'te Google'ın eski üst yöneticisi Eric Schmidt şirketin kontrol hissesini alarak Tim Ellis'in yerine üst yönetici oldu. O tarihte şirketin Terran R için 2,9 milyar doları aşan sözleşme birikimi vardı.

Roketler, araçlar ve hizmetler

• Terran 1: Tek uçuş yapan, tek kullanımlık deneme roketi. Birinci kademesinde dokuz, ikinci kademesinde bir Aeon 1 motoru vardı.
• Terran R: Birinci kademesinin yeniden kullanılması planlanan orta-ağır sınıf roket. Birinci kademede sıvı oksijen ve metan yakan 13 adet Aeon R motoru, ikinci kademede ise vakuma uyarlanmış Aeon V motoru kullanılacak. Terran R'de 3B baskı kullanılmaya devam ediyor, ancak yakıt tankları gibi bazı bileşenlerde klasik üretime dönüldü.
• Aeon R motoru: Deniz seviyesinde yaklaşık 1.200 kilonewton itki üretmek üzere tasarlandı; Temmuz 2025'te uçuş yeterliliği aldı.

Önemli görevler ve başarılar

• Ocak 2019'da ABD Hava Kuvvetleri'nin açtığı rekabeti kazanarak Florida'daki Cape Canaveral'da Launch Complex 16'yı (LC-16) inşa etme ve işletme hakkını aldı. Bu rampa geçmişte Titan ve Pershing füzelerinin fırlatılmasında kullanılmıştı.
• Mississippi'deki NASA Stennis Uzay Merkezi'nde 2018'de 20 yıllık kira sözleşmesi imzaladı ve merkezin en büyük ticari kiracısı oldu; motor testleri burada yapılıyor.
• Terran 1, yörüngeye ulaşamasa da 3B baskıyla üretilmiş bir roketin kalkıştan max-q noktasına kadar uçabildiğini gösterdi.

Bugün ve gelecek planları

2026 başı itibarıyla Terran R'nin tüm ana yapıları entegrasyon aşamasındaydı ve motorların kabul testleri sürüyordu. LC-16 rampasında yatay entegrasyon binası, yakıt tankı sahası, su püskürtme sistemleri ve alev yönlendirme kanalı gibi büyük yenileme çalışmaları yapılıyor.

Şirket müşteri tabanını da genişletiyor. Kasım 2025'te uydu operatörü SES, Relativity ile mevcut çok fırlatmalı anlaşmasını yeni Terran R görevleriyle genişletti. Haziran 2026'da NASA, Relativity'nin özel olarak finanse edeceği bir Mars bilim görevi için şirketle kamu-özel ortaklığı kurduğunu açıkladı; NASA bu görevde bilimsel ve teknik destek sağlayacak. Temmuz 2026 itibarıyla şirket, ABD Uzay Kuvvetleri ihalelerine katılabilir hale geldi. Relativity 2025'te 3B baskı teknolojisini başka sanayi kollarına taşımak için Horizon Manufacturing Technologies adlı bir girişim de kurdu.

Relativity'nin hikayesi, roket üretiminde 3B baskının vaatlerini ve sınırlarını birlikte gösteriyor. Eklemeli imalatta parça, metal tozunun ya da telin katman katman eritilmesiyle doğrudan bilgisayar modelinden üretilir. Bu yöntem, geleneksel üretimde onlarca ayrı parçanın kaynaklanmasıyla oluşan karmaşık yapıları tek parça halinde basmayı, tasarım değişikliklerini kalıp ve tezgah değiştirmeden hızla denemeyi mümkün kılar. Özellikle karmaşık soğutma kanalları içeren motor parçalarında büyük avantaj sağlar.

Ancak büyük yakıt tankları gibi geniş ve görece basit yapılarda 3B baskı, klasik sac şekillendirme ve kaynak yöntemlerine göre her zaman daha hızlı ya da ucuz değildir. Relativity'nin Terran R'de bazı bileşenler için geleneksel üretime dönmesi, şirketin bu gerçeği kabul ettiğini gösteriyor. Bugün sektörün genel eğilimi de benzer: Motorlarda ve karmaşık parçalarda 3B baskı yaygınlaşırken, büyük gövde yapılarında klasik yöntemler kullanılmaya devam ediyor.

Bilmeye değer

• Relativity, NASA'nın Stennis Uzay Merkezi'nde yaklaşık 120 hektarı aşkın bir test alanı kullanıyor.
• Terran 1 için üretim tesisinin merkezinde dev endüstriyel 3B yazıcılar bulunuyordu.
• Terran R'nin birinci kademesindeki 13 motor, kalkışta toplamda yaklaşık 15.500 kilonewton itki üretecek.
• Metan yakıtlı motorlar, yeniden kullanılabilir roketlerde daha az kurum bıraktığı için tercih ediliyor.