23 Kasım 2026, PazartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Bugün uzayda, Sıradaki fırlatma: Ariane 64 Block 2 fırlatması: Amazon Leo (LE-04)23 Kasım 2026, 14:09

Astronot ve kozmonot

Bir insanlı uzay uçuşu programınca eğitilip uzay aracında komutan ya da mürettebat olarak görev yapan kişi. Rusya'nınkilere kozmonot, Çin'inkilere gayriresmî olarak taykonot denir.

İngilizce karşılığı
Astronaut / Cosmonaut
İlgili alan
Uzay görevleri

Astronot, bir insanlı uzay uçuşu programı tarafından eğitilen, donatılan ve bir uzay aracında komutan ya da mürettebat üyesi olarak görevlendirilen kişidir. Sözcük Eski Yunanca "yıldız" anlamındaki astron ile "denizci" anlamındaki nautes sözcüklerinden gelir. Rusya'nın ve Sovyetler Birliği'nin uzay yolcularına kozmonot, Çin'inkilere ise gayriresmî olarak taykonot denir.

Nasıl işler?

Terimin anlamı ülkeye ve kuruma göre değişir. Uluslararası Havacılık Federasyonu (FAI), deniz seviyesinden 100 kilometre yükseklikteki Kármán çizgisini aşan uçuşları uzay uçuşu sayar. ABD'de ise NASA, ordu ve Federal Havacılık İdaresi 80 kilometreyi (50 mil) aşanlara astronot kanadı verir. Avrupa Uzay Ajansı, temel astronot eğitimini tamamlayan personeline "ESA astronotu" der.

Kozmonot sözcüğü Rusça "evren, uzay" anlamındaki kosmos'tan gelir. Taykonot ise Çince "uzay" anlamındaki tàikōng sözcüğüne dayanır; Çin resmî kaynakları kendi astronotları için hángtiānyuán terimini kullanır. Kanada, Avrupa ve Japonya ajansları, hangi araçla uçarlarsa uçsunlar kendi mürettebatına astronot der. Türkçede genel kullanım "astronot"tur; "uzay yolcusu" da kullanılır.

Astronot olmak uzun bir eğitim gerektirir: aracın sistemleri, acil durumlar, uzay yürüyüşü, bilimsel deneyler ve ağırlıksızlığa uyum bu eğitimin parçalarıdır. Uzun görevler bedende de iz bırakır; uzun süre Uluslararası Uzay İstasyonu'nda kalan kozmonotların beyninde yapısal değişiklikler gözlenmiştir.

Örnekler

İlk uzay insanı Sovyet pilot Yuri Gagarin'dir: 12 Nisan 1961'de Vostok 1 ile 108 dakikada Dünya'nın çevresini dolandı. İlk kadın Valentina Tereşkova 16 Haziran 1963'te Vostok 6 ile uçtu ve yaklaşık üç gün yörüngede kaldı. Aleksey Leonov 18 Mart 1965'te ilk uzay yürüyüşünü yaptı. Çin ilk astronotu Yang Liwei'yi 2003'te uzaya gönderdi. Tek seferde en uzun uzay görevi, Mir istasyonunda 437 günü aşan Valeri Polyakov'a aittir.

Türkiye'nin ilk astronotu pilot Alper Gezeravcı, 18 Ocak 2024'te Axiom Mission 3 (Ax-3) göreviyle Uluslararası Uzay İstasyonu'na gitti ve yaklaşık üç hafta uzayda kaldı. Seçim sürecinde yedek olarak belirlenen mühendis Tuva Cihangir Atasever ise Türkiye'nin uzaya giden ikinci astronotu oldu.

Rekorlar da ilginçtir. Uzaya çıkan en genç kişi, New Shepard'ın NS-16 uçuşunda 18 yaş 11 aylıkken yolcu olarak uçan Oliver Daemen'dir. En çok uzay uçuşu rekoru yedi uçuşla Jerry Ross ve Franklin Chang-Diaz'a aittir. Bugüne kadar alçak Dünya yörüngesinin ötesine yalnızca 28 kişi gitmiştir. Dünya'dan en uzağa giden insanlar, Ay'ın çevresinden dolanan Artemis II mürettebatı Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch ve Jeremy Hansen'dir: 406.771 kilometre. Devlet görevlisi olmayan ilk uzay yolcusu 1983'te Uzay Mekiği'yle uçan araştırmacı Byron Lichtenberg, ilk gazeteci ise 1990'da Mir'e giden Toyohiro Akiyama'dır.

