Vandenberg

Vandenberg Uzay Kuvvetleri Üssü, ABD'nin Kaliforniya eyaletinde, Santa Barbara County'de Pasifik kıyısında bulunan askerî fırlatma üssüdür. Uyduları kutup yörüngelerine göndermek için en uygun konumlardan birinde yer alır. 1941'de ordu kampı olarak kurulan tesis, 2021'e kadar Vandenberg Hava Kuvvetleri Üssü adını taşıdı. Askerî fırlatmaların yanı sıra NASA ve SpaceX gibi sivil ve ticari kullanıcılara da hizmet verir; kıtalararası balistik füze denemeleri de buradan yapılır.

Tarihçe

ABD ordusu 1941'de Lompoc ile Santa Maria arasındaki yaklaşık 35.000 hektarlık çiftlik arazisini zırhlı ve piyade birliklerinin eğitimi için edindi; kamp 5 Ekim 1941'de Camp Cooke adıyla açıldı. İkinci Dünya Savaşı boyunca 400'ü aşkın birlik burada eğitim gördü; kamp bir süre savaş esirlerini de barındırdı.

Füze çağı başlayınca, 200'den fazla aday yeri inceleyen bir kurul 1956'da bu araziyi seçti. Gerekçe açıktı: füzeler yerleşim yerlerinin üzerinden geçmeden batıya, Pasifik'e doğru atılabilir; uydular da Antarktika'ya kadar hiçbir kara parçasının üzerinden geçmeden güneye, kutup yörüngesine gönderilebilirdi. Arazi 21 Haziran 1957'de Cooke Hava Kuvvetleri Üssü adıyla hava kuvvetlerine geçti ve 4 Ekim 1958'de hava kuvvetlerinin ikinci kurmay başkanı General Hoyt Vandenberg'in adını aldı. Buradan fırlatılan ilk füze, bir Thor orta menzilli balistik füzesi, 15 Aralık 1958'de havalandı. Uzay Kuvvetleri'nin kurulmasının ardından üssün adı 14 Mayıs 2021'de Vandenberg Uzay Kuvvetleri Üssü olarak değiştirildi.

Roketler, araçlar ve hizmetler

Üssün ev sahibi birimi Uzay Kuvvetleri'nin 30. Uzay Fırlatma Deltası'dır (Space Launch Delta 30). Birim, Vandenberg kıyısından batı Pasifik'e, Hawaii'deki noktalara kadar uzanan Batı Menzili'ni yönetir; uyduları kutba yakın yörüngelere, örneğin yaygın kullanılan Güneş eşzamanlı yörüngeye yerleştiren fırlatmalar bu menzilden yapılır. Üssün toplam alanı 40.104 hektardır. Başlıca rampalar şunlardır:

• SLC-4E: 1960'larda Atlas-Agena için yapıldı, sonra Titan roketlerine uyarlandı; 2005'teki son Titan uçuşuna kadar 68 fırlatmaya ev sahipliği yaptı. SpaceX 2011'de başlayan 24 aylık bir yenilemeyle rampayı Falcon 9'a hazırladı; ilk fırlatma 29 Eylül 2013'te Kanada'nın CASSIOPE uydusuyla yapıldı.
• LZ-4: Komşu SLC-4W rampası SpaceX tarafından iniş alanına dönüştürüldü; Ekim 2018'de bir Falcon 9 birinci kademesi Vandenberg'de ilk kez karaya indi.
• SLC-3E: Atlas V rampası; buradan ilk Atlas V 19 Mart 2008'de fırlatıldı.
• SLC-6: Önce İnsanlı Yörünge Laboratuvarı, sonra Uzay Mekiği için hazırlandı, ardından Delta IV roketlerine hizmet verdi. SpaceX Nisan 2023'te rampayı Falcon 9 ve Falcon Heavy fırlatmaları için kiraladı.

Önemli görevler ve başarılar

• 28 Şubat 1959'da buradan fırlatılan Discoverer 1, dünyanın ilk kutup yörüngesi uydusuydu. Bilimsel araştırma olarak tanıtılan Discoverer serisi, aslında ABD'nin ilk fotoğraf keşif uydusu programı CORONA'nın örtü adıydı. Ağustos 1960'ta Discoverer XIII'ün kapsülü okyanustan alınarak uzaydan geri getirilen ilk insan yapımı nesne oldu.
• Uzay Mekiği için SLC-6'ya 4 milyar dolardan fazla harcandı. İlk Batı Kıyısı uçuşu 15 Ekim 1986'ya planlanmıştı; ancak Challenger faciasının ardından bu fırlatmalar iptal edildi ve mekik Vandenberg'den hiç uçmadı.
• Ay'a buradan gönderilen tek uzay aracı, 25 Ocak 1994'te fırlatılan Clementine oldu.
• NASA'nın InSight Mars iniş aracı 5 Mayıs 2018'de SLC-3E'den bir Atlas V ile fırlatıldı; bu, Kaliforniya'dan yola çıkan ilk ABD gezegenlerarası görevi oldu. Ayrıntılar Mars'ın keşfi sayfasında.
• Gezegen savunması denemesi DART, 24 Kasım 2021'de SLC-4E'den bir Falcon 9 ile yola çıktı. Yer gözlem uydusu Landsat 9 ise 27 Eylül 2021'de SLC-3E'den fırlatıldı.

Bugün ve gelecek planları

Vandenberg'in temposu son yıllarda büyük ölçüde SpaceX'in Falcon 9 fırlatmalarıyla belirleniyor. Şirket 2025'te buradan 64 Falcon 9 fırlattı; 2026'da 82'ye, 2027 ve 2028'de yılda 100'e kadar fırlatma planlıyor. SLC-6'nın Falcon roketleri için dönüştürülmesi bu artışın parçası. Askerî tarafta Minuteman III kıtalararası balistik füzelerinin deneme fırlatmaları 1972'den beri sürüyor; Uzay Kuvvetleri Mart 2025 itibarıyla bu filonun yerini alacak LGM-35A Sentinel füzesine hazırlık için bir görev gücü oluşturdu.

Üssün geniş ve kamuya kapalı arazisi, Kaliforniya'nın güney ve orta kesimlerinde kalan en nitelikli kıyı yaşam alanlarının bazılarını barındırır; nesli tehdit altındaki pek çok tür burada yaşar. Vandenberg Uzay Müzesi ise Haziran 2025'te üssün dışına, Lompoc'a taşınarak güvenlik taraması gerekmeden ziyaret edilebilir hâle geldi.

Bilmeye değer

• 19 Ağustos 1960'ta Discoverer XIV'ün kapsülü düşerken bir uçak tarafından havada yakalandı; bu, tarihteki ilk havada kurtarmaydı.
• Uzay Kuvvetleri'nin insansız uzay uçağı X-37B, 3 Aralık 2010'da 224 gün sonra Vandenberg pistine indi; bu, bir ABD uzay aracının piste yaptığı ilk otonom yörünge dönüşü inişiydi.
• 18 Nisan 1986'da keşif uydusu taşıyan bir Titan 34D roketi, SLC-4E'den havalandıktan kısa süre sonra infilak etti; rampa ancak 16 ay sonra yeniden kullanılabildi.
• SLC-6, İngilizce okunuşundan ötürü "Slick Six" takma adıyla bilinir.
• 2020 nüfus sayımına göre üssün yerleşim alanında 3.559 kişi yaşıyordu.