The Time Ships (Stephen Baxter): konusu, bilimi ve okuma rehberi
Stephen Baxter'ın 1995 tarihli romanı The Time Ships, Wells'in Zaman Makinesi'nin resmî devamıdır; BSFA, Campbell ve Philip K. Dick ödüllü kitabın özeti, bilimi ve okuma rehberi.
- Tür
- Roman
- Yazar
- Stephen Baxter
- İlk yayın yılı
- 1995
- Sayfa
- 454
The Time Ships, İngiliz yazar Stephen Baxter'ın 1995'te yayımlanan romanıdır. H. G. Wells'in 1895 tarihli Zaman Makinesi adlı kısa romanının, Wells mirasının izniyle ve özgün eserin yüzüncü yılı anısına yazılmış resmî devamıdır. Kitap, İngiliz Bilimkurgu Derneği (BSFA) ödülünü, John W. Campbell Anma Ödülü'nü ve Philip K. Dick Ödülü'nü kazandı.
Kitap ne anlatıyor?
Wells'in anlatısı, Viktorya dönemi İngiltere'sinde bir bilim insanının yaptığı makineyle çok uzak bir geleceğe gitmesini ve orada insanlığın iki ayrı türe bölündüğünü görmesini anlatır. Baxter bu hikâyeyi kaldığı yerden alır. Zaman Gezgini, geride bıraktığı bir insanı kurtarmak için makinesine yeniden biner. Ama kitabın temel sorusu şudur: Gezgin gittiği her seferde gerçekten aynı geleceğe mi varıyor, yoksa geçmişe ve geleceğe yaptığı her dokunuş yeni bir tarih mi yaratıyor?
Roman, Wells'in sade ve bir anlatıcının ağzından aktarılan üslubunu bilerek korur; ama içeriği çok daha geniş bir zaman ölçeğine taşır. Okur, Gezgin'le birlikte birbirinden farklı tarihlerin, savaşın gölgesindeki bir İngiltere'nin ve milyonlarca yıl sonrasının dünyalarını dolaşır. Başlıktaki çoğul ("Ships", yani "gemiler"), yolculuğun tek bir makineyle sınırlı kalmadığını da düşündürür.
Wells'in kitabındaki Eloi ve Morlock ayrımı, aslında bir sınıf alegorisiydi: Gezgin, insanlığın yeraltında çalışan ve yukarıdakileri avlayan bir tür ile yukarıda hiçbir şeye dikkat etmeyen bir türe bölünmesini toplumsal eşitsizliğin uzantısı olarak yorumlar. Baxter bu yorumu doğrudan çürütmez; Morlock'ları ve geleceği başka bir ışıkta yeniden ele alır. Dolayısıyla The Time Ships yalnızca bir macera değil, Wells'in fikirleriyle yapılan bir tartışmadır.
Kitabın özeti
Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır.
Zaman Gezgini, 1891'de Wells'in anlattığı olaylardan sonra makinesiyle yeniden gelecekteki Dünya'ya döner. Amacı, ilk yolculuğunda geride kalan Weena'yı kurtarmaktır. Ancak vardığı gelecek, ilk gördüğünden farklıdır: Wells'in kitabının yayımlanmış olması bile tarihin akışını değiştirmiştir ve Eloi ile Morlock'lar arasındaki ilişki bambaşka bir yola girmiştir. Gezgin, çok ileri bir teknolojiye ulaşmış Morlock'larla karşılaşır: iç Güneş Sistemi'ni saran bir Dyson küresi kurmuşlardır; insanlar kürenin Güneş'e bakan iç yüzünde, Morlock'lar ise dış kabukta yaşar. onlardan biri olan Nebogipfel, Gezgin'in yolculuğunu anlamasına ve sürdürmesine yardım eder.
Kitap bu noktadan sonra, iç içe geçmiş zaman çizgileri arasında ilerler. Gezgin ve yeni yol arkadaşı, tarihin savaş yüzünden bambaşka biçimde ilerlediği bir İngiltere'ye uğrar; bu dünyada zaman yolculuğu bir savaş aracına dönüşmüş, hükümet ise mantıkçı Kurt Gödel'e danışmaktadır. Zaman yolculuğunun bu dünyada kendi yan etkileri vardır: tarih, müdahalelerle sürekli değişir. Yolculuk, kahramanları Dünya'nın çok eski bir dönemine, sonra da insanlık sonrası uzak bir geleceğe götürür; geçmişe düşen bir grup hayatta kalan, orada yeni bir yerleşim kurmak zorunda kalır.
