The Massacre of Mankind (Stephen Baxter): konusu, bilimi ve okuma rehberi
Stephen Baxter'ın 2017 romanı The Massacre of Mankind, Wells'in Dünyalar Savaşı'nın resmî devamıdır; ikinci Mars saldırısının özeti, gerçek Mars bilimi ve okuma rehberi.
- Tür
- Roman
- Yazar
- Stephen Baxter
- İlk yayın yılı
- 2017
- Sayfa
- 453
The Massacre of Mankind (kabaca "İnsanlığın Katliamı"), İngiliz yazar Stephen Baxter'ın 2017'de yayımlanan romanıdır. H. G. Wells'in 1898 tarihli Dünyalar Savaşı kitabının, Wells mirasçılarının onayıyla yazılmış resmî devamıdır. Orion Books'un Ocak 2017'de çıkardığı ilk baskı 453 sayfadır.
Kitap ne anlatıyor?
Wells'in romanı, Mars'tan gelen silindirlerin İngiltere'ye inmesini ve Martiyenlerin yeryüzü mikroplarına karşı bağışıklıkları olmadığı için ölmesini anlatır. Baxter'ın kitabı, bu savaşın üzerinden on yılı aşkın süre geçmiş bir dünyada, yaklaşık 1920-1921 yıllarında geçer. İnsanlık Martiyenlerin yenildiğini ve tehlikenin atlatıldığını düşünür; ama Mars'ta yeni patlamalar görülür ve ikinci bir saldırı başlar.
Anlatıcı artık Wells'in anlatıcısı değil, Julie Elphinstone adlı bir gazetecidir; kitaba göre Elphinstone, ilk istilayı yazan Walter Jenkins'in eski baldızıdır. Irish Times'ın eleştirisi onu bir suffragette (kadınlara oy hakkı hareketinin üyesi) olarak tanıtır. Jenkins ise ikinci kitapta ancak ikinci planda, Viyana'da Sigmund Freud'un gözetiminde görünür. Baxter bu yolla Wells'in kitabının sonrasını da kurgular: o istila gerçekten yaşanmışsa dünya aynı biçimde ilerlemezdi. SF Encyclopedia'ya göre bu dünyada Birinci Dünya Savaşı çıkmamıştır; bir başka eleştiriye göre Almanya Martiyen teknolojisinden yararlanarak Avrupa'ya hükmeder.
Kitap yalnızca İngiltere'yi anlatmaz. Roman boyunca Martiyen saldırılarının New York, Berlin ve Los Angeles'ta yarattığı yıkımı gösteren ayrı bölümler de yer alır. Eleştirmenler kitabın Wells'e olan sadakatini farklı değerlendirir: SF Encyclopedia romanın Wells'in özgün metnini "yakından ve bilgiyle" model aldığını söyler; Irish Times'taki eleştirmen ise Baxter'ın Wells'in fikirlerini aktarıp kitabın ruhunu yakalayamadığını, sonucun sıkıcı bir anlatıma dönüştüğünü savunur.
Kitabın özeti
Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır.
Her şey, Walter Jenkins'in Julie Elphinstone'u Mars'taki patlamaların Martiyenlerin döndüğünün işareti olduğu konusunda uyarmasıyla başlar. Dünya o sırada Mars'a bakmaya devam etmektedir ama Martiyenleri yenmeyi bildiğine inanmaktadır; yayıncının tanıtım metni de kitabı bu rahat güven duygusu üzerine kurar. Uyarı haklı çıkar. Bu arada dünyanın siyasi haritası da Wells'in döneminden farklıdır: Birinci Dünya Savaşı çıkmamıştır ve bir eleştirmene göre Almanya, geride kalan Martiyen teknolojisinden yararlanarak Avrupa'ya hükmetmektedir.
İkinci Martiyen saldırısı çok daha örgütlü ve yıkıcıdır. Londra büyük zarar görür ve Martiyenler İngiltere'nin büyük bölümünü denetimleri altına alır. Ülke askerileşmiş, karamsar bir yere dönüşür; işbirlikçiler ortaya çıkar ve insanlar Martiyenlerin besin kaynağı olarak kullanılır. Wells'in kitabında istilayı bitiren şey insanların silahları değil, Martiyenlerin Dünya'nın bakterilerine karşı bağışıklığı olmamasıydı; burada ise insanlığın kurtuluşu aynı kolaylıkla gelmez.
