Stephen Baxter

Stephen Baxter kimdir?

Stephen Baxter (d. 1957), matematik ve mühendislik eğitimini bilimkurguya taşıyan İngiliz yazardır. "Sert bilimkurgu" denen, yani bilinen fizik yasalarına sadık kalmaya çalışan türün günümüzdeki en üretken temsilcilerindendir. Kırkı aşkın kitap ve yüzü aşkın öykü yayımladı. Büyük Patlama'dan uzak geleceğe uzanan Xeelee dizisi, H. G. Wells'in Zaman Makinesi'nin resmî devamı olan The Time Ships (1995) ve Arthur C. Clarke ile yazdığı romanlar en bilinen işleridir. Terry Pratchett ile birlikte The Long Earth dizisini de kaleme aldı.

Hayatı

Baxter, İngiltere'nin Liverpool kentinde doğdu; bugün kuzey İngiltere'deki Northumberland'de yaşıyor. Cambridge Üniversitesi'nde matematik lisansı, Southampton Üniversitesi'nde mühendislik doktorası (havacılık mühendisliği alanında araştırma) yaptı; daha sonra Henley Management College'dan işletme yüksek lisansı aldı. Matematik ve fizik öğretmenliği yaptı, birkaç yıl bilgi teknolojileri alanında çalıştı. Diplomalı (chartered) mühendistir.

Uzaya merakı yalnız kâğıt üstünde kalmadı. Resmî biyografisine göre 1991'de kozmonot adaylığına başvurdu; hedefi, Sovyet uzay istasyonu Mir'e giden ve sonunda Helen Sharman'ın aldığı misafir koltuğuydu. Başvuru ilk aşamalarda elendi. İlk profesyonel öyküsü 1987'de, ilk romanı 1991'de yayımlandı; 1995'ten beri yalnız yazarlıkla geçiniyor.

Baxter, Britanya Gezegenlerarası Derneği'nin (British Interplanetary Society) üyesidir (fellow). 2008-2020 arasında İngiliz Bilimkurgu Derneği'nin (BSFA) başkanlığını yaptı ve H. G. Wells Derneği'nin başkan yardımcısıdır. 2009'da alternatif tarih türündeki Sidewise Ödülü'nün jürisine, bu ödülü daha önce kazanmış ilk kişi olarak katıldı.

Xeelee dizisi: Büyük Patlama'dan sonsuz zamana

Baxter'ın ilk romanı Raft (1991), kütleçekiminin bizim evrenimizdekinden çok daha güçlü olduğu başka bir evrende geçer. Onu Timelike Infinity, Flux (1993) ve Ring (1994) izledi. Bu kitaplar, Baxter'ın "gelecek tarihi" adını verdiği büyük kurgunun parçalarıdır: dizinin bütün romanları ve elliyi aşkın kısa eseri, Büyük Patlama'dan çok uzak bir geleceğe kadar uzanan tek bir zaman çizgisine yerleşir.

Dizinin adını veren Xeelee'ler, uzay-zamanın kusurlarından ve egzotik maddeden oluşan, süper kütleli kara deliklerde yaşayan son derece gelişmiş varlıklardır. Kozmik sicimlerden kurulmuş, başka evrenlere kaçmayı sağlayan Ring (Halka) adlı devasa yapı onların eseridir. Karşılarındaki "Fotino Kuşları" ise karanlık maddeden oluşur ve yıldızların içinde yaşar; yıldızlardaki füzyonu bozarak onları beyaz cücelere çevirirler. Bu fikir, evrendeki görünmez kütlenin ne olduğu sorusunu kurguya taşır (bilimsel tarafı için karanlık madde adayları sayfasına bakılabilir). Dizide solucan delikleri, zaman yolculuğu, çıplak tekillikler ve nötron yıldızları gibi uç ortamlar sıkça kullanılır. Dizinin içinde Destiny's Children alt dizisi (2003-2006) de yer alır.

Wells'ten Clarke'a: klasiklerin devamı

The Time Ships (Zaman Gemileri, 1995): Wells'in varisleri tarafından Zaman Makinesi'nin (1895) yüzüncü yılı için onaylanan resmî devam romanıdır. Zaman Yolcusu geleceğe döndüğünde, kendi yazdığı anlatının bile tarihi değiştirdiğini açıklayan Nebogipfel adlı kültürlü bir Morlok'la tanışır. Roman dallanan tarihler fikrini işler (bkz. çoklu evren) ve zaman çizgilerinden birinde iç Güneş Sistemi'ni saran bir Dyson küresi gösterir. Kitap Baxter'ın ilk geniş tanınırlığı getiren eseri oldu.

Clarke ile ortaklık: The Light of Other Days (2000), Clarke'ın bir taslağına dayanarak Baxter tarafından yazıldı. Romanda solucan deliği teknolojisiyle yapılan "WormCam" kameraları, uzay-zamanın herhangi bir noktasını, giderek geçmişi bile izlemeyi mümkün kılar ve mahremiyet ortadan kalkar. İkili, Clarke'ın Uzay Destanı romanlarıyla bağlantılı A Time Odyssey üçlemesini de yazdı: Time's Eye (2004), Sunstorm (2005) ve Firstborn (2008).