Romanın son bölümlerinde Gezgin, milyarlarca yıl ötesinde, yıldızların çevresine dev yapılar kuran ve nihayetinde evrenin kökenine doğru yolculuk edecek zaman gemileri inşa eden bir tür nanoteknolojik varlıklarla karşılaşır. Hikâye kendi içine kıvrılır: Gezgin'in ilk araştırmasını mümkün kılan gizemli destekçinin aslında kendisi olduğu ortaya çıkar. Sonunda 802.701 yılına döner, Weena'yı kurtarır, makinesini yok eder ve Morlock topraklarının içinde gözden kaybolur. Böylece zaman çizgilerinin daha fazla parçalanmasını durdurmayı seçmiş olur. Romanın sonu, kahramanın bir yenilgi mi yoksa fedakârlık mı yaşadığı sorusunu açık bırakır. Kitap böylece Wells'in karamsar bitişini, tarihin değişebileceğini ve bu değişimin bedelini düşünen bir finale çevirir.
Stephen Baxter ve kitabın yazıldığı dönem
Baxter 1957'de Liverpool'da doğdu. Cambridge Üniversitesi'nde matematik okudu, Southampton Üniversitesi'nde mühendislik alanında doktora yaptı. Bir süre matematik, fizik ve bilişim öğretmenliği yaptıktan sonra 1995'te tam zamanlı yazarlığa geçti; yani The Time Ships yazarın mesleğini değiştirdiği yılın kitabıdır. Daha sonra Xeelee Dizisi, Manifold üçlemesi ve Arthur C. Clarke'la ortak yazdığı Zaman Odisesi serisi (Time's Eye, Sunstorm, Firstborn) ile tanındı; Clarke'la bir başka ortak romanı The Light of Other Days'tir.
Kitap, Wells'in Zaman Makinesi'nin yüzüncü yılına denk getirilmiş bir proje olarak doğdu. Romanda Wells'in hikâyesinin çerçevesi korunur, ama içine bir yüzyıl sonrasının bilimsel fikirleri yerleştirilir: çoklu evren yorumları, Dyson küreleri, nanoteknoloji ve evrenin kökenine uzanan bir zaman yolculuğu.
Kitaptaki bilim: Zaman yolculuğu ve ötesi
Wells'in 1895 tarihli kitabı, zamanı uzaya benzer bir "dördüncü boyut" olarak düşünmeyi popüler hâle getirmişti; ayrıca Güneş'in büyüyüp kızıllaştığı, evrenin enerjisinin tükendiği (entropi) bir gelecek tasvir ediyordu. Baxter bu mirası alır ve 20. yüzyıl fiziğinin fikirleriyle zenginleştirir.
Romanın bilimsel çerçevesi birkaç ayrı fikre dayanır. Bunları gerçek bilimle karşılaştırmak, kitabın nerede hayal, nerede ciddi fizik olduğunu görmek için yararlıdır.
Zaman çizgileri ve çoklu evren
Baxter'ın dünyalarının her birinde Gezgin başka bir tarih bulur. Bu fikir, fizikçi Hugh Everett'in 1957'de ortaya koyduğu "çoklu dünyalar" yorumuyla ilişkilidir. Yorum, kuantum ölçümlerinin tüm olası sonuçlarının ayrı dallarda gerçekleştiğini söyler. Fizikçiler arasında kabul edilen bir yorum olsa da tartışmalıdır; üstelik yorumun kendi içinde bu dallar arasında bilgi geçmez, dolayısıyla bir dalın sakini başka bir dala yolculuk edemez. Kitaptaki dallar arası gezinti bu yüzden fizikten çok anlatım aracıdır. Ayrıntı için çoklu evren sayfasına bakabilirsiniz.
Kapalı zaman eğrileri ve paradokslar
Geçmişe gitmeyi mümkün kılan fizik fikirleri vardır: Kurt Gödel 1949'da, dönen bir evreni tarif eden ve kapalı zaman eğrilerine izin veren bir çözüm buldu. Bu tür çözümler bir nesnenin kendi geçmişine dönmesine izin verir ve "büyükbaba paradoksu"nu doğurur. Önerilen çıkış yollarından biri Novikov'un öz-tutarlılık ilkesidir: paradoksa yol açacak olaylar fiziksel olarak gerçekleşemez. Stephen Hawking ise kuantum kütleçekiminin bu tür eğrileri tümüyle önleyebileceği yönünde "kronoloji koruma" savını ortaya attı. Romandaki kısır döngüye benzeyen sonuç, bu öz-tutarlılık fikrinin edebi bir karşılığı sayılabilir. Daha fazlası zaman yolculuğu fiziği sayfasında.