Hikâyeyi, Wells'in anlatıcısından devralan Elphinstone aktarır. Baxter'ın kurduğu çözüm, Martiyen silahlarına karşı bir askerî üstünlük değil, Martiyenlerin kendi iletişim düzenine yönelik bir müdahaledir: Elphinstone, Martiyenlerin gezegenler arası haberleşmede kullandığı oyma sembollerin (sigil) değiştirilmesini önerir ve bu plan istilanın seyrini değiştirir. Aralarda anlatı, başka şehirlerdeki saldırıları gösteren kısa bölümlere de açılır; böylece okur, yıkımın tek bir ülkeyle sınırlı olmadığını görür.
Anlatı yıllar boyunca ilerler ve 1937'ye varıldığında hayatta kalan Martiyenlerin bir kısmı bir uzay topu aracılığıyla Mars'a döner, bir kısmı ise Dünya'nın kutup bölgelerine yerleşerek buraları kendi türüne uygun hâle getirmeye çalışır. Mars'tan yeni silindir gönderilmez ve istila bu biçimde sona erer. Bir eleştirmen sondaki küçük bir insani jestin okura umut verdiğini belirtir. Kısacası kitap, insanlığın büyük bir yıkımdan sonra kurtulduğu bir sonla biter; ama Martiyenlerin bir kısmı Dünya'da kalmıştır ve bu, kitabın tatlı bir zaferle kapanmadığını gösterir.
Yazar ve yazıldığı dönem
Baxter 1957'de Liverpool'da doğdu; Cambridge'de matematik, Southampton'da mühendislik okudu ve 1995'te tam zamanlı yazarlığa geçti. Wells'in eserlerine duyduğu ilgi, 1995'te yayımlanan The Time Ships ile belli oldu: Zaman Makinesi'nin onaylı devamı olan bu roman, BSFA, John W. Campbell Anma ve Philip K. Dick ödüllerini kazandı. Massacre of Mankind, SF Encyclopedia'nın "Wells Sequels" (Wells devamları) olarak andığı ikinci kitaptır. The Time Ships, Wells'in Zaman Makinesi romanının devamıdır; iki kitap aynı yazarın, aynı yaklaşımla klasiklere yaptığı iki ayrı yoklamadır. Yazarın diğer eserleri için yazar sayfasına bakabilirsiniz.
Wells, Dünyalar Savaşı'nı 1895-1897 arasında yazdı; roman 1897'de dergilerde tefrika edildi, Ocak 1898'de William Heinemann yayınevi tarafından kitap hâline getirildi. Kitap yazıldığında İngiltere dünyanın baskın imparatorluk gücüydü; Wells, bu İngiltere'yi kendisinden üstün bir işgalcinin karşısına koyarak bu düzeni okuyucuya tersinden gösterdi; Tasmanya yerlilerinin yaşadıklarını da bir model olarak kullandı. Martiyenlerin üç ayaklı savaş makineleri, ısı ışını ve zehirli duman gibi silahları bu kitaptan popüler kültüre geçti. Baxter'ın yüz yılı aşkın süre sonra yazdığı devam, bu çerçeveyi bir de uzun vadeli sonuçlarıyla yeniden kurmaya çalışır.
Kitaptaki bilim
Wells'in kitabı, Mars'ta akıllı bir uygarlık bulunabileceği fikrini ciddiye alan bir çağın ürünüdür. İtalyan astronom Giovanni Schiaparelli 1877'de Mars yüzeyinde canali (Türkçesi "kanallar") dediği çizgiler gördüğünü bildirmişti; sözcük İngilizceye "canals", yani yapay su kanalları olarak çevrildi. Percival Lowell 1890'lardan itibaren bu çizgilerin, yaşlanan bir gezegende yaşayan zeki canlıların açtığı sulama kanalları olduğunu savundu. Gözlemler ilerledikçe fikir çöktü: Eugène Antoniadi 1909'da daha büyük bir teleskopla kanalları göremedi ve 1965'te Mariner 4 uzay aracı Mars'ın yüzeyini yakından görüntüleyerek kanal bulunmadığını gösterdi. Bugün tarihçiler çizgileri, teleskop sınırlarının ve optik yanılsamanın birleşimine bağlıyor. Mars'ın keşif tarihini Mars'ın keşfi sayfasında okuyabilirsiniz.