Diğer devamlar: The Medusa Chronicles (2016), Alastair Reynolds ile birlikte yazılan ve Clarke'ın 1971 tarihli A Meeting with Medusa uzun öyküsünü sürdüren bir romandır. The Massacre of Mankind (2017) ise Wells'in Dünyalar Savaşı'nın resmî devamıdır. Baxter ayrıca Doctor Who evreninde geçen The Wheel of Ice (2012) romanını yazdı.

NASA üçlemesi ve Manifold: gerçek uzay programından Fermi paradoksuna

Baxter'ın bir başka damarı, uzay tarihini değiştiren alternatif tarihlerdir. NASA üçlemesinin ilk kitabı Voyage (1996), John F. Kennedy'nin 22 Kasım 1963'teki suikast girişiminden sakat olarak kurtulduğu bir dünyada geçer. Bu tarihte ABD, uzay mekiği yerine insanlı Mars görevine yönelir ve Ares görevi 27 Mart 1986'da Mangala Valles'e iner. Bunun bedeli, Voyager ve Pioneer gibi insansız keşif görevlerinin iptal edilmesi ve dış Güneş Sistemi hakkında çok daha az şey bilinmesidir. Roman Sidewise Ödülü'nü kazandı, Arthur C. Clarke Ödülü'ne aday oldu ve 1999'da BBC radyosu için seslendirildi. Üçlemeyi Titan (1997) ve Moonseed (1998) tamamladı.

Manifold üçlemesi (Time, 1999; Space, 2000; Origin, 2001) ise Fermi paradoksuna, yani evrende başka uygarlıklar varsa neden hiçbir izlerini görmediğimiz sorusuna üç farklı cevap verir. Üç kitabın da kahramanı eski astronot ve girişimci Reid Malenfant'tır, ama her biri ayrı bir evrende geçer: birincisinde evrende akıllı yaşam yalnız insanlardan ve onların yarattığı yapay zekâlardan ibarettir; ikincisinde yaşam her yerdedir ama kozmik felaketlerle sürekli silinir; üçüncüsünde zekâ paralel evrenlere dağılmıştır. Diziye bağlı öyküler Phase Space (2002) adıyla toplandı.

Bunların yanında Evolution (2002), Flood (2008) ve devamı Ark (2009), Proxima (2013) ile Ultima (2014) ikilisi ve World Engines dizisi (2019-2020) sayılabilir. Terry Pratchett'la yazdığı The Long Earth (2012) dizisi, ucuz bir cihazla belki de sonsuz sayıdaki paralel Dünya arasında "adım atılabilen" bir geleceği anlatır ve The Long War (2013), The Long Mars (2014), The Long Utopia (2015) ile The Long Cosmos (2016) kitaplarıyla beş cilde ulaştı.

Bilimle ilişkisi

Baxter'ın kurgusu araştırmaya dayanır; yazar, gelecek tarihi kitaplarının sert bilim üzerine yapılan okumalardan doğduğunu, alternatif tarihlerinin ise tarih araştırmasına dayandığını belirtir. Bilim kitapları da yazdı: uzak geleceği inceleyen Deep Future (2001), İskoç doğa bilimci James Hutton'ı ve Dünya'nın gerçek yaşının ortaya çıkışını anlatan Revolutions in the Earth (2003) ve James Cameron'ın filmindeki bilimi ele alan The Science of Avatar (2012). BBC'nin 1998'de yayımlanan Invasion: Earth dizisinin geliştirme çalışmalarında da yer aldı.

Ödülleri

• The Time Ships: BSFA Roman Ödülü (1995), John W. Campbell Memorial Ödülü (1996), Philip K. Dick Ödülü; Almanya'da Kurd Laßwitz Ödülü, Japonya'da Seiun Ödülü. Hugo, Arthur C. Clarke ve Locus ödüllerine aday oldu.
• Vacuum Diagrams (Xeelee öyküleri): Philip K. Dick Ödülü (1999).
• Sidewise Alternatif Tarih Ödülü: "Brigantia's Angels" öyküsü (1995) ve Voyage (1996).
• BSFA kısa öykü (1997, 2004) ve kurgu dışı (2001) ödülleri.
• "Last Contact" öyküsüyle 2008'de Hugo Ödülü adaylığı.

Etkisi

Baxter, Wells ve Clarke çizgisindeki "büyük ölçekli" İngiliz bilimkurgusunu günümüz astrofiziğiyle güncelleyen yazar olarak görülür. Kitaplarında kara delikler, karanlık madde, Fermi paradoksu ve evrenin uzak geleceği gibi konular, yalnızca dekor değil hikâyenin motorudur. Hem klasiklere resmî devamlar yazması hem de Clarke ve Pratchett gibi ustalarla ortak çalışması, türün kuşaklar arasındaki sürekliliğini simgeler.

Kısaca

• 1957'de Liverpool'da doğdu; matematik ve mühendislik eğitimi aldı, 1991'de kozmonot adaylığına başvurdu.
• İlk romanı Raft (1991) ile başlayan Xeelee dizisi, Büyük Patlama'dan uzak geleceğe uzanır.
• The Time Ships (1995), Wells'in Zaman Makinesi'nin resmî devamıdır ve birçok ödül kazandı.
• Arthur C. Clarke, Terry Pratchett ve Alastair Reynolds ile ortak romanlar yazdı.
• Manifold üçlemesi Fermi paradoksuna üç ayrı cevap önerir.