Tuva Cihangir Atasever

Tuva Cihangir Atasever, Türkiye'nin uzaya giden ikinci ismi. Elektrik-elektronik mühendisliği kökenli bu girişimci mühendis, Türkiye Uzay Ajansı'nın düzenlediği ilk astronot seçiminde yedek aday olarak belirlendi ve 8 Haziran 2024'te Virgin Galactic'in VSS Unity aracıyla yaptığı yörünge altı uçuşla uzay deneyimini tamamladı. Uçuş, VSS Unity'nin son görevi olduğu için de tarihe not düştü.

Hayatı

Atasever, 12 Ağustos 1992'de Ankara'da doğdu. Lisans eğitimini Bilkent Üniversitesi Elektrik ve Elektronik Mühendisliği bölümünde 2014'te tamamladı. Ardından Amerika Birleşik Devletleri'ne giderek Kaliforniya Üniversitesi Irvine'de fotonik alanında yüksek lisans yaptı. 2018'de Delft Teknoloji Üniversitesi, Avrupa Uzay Araştırma ve Teknoloji Merkezi (ESTEC) ve Uluslararası Uzay Üniversitesi'nin birlikte yürüttüğü Uzay Çalışmaları Programı'na katıldı.

Yüksek lisansını bitirdikten sonra girişimciliğe yöneldi. 2016'da sanal gerçeklik alanında çalışan Blue Dot VR şirketini kurdu ve yöneticiliğini üstlendi. 2017'de ise artırılmış gerçeklik üzerine çalışan HyperSight şirketinin kurucuları arasında yer aldı. Türkiye'ye döndükten sonra Roketsan'da aviyonik sistem mühendisi olarak çalıştı; Mikro Uydu Fırlatma Aracı ile Uzay Sondaj Roketi projelerinin aviyonik alt sistemlerinden sorumluydu. Roketsan'daki görevi yaklaşık beş yıl sürdü.

Astronot seçimi

Mayıs 2022'de Türkiye Uzay Ajansı (TUA), ülkenin ilk astronot ve bilimsel uzay misyonu için başvuruları açtı. Yaklaşık 36 bin kişinin başvurduğu süreçte adaylar farklı aşamalardan geçti; 30 aday Ankara'da değerlendirildi. Atasever tüm aşamaları başarıyla tamamladı ve 29 Nisan 2023'te TEKNOFEST'te açıklanan sonuca göre iki Türk uzay yolcusundan biri oldu. Görevi asıl olarak Alper Gezeravcı üstlendi; Atasever yedek aday olarak hazırlandı.

Gezeravcı'nın Uluslararası Uzay İstasyonu'na yaptığı uçuş Şubat 2024'te sona erdi. TUA'nın o günlerde yaptığı açıklamaya göre ikinci Türk astronotun, 80 kilometre civarında bir yörünge altı uçuş gerçekleştirmesi planlanıyordu. Atasever'in yedek olarak yaptığı hazırlıklar, bu ikinci görevde ona yaradı.

Uzay yolculuğu

Uçuş, Axiom Space ile Virgin Galactic'in iş birliğiyle gerçekleşti ve Galactic 07 adıyla kayıtlara geçti. 8 Haziran 2024'te New Mexico'daki Spaceport America üssünden, yerel saatle sabah 08.30'da kalkış yapıldı. Altı kişilik ekipte üç araştırma astronotu, yani ikisi Amerikalı, biri İtalyan olan yolcular ile iki pilot bulunuyordu; Atasever de Türkiye adına araştırma astronotu olarak aracın içindeydi. Uçuşun en yüksek noktası yaklaşık 87,5 kilometreyi buldu.

Araç taşıyıcı uçağından ayrılıp roket motorunu çalıştırdıktan sonra mürettebat kısa süreliğine ağırlıksızlık ortamına girdi. Bu serbest düşüş evresi yaklaşık üç dakika sürdü. Atasever bu sürede yedi deney yürüttü. Bunların arasında insan beyninin uzay uçuşuna verdiği tepkileri izlemek için tasarlanmış, beyin etkinliğini ölçen sensörlü bir başlık, bir dozimetre ve ağırlıksızlıkta insülin kalemlerinin doğru doz verip vermediğini sınayan bir çalışma vardı. Ayrıca Türk araştırmacıların yer üzerinde yürüttüğü dört çalışmaya da katıldı; bu çalışmalar yörünge altı uçuşta insan fizyolojisinde meydana gelen değişimleri anlamayı amaçlıyordu.

Uçuş, Türkiye'nin insanlı uzay serüveninde ikinci adım olduğu kadar, Virgin Galactic'in ilk nesil uzay uçağı VSS Unity için de bir veda anlamına geldi. Unity, şirketin on ikinci ve son uzay uçuşunu bu görevle yaptı.

Mirası

Atasever'in hikâyesi, Türkiye'de uzay mesleğinin yalnızca askerî pilotlara ya da yurtdışında yetişen astronotlara özgü olmadığını göstermesi bakımından önemli. Bir elektronik mühendisi, girişimci ve savunma sanayii çalışanı, kamuya açık bir başvuru yoluyla uzay yolcusu olabildi. Onun yaptığı yörünge altı uçuş, Uluslararası Uzay İstasyonu'ndaki uzun süreli görevden farklı olsa da, ağırlıksızlığın insan fizyolojisine etkilerine dair ek veri üretmesi ve Türk bilim insanlarının hazırladığı deneylerin uzayda denenmesi açısından değer taşıyor.

Atasever sonraki yıllarda üniversitelerde konuşmalar yaptı; örneğin Bilkent Üniversitesi'nde 2025'te gençlerle bir araya geldi. Bu tür buluşmalar, genç mühendis ve bilim insanı adaylarına ilham veren bir rol model olarak öne çıkmasını sağladı.

Türkiye'nin uzay çabası içinde

Atasever'in uçuşunu doğru değerlendirmek için ondan önceki adıma bakmak gerekir. 29 Nisan 2023'teki TEKNOFEST açıklamasında, Türkiye'nin insanlı ilk uzay görevinde astronotun Uluslararası Uzay İstasyonu'nda 14 gün kalacağı ve Türk üniversite ile araştırma kurumlarının hazırladığı 13 farklı deneyi yürüteceği duyuruldu. Bu görevi Alper Gezeravcı üstlendi ve 9 Şubat 2024'te Dünya'ya döndü. Atasever'in yörünge altı uçuşu ise Türk bilim insanlarının hazırladığı başka deneylerin de ağırlıksızlıkta sınanmasına imkân tanıdı. İki farklı uçuş türü, Türkiye'de insanlı uzay bilimi için farklı veri toplama olanaklarını ortaya koydu.

Atasever'in Roketsan'daki deneyimi, uzay görevine yaklaşımında belirleyici oldu: Fırlatma araçlarının aviyonik sistemlerini tasarlayan bir mühendis, bu kez bir uzay aracının içinde deneyleri yürüten kişi konumuna geçti.

Kısaca

• 12 Ağustos 1992'de Ankara'da doğdu; Bilkent mezunu elektrik-elektronik mühendisi.
• Kaliforniya Üniversitesi Irvine'de fotonik yüksek lisansı yaptı; Uluslararası Uzay Üniversitesi programına katıldı.
• Roketsan'da aviyonik sistem mühendisliği yaptı.
• TUA'nın ilk astronot seçiminde yedek aday oldu (29 Nisan 2023).
• 8 Haziran 2024'te Virgin Galactic Galactic 07 uçuşuyla Türkiye'nin ikinci uzay yolcusu oldu; yedi deney yaptı.