Vulcan Centaur roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleri

Vulcan Centaur, United Launch Alliance'ın (ULA) geliştirdiği, iki kademeli, tek kullanımlık ağır sınıf fırlatma roketidir. Metanla çalışan iki BE-4 motoruyla kalkar, yük ihtiyacına göre sıfırdan altıya kadar katı yakıtlı yan itici takılır. Atlas V ve Delta IV roketlerinin yerini almak üzere tasarlanan Vulcan ilk uçuşunu 8 Ocak 2024'te yaptı ve 11/2026 itibarıyla 4 kez fırlatıldı; beşinci uçuş 13 Kasım 2026 için planlanıyor.

Roket iki alanda kullanılıyor: ABD Uzay Kuvvetleri'nin ulusal güvenlik uyduları ve Amazon'un Amazon Leo internet takımyıldızı. Başlangıç fiyatı olarak fırlatma başına 110 milyon dolar anılıyor. Fırlatmalar Florida'daki Cape Canaveral Uzay Kuvvetleri Üssü'ndeki SLC-41 rampasından yapılıyor.

Nasıl çalışır?

Vulcan'ın kademeleri yukarıdan aşağıya şöyledir: burun konisi, Centaur V üst kademesi, Vulcan ana kademesi ve ana kademenin yanına bağlı katı yakıtlı iticiler. Kademe, kendi tankı ve motoru olan, işi bitince atılan bölümdür. Kütlenin büyük kısmını yakıt oluşturduğundan, boşalan tankı taşımaya devam etmek yerine atmak daha çok hız kazandırır; bu ilişki roket denklemiyle ifade edilir.

Ana kademe. Birinci kademede Blue Origin tarafından üretilen iki BE-4 motoru çalışır. ULA'ya göre yakıt sıvılaştırılmış doğal gaz (metan), yükseltgen sıvı oksijendir. İki motor toplamda yaklaşık 4.890 kN itki verir ve yaklaşık 300 saniye yanar. Metan, sıvı hidrojene göre çok daha yoğundur; yani aynı hacimli tanka daha fazla yakıt sığar ve tanklar daha küçük olur.

Katı yakıtlı iticiler. Northrop Grumman'ın GEM 63XL iticileri katı yakıtlı roketlerdir: yakıt ve yükseltgen tek bir kalıp hâlinde dökülmüştür, yanma başladıktan sonra kapatılamaz. Her biri yaklaşık 2.061 kN itki verir ve yaklaşık 90 saniye yanar. Roketin adındaki sürüm kodları iticilerin sayısını gösterir: VC0 itici taşımaz, VC2 iki, VC4 dört, VC6 altı itici taşır.

Üst kademe. Centaur V, ULA'ya göre iki RL10C motoruyla çalışır. Yakıt sıvı hidrojen ve sıvı oksijendir; bu çift yüksek verimlidir ve uzay boşluğunda ateşlenen üst kademeler için idealdir. Centaur motorlarını yörüngede birden çok kez yeniden ateşleyebilir; bu, yükü doğrudan yerdurağan ya da Ay'a giden bir yörüngeye bırakmayı sağlar. Burun konisi iki uzunlukta sunuluyor: 15,5 m ve 21,3 m.

Uçuş sırası. Kalkışta BE-4 motorları ve katı yakıtlı iticiler birlikte ateşlenir. İticiler yaklaşık 90 saniye sonra yakıtını bitirir ve ayrılır; ana kademe yaklaşık beş dakika boyunca tek başına yanmayı sürdürür. Ardından Centaur V devreye girer ve yükü hedef yörüngeye taşır. Roketin hiçbir parçası geri döndürülmez; Vulcan tamamen tek kullanımlıktır.