Tarihçe

1959'da, henüz hiçbir insan uzaya çıkmamışken, NASA yöneticileri mürettebata astronot mu kozmonot mu denmesi gerektiğini tartıştı; ABD astronot terimini seçti. 2002'ye kadar astronotlar yalnızca devletlerce seçilip eğitiliyordu. 2004'te özel finansmanlı SpaceShipOne'ın alt yörünge uçuşuyla "ticari astronot" kavramı doğdu.

Mayıs 2026 itibarıyla 55 ülkeden 781 kişi 100 kilometre ya da daha yükseğe çıkmıştır; 290'ı aşkın kişi Uluslararası Uzay İstasyonu'nu ziyaret etmiştir. Bu tarihin bedelleri de vardır: 2020 itibarıyla dört uzay uçuşunda 18 astronot hayatını kaybetmiştir.

İlgili terimler

  • Uzay istasyonu
  • Uzay yürüyüşü
  • Kármán çizgisi
  • Alt yörünge uçuşu
  • Uzay turizmi

Ayrıntılı anlatım: Astronotlar uzayda nasıl yaşar? →

İlgili terimlerTümü →

G kuvvetiG-forceG kuvveti, bir cismin ivmesini standart yerçekimine (9,80665 m/s²) oranlayarak anlatan ölçüdür; astronotların ve pilotların fırlatma ile dönüşte hissettiği yükü tanımlar.Uzay kapsülüSpace capsuleUzay kapsülü, astronotları ya da yükü uzaya taşıyıp ısı kalkanı ve paraşütlerle Dünya'ya geri getiren, kanatsız ve küt gövdeli uzay aracıdır.MikrometeoroitMicrometeoroidMikrometeoroit, uzayda yörüngedeki araçlara ortalama saniyede yaklaşık 10 kilometre göreli hızla çarpan, genellikle bir gramdan hafif toz büyüklüğünde bir parçacıktır.Soluk Mavi NoktaPale Blue DotVoyager 1'in 14 Şubat 1990'da yaklaşık 6 milyar kilometreden çektiği fotoğraf, Dünya'yı bir pikselden küçük, soluk mavi bir ışık lekesi olarak gösterir.İniş aracı (lander)Landerİniş aracı, bir gezegene, uyduya ya da kuyruklu yıldıza yumuşak biçimde konup yüzeyde çalışmayı sürdüren uzay aracıdır; Viking'den Vikram'a pek çok görev bu yolla yüzeye ulaştı.Atmosferik frenlemeAerobrakingUzay araçları yakıt harcamadan yörüngelerini küçültmek için gezegen atmosferinin üst katmanlarından yüzlerce kez geçer; Magellan'dan MRO ve TGO'ya kadar pek çok görev bu yöntemi kullandı.Uzay ajansıSpace agencyBir devletin ya da devletler topluluğunun uzay araştırmaları, uydu işletimi ve uzay keşfi gibi faaliyetlerini yürütmek için kurduğu kurum. NASA, ESA, Roskosmos ve TUA örnektir.Uzay turizmiSpace tourismİnsanların eğlence, deneyim ya da merak için para ödeyerek uzaya yolculuk etmesi. 2001'de Dennis Tito'nun Uluslararası Uzay İstasyonu yolculuğuyla başladı; alt yörünge ve yörünge türleri vardır.

Bu konudaki haberler

  1. NASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'neNASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'ne22 Kasım 2026, 23:01

✨ Günün seçkisi23 Kasım

The Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)📚 Günün kitabıThe Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)Joanna Cole · 1990

KimdirTümü →

  1. Scott CarpenterScott CarpenterABD
  2. Ronald McNairRonald McNairABD
  3. Antony HewishAntony HewishBirleşik Krallık
  4. Max FagetMax FagetABD
  5. Alan BeanAlan BeanABD

Son haberler

  1. Işık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyorIşık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyor1 saat önce
  2. NASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'neNASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'ne3 saat önce
  3. Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)6 saat önce
  4. Dragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndüDragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndü7 saat önce
  5. Samanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdiSamanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdi8 saat önce

Çok okunanlar

  1. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor
  2. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl
  3. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı
  4. Uzay Yolu: İlk Temas'taki gibi uzaylılar Dünya'yı gerçekte nasıl fark ederdi?
  5. BepiColombo Merkür'ün yörüngesine girdi: ikinci uzay aracı, ilk çift araç

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar