H. G. Wells

H. G. Wells, modern bilimkurgunun temellerini atan İngiliz yazardır. Zaman Makinesi, Görünmez Adam ve Marslıların Dünya'yı istila ettiği Dünyalar Savaşı gibi romanları, yüz yılı aşkın süredir yeniden basılıyor ve uyarlanıyor. "Zaman makinesi" kavramını yaygınlaştıran, atom bombasını yıllar önce bir romanında hayal eden de odur. Jules Verne ve Hugo Gernsback ile birlikte zaman zaman "bilimkurgunun babası" diye anılır.

Erken yaşamı ve eğitimi

Herbert George Wells, 21 Eylül 1866'da İngiltere'nin Kent bölgesindeki Bromley'de doğdu. Gençliğinde 1880-1883 arasında Southsea'de bir manifatura dükkânında çıraklık yaptı; ardından öğretmen yardımcısı ve öğretmen olarak çalıştı.

Bilimle asıl tanışması Londra'daki Normal Bilim Okulu'nda (sonradan Kraliyet Bilim Koleji) oldu. Burada, biyolog Thomas Henry Huxley'den ders aldı. 1890'da Londra Üniversitesi'nden zooloji derecesi aldı. Bu biyoloji eğitiminin izleri, evrim ve canlıların geleceği üzerine kurulu romanlarında açıkça görülür.

Eserleri

• Zaman Makinesi (1895): Bir mucit, yaptığı makineyle 802.701 yılına gider. Yeryüzünde çocuksu Eloiler ile yeraltında yaşayan Morlocklar vardır; Wells bu iki türü bugünkü toplumsal sınıfların uzak torunları olarak kurgular.
• Doktor Moreau'nun Adası (1896): Hayvanları insana dönüştürmeye çalışan bir bilim insanının ürkütücü deneyleri.
• Görünmez Adam (1897): Görünmez olmanın yolunu bulan bir bilim insanının çöküşü.
• Dünyalar Savaşı (1898): Marslıların İngiltere'yi istilası.
• Ay'da İlk İnsanlar (1901): Ay'a giden iki İngiliz'in orada karşılaştıkları toplum.
• Kurtulmuş Dünya (The World Set Free, 1914): Atom bombalarıyla yapılan bir savaşı anlatır.
• Gelecek Şeylerin Biçimi (The Shape of Things to Come, 1933)

Wells, Verne'den farklı olarak teknolojinin ayrıntısından çok onun topluma etkisiyle ilgilendi. Ay'da İlk İnsanlar'da yolculuğun teknik yanını hızla geçip asıl ağırlığı Ay'daki topluma verir. Açıkça sosyalist olduğunu söyleyen yazar, romanlarında sık sık siyasi ve toplumsal eleştiri yaptı. Bilimkurgunun yanında tarih ve düşünce kitapları da yazdı; 1920 tarihli Dünya Tarihinin Ana Hatları (The Outline of History) döneminin en çok okunan tarih kitaplarından biri oldu.

Dünyalar Savaşı

Roman önce 1897'de Pearson's Magazine'de tefrika edildi, 1898'de kitap olarak çıktı. Öykü, Wells'in 1895'te taşındığı Woking çevresinde başlar ve Londra'ya yayılır. Marslılar ısı ışını ve zehirli duman saçan üç ayaklı savaş makineleriyle her şeyi yakıp yıkar; ama sonunda silahlarla değil, bağışıklıkları olmadığı Dünya mikroplarıyla yenilirler.

Kitap, dönemin Mars merakının içinden doğdu: Percival Lowell 1895'te yayımladığı bir kitapta Mars'ta gördüğü "kanalların" akıllı canlıların yaptığı sulama kanalları olabileceğini öne sürmüştü. Orson Welles'in 1938'de radyoya uyarladığı versiyon, dinleyicilerin bir bölümünü gerçekten bir istilanın başladığına inandırarak efsaneleşti. Steven Spielberg ise romanı 2005'te Tom Cruise'lu Dünyalar Savaşı filmiyle beyaz perdeye taşıdı. Sık yapılan bir yanlışın aksine, Dünyalar Savaşı ilk uzaylı istilası öyküsü değildir; ondan önce de bu konuda yazılmış romanlar vardır.

Uzay ve bilime etkisi

Wells'in en somut etkisi roketçilik tarihinde görülür. Sıvı yakıtlı roketin öncüsü Robert Goddard, 16 yaşında yeni çıkan Dünyalar Savaşı'nı okuduğunda uzaya ilgi duymaya başladı. Bir yıl sonra, 19 Ekim 1899'da bir kiraz ağacına çıktığında Mars'a yükselebilecek bir aracı hayal ettiğini anlatır; uzay uçuşuna adanmışlığı o gün kesinleşti.

Zaman Makinesi ise, bir araçla zamanda ileri ya da geri gitme fikrini yaygınlaştıran eser olarak kabul edilir; "zaman makinesi" terimini de Wells türetti. Bugün fizikçilerin tartıştığı zaman yolculuğu sorularının popüler kültürdeki kökü büyük ölçüde bu kitaba uzanır. Kurtulmuş Dünya'daki atom bombası tasviri de bilim tarihine geçti: zincirleme nükleer tepkime fikrini geliştiren fizikçi Leó Szilárd bu kitabı okuduğunu söylemiştir.

Dünyalar Savaşı, insanlığın başka gezegenlerdeki dünya dışı yaşam hakkında düşünme biçimini de derinden etkiledi; uzaylı istilası öyküleri bu kitaptan sonra bir türe dönüştü.

Mirası

Wells, Nobel Edebiyat Ödülü'ne dört kez aday gösterildi. 13 Ağustos 1946'da Londra'da, Regent's Park'a bakan evinde, 79 yaşında öldü. 1970'te Ay'ın uzak yüzündeki bir kratere onun adı verildi. Dünya Tarihinin Ana Hatları'nı Mustafa Kemal Atatürk'ün beğendiği ve kitaptaki kalıcı dünya barışı için uluslararası yönetim çağrısına Nutuk'ta yer verdiği belirtilir.

Bilmeye değer

• "Zaman makinesi" terimini ilk kullanan Wells'tir.
• Biyolog Thomas Henry Huxley'nin öğrencisiydi.
• Ay'ın uzak yüzündeki H. G. Wells krateri 1970'te adlandırıldı.
• Nobel Edebiyat Ödülü'ne dört kez aday gösterildi, ancak ödülü alamadı.