Teknik özellikler

Özellik	Değer
Yükseklik	61,6 m (kısa burun konisi); 67,3 m (uzun)
Çap	5,4 m
Kalkış kütlesi	yaklaşık 546,7 ton (itici sayısına göre değişir)
Kademe	2 (artı 0-6 katı yakıtlı itici)
Birinci kademe motoru	2 × BE-4 (toplam yaklaşık 4.893 kN)
Üst kademe motoru	2 × RL10C
Katı yakıtlı itici	0-6 × GEM 63XL
Alçak yörüngeye yük	10.800 kg (itici yok) – 27.200 kg (6 itici)
Yerdurağan geçiş yörüngesine yük	3.500 kg (itici yok) – 14.500 kg (6 itici)

Kapasite, itici sayısıyla hızla artar: ULA'nın yayımladığı değerlere göre iki iticili sürüm alçak yörüngeye 19.000 kg, dört iticili 24.600 kg taşır; yerdurağan geçiş yörüngesine aynı sürümlerin kapasitesi 8.400 kg ve 11.700 kg'dır. ULA, ISS'in yörüngesi gibi daha yüksek eğimli yörüngeler için biraz daha düşük değerler de yayımlıyor. Farklı derlemelerde referans yörüngeye göre küçük farklar vardır; örneğin başka bir derleme altı iticili sürüm için alçak yörüngede 25.600 kg verir.

Uçuş geçmişi

Vulcan'ın geliştirilmesine 2014'te başlandı; ilk uçuş 2019 için planlanmıştı ama ancak Ocak 2024'te gerçekleşti. Roketin ana hedefi Atlas V ve Delta IV'ün yerini almaktır; Atlas V için yeni sipariş kabul edilmiyor ve üretimi durduruldu, mevcut siparişler uçmaya devam ediyor. 11/2026 itibarıyla Vulcan dört kez fırlatıldı:

Uçuş	Tarih	Yük	Sonuç
Cert-1	8 Ocak 2024	Peregrine Ay iniş aracı (Astrobotic)	Roket başarılı
Cert-2	4 Ekim 2024	Uzay Kuvvetleri sertifikasyon uçuşu	Yörünge elde edildi; itici lülesi koptu
USSF-106	Ağustos 2025	İlk ulusal güvenlik görevi	Başarılı
USSF-87	12 Şubat 2026	GSSAP 7 ve 8 gözlem uyduları	Yük teslim edildi; itici arızası

İlk uçuş. Cert-1'de Vulcan, Astrobotic'in Peregrine Ay iniş aracını planlanan Ay transfer yörüngesine bıraktı. Aracın kendi itki sisteminde sonradan yaşanan sorun yüzünden Peregrine Ay'a inemedi; bu arıza roketten değil, iniş aracından kaynaklandı.

Cert-2 ve itici sorunu. 4 Ekim 2024'teki ikinci sertifikasyon uçuşunda katı yakıtlı iticilerden birinin lülesi (gaz çıkış ağzı) koptu ve etrafa enkaz saçıldı. Roket azaltılmış ve asimetrik itkiye rağmen hedef yörüngeye ulaştı. ABD Uzay Kuvvetleri, roketi 26 Mart 2025'te ulusal güvenlik fırlatmaları için sertifikalandırdı; soruşturmada arıza, üretim kusurlarına bağlandı.

USSF-87 ve sonrası. 12 Şubat 2026'da, dört iticili sürümle yapılan USSF-87 görevinde iticilerden birinin lülesinde yeniden arıza oldu; uçuşun ilk 30 saniyesi içinde fark edilen bu sorun, Uzay Kuvvetleri'nin ulusal güvenlik fırlatmalarını duraklatmasına yol açtı. ULA'nın Ekim 2026'daki açıklamasına göre ortak bir ekip arızaya katkıda bulunmuş olabilecek birkaç etken belirledi ve lüle tasarımı ile üretim süreçlerinde iyileştirmeler yapıldı. Yeni lüle yapısı dönüş uçuşunda kullanılacak.