Dyson küresi
Kitabın uzak geleceğinde Morlock'lar, iç Güneş Sistemi'ni saran bir Dyson küresi kurmuştur. Kavramın bilimsel kökeni, Freeman Dyson'ın 1960'ta Science dergisinde yayımladığı yazıdır: Dyson, ileri uygarlıkların yıldızlarının enerjisini toplayacağını ve bunun kızılötesi ışımayla aranabileceğini önermişti. Dyson'ın kendisi katı bir kabuktan çok, yıldızın çevresinde dolanan nesnelerden oluşan gevşek bir sürü düşünmüştü. Bugüne dek doğrulanmış bir Dyson küresi bulunmadı; ayrıntı için Dyson küresi sayfasına bakabilirsiniz.
Güneş'in ömrü
Wells, Güneş'in büyüyüp kızıllaştığı, ölmekte olan bir Dünya tasvir etmişti. NASA'ya göre Güneş yaklaşık 4,6 milyar yaşında ve daha 5 milyar yıl kadar yaşayacak; sonunda kızıl bir devre dönüşüp Merkür ile Venüs'ü yutacak, Dünya'yı da belki yutacak. Baxter'ın milyarlarca yıllık zaman ölçeği bu gerçek takvimle uyumludur. Ayrıntılar Güneş'in geleceği sayfasında.
Nerede gerçek, nerede kurgu?
Özetle: Güneş'in uzak geleceği, Dyson'ın enerji toplama fikri ve kapalı zaman eğrilerinin matematiksel varlığı gerçek bilimin parçalarıdır. Buna karşılık Morlock'ların ileri uygarlığı, dallar arasında dolaşan zaman gemileri ve evrenin başlangıcına uzanan nanoteknolojik yapıcılar tümüyle kurgudur. Baxter, bu kurguyu gerçek fikirlere yaslayarak "sert bilimkurgu" geleneği içinde tutar; ama hiçbir bilimsel kuram, zamanda gidip geri dönmenin bugün mümkün olduğunu göstermez.
Etkisi ve ödülleri
Roman, BSFA ödülünü (1995 yılı için), John W. Campbell Anma Ödülü'nü (1996) ve Philip K. Dick Ödülü'nü kazandı; Philip K. Dick Ödülü ABD'deki ciltsiz baskı nedeniyle verildi. Ayrıca Hugo, Arthur C. Clarke ve Locus ödüllerine aday gösterildi. Kitabın ödül listesi, hem İngiliz hem Amerikan bilimkurgu çevrelerinin ilgisini çektiğini gösterir. En çok övülen yanı, Wells'in kısa romanını hem ana hatlarıyla koruyup hem de onu "doğal bir devam" saydıracak ölçüde genişletmesidir.
Uyarlamaları
Yararlandığımız kaynaklarda kitabın film, dizi ya da başka bir uyarlaması anılmıyor. Wells'in özgün romanı ise defalarca sinemaya, televizyona, radyoya ve çizgi romana uyarlandı; 1960 ve 2002 filmleri bunların en bilinenleridir.
Karakterleri
Kimlere uygun, nereden başlanır?
Kitap, zaman yolculuğu paradokslarıyla ve uzak gelecek tasarımlarıyla ilgilenen "sert" bilimkurgu okurları için uygundur. Yoğun bir kitaptır ve yavaş okunmasından yarar sağlar; yaklaşık 450 sayfalık özgün baskısı, bilimsel fikirleri bolca içerir ve anlatım Wells'in ağırbaşlı üslubuna yakındır. En iyisi önce Wells'in Zaman Makinesi'ni (kısa bir kitaptır) okumak; Baxter'ın yaptığı göndermeler ve değişiklikler böylece daha iyi anlaşılır. Baxter'ın başka işlerine geçmek isteyenler Clarke'la ortak yazdığı Time's Eye'dan devam edebilir. Kitap, hızlı bir macera arayanlardan çok, fikirlerin peşinden gitmekten hoşlananlara göre; ayrıca Wells'in sınıf alegorisini ve dönemin bilim tartışmalarını merak edenler için de tatmin edicidir. Bu kitabın Türkçe baskısını doğrulayamadık; okuma için güvenilir olan seçenek İngilizce özgün metindir.
Yazarın diğer kitaplarıTümü →
The Massacre of Mankind (Stephen Baxter): konusu, bilimi ve okuma rehberiStephen BaxterRoman
Proxima (Stephen Baxter): konusu, bilimi ve okuma rehberiStephen BaxterRoman
Titan (Stephen Baxter): konusu, bilimi ve okuma rehberiStephen BaxterRoman
Voyage (Stephen Baxter): konusu, bilimi ve okuma rehberiStephen BaxterRoman
























