Dünyalar Savaşı (War of the Worlds)

H. G. Wells'in 1898'de yayımlanan Dünyaların Savaşı romanı, uzaylı istilası türünün ilk büyük eserlerinden biri. Steven Spielberg'in 2005 yapımı Dünyalar Savaşı, bu klasik hikâyeyi günümüz Amerika'sına taşıyor ve istilayı kahraman askerlerin değil, çocuklarını korumaya çalışan sıradan bir babanın gözünden anlatıyor. Film, Spielberg'in Üçüncü Türden Yakınlaşmalar ve E.T. filmlerinden sonra uzaylılarla ilgili üçüncü yönetmenlik çalışması; ama bu kez dostane ziyaretçiler yerine korkutucu istilacıları anlatıyor.

Konusu

Ray Ferrier, New York'ta bir limanda vinç operatörü olarak çalışan, kendi hâlinde ama çocuklarıyla arası açık bir baba. Eski eşi, on yaşındaki kızları Rachel ile ergenlik çağındaki oğulları Robbie'yi hafta sonu için Ray'in New Jersey'deki evine bırakıyor. Aynı gün tuhaf bir fırtına kopuyor; şimşekler bir kavşağa defalarca düşüyor ve neredeyse bütün elektronik aletler bir anda susuyor.

Kısa süre sonra yerin altından dev, üç bacaklı savaş makineleri yükselmeye başlıyor. Ray, çocuklarını alıp kaçıyor ve onları annelerinin bulunduğu Boston'a ulaştırmaya çalışıyor. Yol boyunca karşılaştıkları yalnızca istilacılar değil; panik içindeki kalabalıklar, çaresiz kalan ordu ve korkuyla tuhaflaşan insanlar da bu yolculuğun bir parçası oluyor.

Yapım ve oyuncular

Azınlık Raporunda birlikte çalışan Spielberg ve Tom Cruise yeniden bir araya gelmek istiyordu. Cruise'un önerdiği üç proje arasından Spielberg, Wells uyarlamasını hemen seçti. Senaryoyu Josh Friedman yazdı, David Koepp yeniden ele aldı. Koepp hikâyeyi, olayların tam merkezinde değil kıyısında kalan tek bir kişinin sınırlı bakış açısından anlatmayı tercih etti; ünlü binaların yıkılması gibi klişelerden de bilerek kaçındı. Spielberg ise uzaylıların uzay gemileriyle gelmesine karşı çıktı ve savaş makinelerinin çok uzun zaman önce yerin altına gömülmüş olduğu fikrini getirdi.

Spielberg aslında bu filmi Münih'ten sonra çekmeyi planlıyordu; ancak Koepp'in senaryosunu çok beğenen Cruise, kendi Görevimiz Tehlike 3 projesini erteleyip Spielberg'e de aynısını önerdi. Çekimler 8 Kasım 2004'te başladı ve 7 Mart 2005'te, yaklaşık 73 günde tamamlandı. Uçak kazası sahnesi için emekliye ayrılmış gerçek bir Boeing 747 satın alındı ve parçalara ayrılarak bir mahalle dekoruna yerleştirildi. Görsel efektleri Industrial Light & Magic hazırladı; filmde 500'ü aşkın bilgisayar efekti var. Efekt sorumlusu Pablo Helman'a göre Spielberg, savaş makinelerinin Wells'in romanındaki gibi yaklaşık 45 metre yüksekliğinde görünmesini istedi. Uzaylıların tasarımında denizanalarından, hareketlerinde ise kırmızı gözlü ağaç kurbağalarından esinlenildi. Savaş makinelerini çoğu sahnede izleyen dijital kuşlar ölümün varlığını simgeliyor. Müzikler John Williams'a ait.