Başarı oranı. 11/2026 itibarıyla dört uçuşta da yük hedefine ulaştı; ancak ikisinde katı yakıtlı iticide ciddi arıza yaşandığı için roketin güvenilirliği sorgulanıyor. Beşinci uçuş, 13 Kasım 2026'da Cape Canaveral'dan planlanıyor: roket ilk kez altı iticiyle uçacak ve 40 Amazon Leo uydusu taşıyacak. Ayrıntılar için Vulcan'ın dokuz aylık aradan sonra dönüşü haberine bakabilirsiniz; tarih değişebilir.

Taşıdığı önemli görevler

• Peregrine (Cert-1): Apollo'dan bu yana ABD'den Ay'a gönderilen ilk görev olarak anıldı; roket aracı doğru yörüngeye bıraktı, iniş aracı kendi sorunu yüzünden Ay'a inemedi.
• GSSAP 7 ve 8 (USSF-87): ABD Uzay Kuvvetleri'nin yerdurağan yörüngedeki diğer uyduları izleyen gözlem uyduları.
• Amazon Leo: Amazon, internet takımyıldızı için toplam 38 Vulcan fırlatması sözleşmesi yaptı; ilk fırlatma 13 Kasım 2026 için hedefleniyor.
• Dream Chaser: Sierra Space'in kanatlı kargo aracı, ISS ikmal görevleri için Vulcan'ın fırlatma listesinde yer alıyor. İstasyonun kendisi için ISS sayfasına bakılabilir.

Benzer roketlerle karşılaştırma

Vulcan, ABD'nin ağır sınıf roketleri arasında SpaceX'in Falcon ailesinin ve Blue Origin'in kendi roketinin rakibidir. Farkı, ULA'nın Atlas V ve Delta IV ile oluşturduğu ulusal güvenlik fırlatma geçmişine dayanması ve yeniden kullanımın olmamasıdır.

Roket	Alçak yörünge	Yerdurağan geçiş	Yeniden kullanım
Vulcan (6 itici)	27.200 kg	14.500 kg	Yok
Falcon 9	22.800 kg (tek kullanımlık)	8.300 kg (tek kullanımlık)	Birinci kademe ve burun konisi
Falcon Heavy	63.800 kg (tek kullanımlık)	26.700 kg (tek kullanımlık)	Yan iticiler ve burun konisi
Ariane 64	22.600 kg	11.700 kg	Yok

Kapasiteler her üreticinin kendi koşuluna göre verildiğinden birebir kıyas değildir. Vulcan'ın alçak yörünge kapasitesi Falcon 9'dan yüksek, Falcon Heavy'den düşüktür; tek kullanımlık olması bunun maliyetine yansır.

Fırlatma videosu

Sık sorulan sorular

Vulcan kaç kez uçtu?

11/2026 itibarıyla 4 kez: Ocak 2024 (Cert-1), Ekim 2024 (Cert-2), Ağustos 2025 (USSF-106) ve Şubat 2026 (USSF-87). Beşinci uçuş 13 Kasım 2026 için planlanıyor.

Vulcan ne kadar yük taşır?

ULA'ya göre iticisiz sürüm alçak yörüngeye 10.800 kg, altı iticili sürüm 27.200 kg; yerdurağan geçiş yörüngesine ise sırasıyla 3.500 kg ve 14.500 kg taşıyabilir.

Türkiye'den bir yük Vulcan ile uçtu mu?

Hayır; Vulcan'ın doğrulanan yükleri arasında Türkiye'ye ait bir uydu yok. Yükler Astrobotic'in Ay aracı, ABD Uzay Kuvvetleri uyduları ve Amazon Leo uydularıdır.

Vulcan neden bir süre uçmadı?

Şubat 2026'daki USSF-87 uçuşunda katı yakıtlı iticilerden birinin lülesinde arıza çıkması üzerine fırlatmalar duraklatıldı. ULA, lüle tasarımını ve üretim süreçlerini iyileştirdiğini açıkladı; dönüş uçuşu 13 Kasım 2026 için hedefleniyor.