Crew Dragon

Crew Dragon, SpaceX'in geliştirdiği Dragon 2 uzay aracının insan taşıyan sürümüdür. NASA'nın Ticari Mürettebat Programı kapsamında astronotları Uluslararası Uzay İstasyonu'na taşır ve özel uzay uçuşlarında da kullanılır. 30 Mayıs 2020'deki Demo-2 uçuşuyla, 2011'de Uzay Mekiği'nin emekliye ayrılmasından bu yana ABD topraklarından astronot fırlatan ilk araç oldu. Aynı gövdenin kargo sürümü Cargo Dragon, istasyona ikmal taşımaya devam ediyor.

Görevin amacı

Uzay Mekiği'nin 2011'de emekliye ayrılmasından sonra ABD, astronotlarını istasyona göndermek için yıllarca Rusya'nın Soyuz araçlarına bağımlı kaldı. NASA bu boşluğu kendi aracını üreterek değil, özel şirketlerden taşıma hizmeti satın alarak doldurmaya karar verdi. 16 Eylül 2014'te SpaceX ve Boeing seçildi; SpaceX'e test uçuşları ve altı düzenli görev için 2,6 milyar dolara kadar sözleşme verildi. Boeing'in Starliner aracı sorunlar yaşarken Crew Dragon, Kasım 2020'de düzenli görevlere başladı.

Uzay aracı ve araçları

Dragon 2, yeniden kullanılabilen bir kapsül ile her uçuşta harcanan bir "gövde" bölümünden oluşur. Gövdede güneş panelleri ve ısı atma radyatörü bulunur. Araç, Falcon 9 roketiyle fırlatılır ve dönüşte okyanusa paraşütle iner. Başlıca özellikleri şöyle:

• Kapasite: Normal görevlerde 4 kişi, acil tahliyede 7 kişi
• Çap: Yaklaşık 4 metre; basınçlı hacim yaklaşık 9,3 metreküp
• Kaçış sistemi: Her biri yaklaşık 71 kilonewton itki üreten sekiz SuperDraco motoru; ayrı bir kaçış kulesine gerek bırakmaz
• Manevra: 16 küçük Draco iticisi
• Dönüş: PICA-3 ısı kalkanı ve ikisi frenleme, dördü ana olmak üzere altı paraşüt
• İstasyona bağlanma: Tamamen otomatik kenetlenme, gerektiğinde elle kontrol

Kapsül, istasyonda normalde 180 gün, gerekirse 210 güne kadar bağlı kalabilir. İlk Dragon (Dragon 1) ise yalnızca kargo taşıyan bir araçtı: 2010-2020 arasında istasyona 23 görev yaptı ve 25 Mayıs 2012'de istasyona bağlanan ilk özel uzay aracı oldu.

Crew Dragon'un fırlatma hazırlığı da önceki NASA araçlarından farklıdır. Falcon 9 aşırı soğutulmuş yakıt kullandığı için yakıt dolumu, astronotlar kapsüle bindikten sonra, kalkıştan yaklaşık 40 dakika önce başlar; bu sırada acil kaçış sistemi etkin tutulur. SpaceX başta kapsülü SuperDraco motorlarıyla karaya indirmeyi planlamıştı; bu fikirden vazgeçildi ve paraşütle denize iniş tek yöntem olarak kaldı. Her mürettebat üyesi kendisine göre dikilmiş, ani basınç kaybında da koruma sağlayan bir uçuş giysisi giyer. NASA'nın sözleşmesine göre bir koltuğun bedeli yaklaşık 88 milyon dolar; 2014'te NASA, Soyuz'daki bir koltuk için 76 milyon dolar ödüyordu.

Yolculuk ve önemli anlar

• 6 Mayıs 2015: Rampa üzerinden acil kaçış testi başarıyla yapıldı.
• 2 Mart 2019: İnsansız Demo-1 uçuşu istasyona otomatik olarak kenetlendi.
• 20 Nisan 2019: Demo-1 kapsülü bir yer testinde patladı; vana tasarımı değiştirildi.
• 19 Ocak 2020: Uçuş sırasında acil kaçış testi tamamlandı.
• 30 Mayıs 2020: Bob Behnken ve Doug Hurley'yi taşıyan Demo-2 fırlatıldı; kapsül 2 Ağustos'ta denize indi.
• 16 Kasım 2020: İlk düzenli görev Crew-1 başladı.
• Eylül 2021: Inspiration4 ile tamamen özel finanse edilen ilk yörünge uçuşu yapıldı.
• 18 Ocak 2024: Alper Gezeravcı'yı taşıyan Axiom-3 fırlatıldı.
• Eylül 2024: Polaris Dawn, Dünya'dan 1.400 kilometreye kadar uzaklaştı ve ilk ticari uzay yürüyüşünü gerçekleştirdi.
• Nisan 2025: Fram2, kutupların üzerinden geçen yörüngeye çıkan ilk insanlı uçuş oldu.

Başarılar ve etkisi

Crew Dragon, ABD'nin insanlı uzay uçuşu kapasitesini yeniden kazandırdı ve özel astronot uçuşları için bir pazar açtı. 13 Şubat-8 Ekim 2026 arasındaki Crew-12, bugüne kadarki en uzun Crew Dragon görevi oldu; Crew-13 ise 1 Ekim 2026'da fırlatıldı. Kapsüller başlangıçta beş uçuş için onaylanmıştı; NASA ve SpaceX bu sınırı on beşe çıkarmak için çalışıyor.

Kargo sürümü de yeni görevler üstlendi. Ocak 2016'da NASA'nın ikinci ikmal sözleşmesi kapsamında altı uçuş kazanan Cargo Dragon'da koltuk, kumanda paneli, yaşam desteği ve kaçış motorları bulunmaz. 2021'den beri bazı deneylere, istasyona taşınmalarına gerek kalmadan kapsülün içinde güç sağlayabiliyor. Cargo Dragon, Kasım 2024'te istasyonun yörüngesini kendi iticileriyle yükseltti. NASA Haziran 2024'te, istasyonu ömrünün sonunda okyanusa indirecek, Dragon tabanlı bir yörüngeden çıkarma aracı için SpaceX'e 843 milyon dolara kadar sözleşme verdi; ayrıntı ISS'in sonu sayfasında.

Bilmeye değer

• Dragon adı, 1963 tarihli "Puff, the Magic Dragon" şarkısından gelir.
• Demo-2 astronotları, kapsüllerine Endeavour adını verdi.
• Kapsülün tavanında perdeyle ayrılmış küçük bir tuvalet bulunur.
• İstasyona gitmeyen özel uçuşlarda kenetlenme kapağının yerine 1,2 metrelik kubbe biçimli bir pencere takılabiliyor.
• Polaris Dawn'daki uzay yürüyüşü için özel bir kapak geliştirildi.