Spielberg, ilham kaynakları arasında Ridley Scott'ın Yaratık (Alien) filmini de sayıyor; amacı, daha önce hiç yapmadığı türden gerçekten korkutucu uzaylılar anlatmaktı. Senaryo için önce J. J. Abrams'a gidildi, ama Abrams o sırada Lost dizisinin pilot bölümü üzerinde çalıştığı için teklifi geri çevirdi. Spielberg, Miranda Otto'nun o sırada hamile olduğunu öğrenince bu durumu karaktere yansıttı. Efekt ekibine göre en zor sahne, Bayonne Köprüsü'nün yıkılışıydı; sahne Super Bowl'da yayımlanacak bir fragmana yetişmesi için dört haftada tamamlandı. Kostüm tasarımcısı Joanna Johnston, Ray'in yolculuk boyunca giderek yıpranan deri ceketinin 60 farklı versiyonunu hazırladı. Film, ayrıntıların sızmaması için sıkı bir gizlilik içinde çekildi.

Ray'i Tom Cruise, Rachel'ı Dakota Fanning, Robbie'yi Justin Chatwin canlandırıyor; Miranda Otto ve Tim Robbins da kadroda. Filmin anlatıcısı Morgan Freeman. Yapım ABD'de 29 Haziran 2005'te gösterime girdi; 132 milyon dolarlık bütçesine karşılık yaklaşık 604 milyon dolar hasılat elde ederek yılın en çok kazanan dördüncü filmi oldu. Görsel efekt, ses miksajı ve ses kurgusu dallarında üç Oscar adaylığı kazandı.

Bilim ne diyor?

Savaş makinelerinin çok uzun zaman boyunca yerin altında fark edilmeden beklemesi, filmin en zayıf bilimsel halkası. Bugün maden arama, inşaat ve sismik ölçümlerle yer kabuğunun üst katmanları geniş ölçüde inceleniyor; kıtalar boyunca dağılmış dev makinelerin hiç iz bırakmaması pek olası değil. Kırk beş metre boyundaki ince bacaklı makinelerin yürüyebilmesi de malzeme bilimi açısından zorlu: Bir yapının boyutu büyüdükçe ağırlığı, onu taşıyan bacakların kesitinden çok daha hızlı artar.

Not: Bu paragraf filmin finaline dair ipucu içerir. Filmin bilimsel açıdan en sağlam yanı ise Wells'ten miras kalan sonu. İstilacılar silahlarla değil, bağışıklık sistemlerinin hiç tanımadığı Dünya mikroplarıyla yenilir. Bu fikir bugün uzay ajanslarının ciddiyetle uyguladığı "gezegen koruma" ilkesinin özüyle aynı. Gezegen koruma iki yönlü işliyor: Dünya canlılarının başka gök cisimlerine taşınmasını önlemek ve oradan getirilen örneklerin Dünya'ya olası bir yabancı canlı bulaştırmasını engellemek. Tek bir insanın bedeninde yaklaşık yüz trilyon mikroorganizma yaşadığı düşünülürse, Wells'in 19. yüzyılda kurduğu bu sonun ne kadar ileri görüşlü olduğu daha iyi anlaşılıyor.

Etkisi

Bazı eleştirmenler filmi bir savaş karşıtı film olarak okudu: Sivillerin karşı koymak yerine yalnızca kendilerini ve ailelerini kurtarmaya çalışması, Kurtuluş Günü'ndeki kahramanca karşı saldırıyla keskin bir karşıtlık oluşturuyor. Film, yayınlandığında 11 Eylül saldırılarının atmosferini çağrıştıran sahneleriyle de tartışıldı: kaçışan siviller, kayıp ilanlarıyla dolu duvarlar ve anlamsız bir yıkım karşısındaki çaresizlik. Fransız sinema dergisi Cahiers du cinéma, filmi 2000'lerin en iyi filmleri listesinde sekizinci sıraya koydu; Japon yönetmen Kiyoshi Kurosawa ise onu on yılın en iyi filmi saydı. Wells'in romanından Spielberg'e uzanan bu çizgiyi ve diğer istila klasiklerini karşılaştırdığımız beş film yazımızı da okuyabilirsiniz.

Kısaca

• Yıl: 2005
• Yönetmen: Steven Spielberg
• Senaryo: Josh Friedman, David Koepp (H. G. Wells'in romanından)
• Süre: 116 dakika
• Oyuncular: Tom Cruise, Dakota Fanning, Justin Chatwin, Miranda Otto, Tim Robbins
• Ödüller: 3 Oscar adaylığı