Gerçek Mars ise NASA'nın verdiği bilgilere göre Dünya'nın yaklaşık yarısı çapında (yarıçapı 3.390 km), Güneş'ten ortalama 1,5 astronomik birim uzaklıkta bir gezegendir. Atmosferi çok incedir; ağırlıkla karbondioksit, azot ve argondan oluşur. Sıcaklık yaklaşık 20 °C ile -153 °C arasında değişir. Yüzeyinde nehir vadileri, deltalar ve göl yatakları bulunur; bu izler gezegenin geçmişte suyla dolu olduğunu, yaklaşık 3,5 milyar yıl önce büyük taşkınlar yaşadığını gösterir. Bugün su, kutuplardaki yeraltı buzu ve bazı yamaçlardaki mevsimlik tuzlu akıntılar olarak bulunur (ayrıntı: Mars'ta su). Yani Wells'in ve Baxter'ın hayal ettiği gibi, canlı bir uygarlığın izi yoktur; ama kuruyan bir dünya fikri tamamen uydurma da değildir.
Baxter'ın kitabındaki "Martiyenlerin kutup bölgelerini kendilerine uygun hâle getirmeye çalışması", bugün Mars için tartışılan terraforming (gezegeni yaşanabilir kılma) fikrinin tersine çevrilmiş hâlidir; bu tartışmanın etik yönü için Mars'ı yaşanabilir kılmak bir kütüphaneyi yakmak mı? yazısına bakılabilir. Mars'tan silindirle Dünya'ya inmek ise bilimkurgu için anlaşılır bir abartıdır: iki gezegen arası mesafeler, Güneş ışığının bile Mars'a yaklaşık 13 dakikada ulaştığı bir ölçekte düşünülmelidir, haberleşme saniyelerle değil dakikalarla ölçülür.
Etkisi ve ödülleri
Kitap, The Guardian ve Irish Times gibi gazetelerde incelendi; eleştirmenlerin görüşü ayrıldı. Elimizdeki kaynaklarda romanın bir ödül kazandığına dair kayıt yok. Etkisi, Wells'in klasiğinin yüz yıl sonra yazarlar tarafından hâlâ tartışılabilir bulunduğunu göstermesidir. Baxter'ın bu kitapla yaptığı iş, tek bir ülkenin bakışı yerine küresel bir istila anlatmak ve Wells'in dönemini aşan sorularını (sömürgecilik, savaş, faşizm ve kadın hakları gibi) yeniden gündeme getirmektir.
Kitabın bir başka önemi, resmî onayla yazılmış olmasıdır: Wells mirasçıları klasik eserin devamının yazılmasına izin verdi. Baxter bu izinle iki Wells romanına devam yazmış oldu: Zaman Makinesi'ne The Time Ships, Dünyalar Savaşı'na bu kitap. Irish Times'ın eleştirmeni, Baxter'ı matematik ve mühendislik geçmişiyle bir "Wells otoritesi" olarak anar; kitap da ödüllü The Time Ships'in ardından gelen ikinci ve daha çok tartışılan bir deneme olarak okunur.
Romanın kendisinin bilinen bir film ya da dizi uyarlaması yok. Ama dayandığı Wells romanı sinemaya da uyarlandı; sitedeki Dünyalar Savaşı (War of the Worlds) sayfası bu konuda iyi bir başlangıçtır.
Kimlere uygun? Nereden başlanmalı?
Önce Wells'in Dünyalar Savaşı'nı okumak gerekir; Baxter'ın kitabı o romanın olaylarını, kişilerini ve üslubunu bilen okura seslenir. Alternatif tarih sevenlere, Viktorya ve Edward dönemi atmosferinden hoşlananlara ve Wells'in fikirlerinin bugün nasıl okunabileceğini merak edenlere uygundur. Hızlı bir aksiyon bekleyenler için ise riskli: eleştirmenlerden biri kitabı ağır bir anlatım olarak niteledi, bir diğeri ise tam tersine zekice ve keyifli buldu. Baxter'ın Wells ile ilişkisini sevdiyseniz, ikinci adım olarak yazarın Zaman Makinesi devamını deneyebilirsiniz. Daha bilim ağırlıklı bir Baxter istiyorsanız Clarke'la yazdığı Time's Eye uygun bir seçimdir. Kitabın Türkçe baskısına dair güvenilir bir kayda ulaşamadığımız için burada belirtmiyoruz.
Yazarın diğer kitaplarıTümü →
Proxima (Stephen Baxter): konusu, bilimi ve okuma rehberiStephen BaxterRoman
Titan (Stephen Baxter): konusu, bilimi ve okuma rehberiStephen BaxterRoman
Voyage (Stephen Baxter): konusu, bilimi ve okuma rehberiStephen BaxterRoman
The Time Ships (Stephen Baxter): konusu, bilimi ve okuma rehberiStephen BaxterRoman
























