Yıldız Savaşları: Bölüm I – Gizli Tehlike (Star Wars: Episode I – The Phantom Menace)

1983'te Jedi'ın Dönüşü ile kapanan orijinal üçlemenin ardından George Lucas tam on altı yıl bekledi. Beklemesinin nedeni teknolojiydi: Kafasındaki dünyaları, bilgisayarla üretilen görüntüler yeterince olgunlaşmadan perdeye taşıyamayacağını düşünüyordu. 1999'da gösterime giren Gizli Tehlike, Lucas'ın 1977'deki ilk Star Wars filminden bu yana yönettiği ilk film oldu ve hikâyeyi en başa, Darth Vader'ın henüz küçük bir çocuk olduğu günlere götürdü.

Konusu

Hikâye, orijinal üçlemeden 32 yıl önce, Galaktik Cumhuriyet döneminde geçiyor. Ticaret Federasyonu, huzurlu gezegen Naboo'yu abluka altına almıştır ve bu, aslında büyük bir işgalin gizli hazırlığıdır. Cumhuriyet, krizi çözmek için Jedi Ustası Qui-Gon Jinn'i ve onun çırağı Obi-Wan Kenobi'yi görevlendirir. Müzakere yerine bir tuzakla karşılaşan iki Jedi, Naboo'nun genç kraliçesi Padmé Amidala'yı koruyarak Cumhuriyet'in başkenti Coruscant'a ulaştırmaya çalışır.

Hasar gören gemileri onları çöl gezegeni Tatooine'e indirmek zorunda bırakır. Orada Qui-Gon, yedek parça satan bir hurdacının yanında köle olarak yaşayan dokuz yaşındaki Anakin Skywalker ile tanışır. Çocuk yetenekli bir pilot ve mühendistir; Qui-Gon onda Güç'ün olağanüstü bir varlığını sezer ve onun, Güç'e dengeyi getireceği kehanetle bildirilen "Seçilmiş Kişi" olduğuna inanır. Bu arada bin yılı aşkın süredir yok olduğu sanılan Sith'ler, gölgelerden yeniden ortaya çıkmaktadır.

Yapım ve oyuncular

Jedi'ın Dönüşü'nden sonra Lucas, seriye geri dönmek için uzun süre istekli değildi. Ancak karakterler için yazdığı geçmiş hikâyeler, özellikle Anakin'inki, onu 1990'larda bir ön üçleme fikrine yöneltti. Senaryoyu 1993'te yazmaya başladı. Çekimler Haziran 1997'de başladı ve Eylül'de bitti; İngiltere'deki Leavesden stüdyolarının yanı sıra İtalya'daki Caserta Sarayı ve Tunus çölü mekân olarak kullanıldı. Tatooine'deki Mos Espa kasabası için eski Tunus otelleri ve yapıları da esin kaynağı oldu.

Film, dijital karakterler konusunda bir dönüm noktasıydı. Jar Jar Binks adlı Gungan karakteri, set çalışmalarında oyuncu Ahmed Best'in performansıyla çekildi; ardından bu performansın yerine bilgisayarla üretilmiş karakter yerleştirildi. Qui-Gon'u Liam Neeson, genç Obi-Wan'ı Ewan McGregor, Padmé'yi Natalie Portman, Anakin'i Jake Lloyd canlandırıyor. Senatör Palpatine rolünde Ian McDiarmid, orijinal üçlemedeki rolünün gençlik hâline dönüyor. Yapımcı Rick McCallum, müzikler her zamanki gibi John Williams'ın.

Gizli Tehlike, 19 Mayıs 1999'da ABD'de gösterime girdi. Galası basında geniş yer buldu ve yıllardır bekleyen hayranların büyük ilgisiyle karşılandı. Eleştirmenler görsel efektleri ve aksiyon sahnelerini övdü; buna karşılık uzun açıklamalarla dolu anlatım ve bazı karakterler, en çok da Jar Jar Binks, eleştirildi. Güç'ü kullanabilme yeteneğini hücrelerdeki mikroskobik canlılara, "midi-chlorian"lara bağlayan açıklama da hayranlar arasında tartışma yarattı.

Eleştirilere rağmen film büyük bir gişe başarısı oldu: İlk gösteriminde dünya çapında yaklaşık 924 milyon dolar hasılatla 1999'un en çok kazanan filmi oldu ve o tarihe kadarki en çok kazanan Star Wars filmi unvanını aldı. 2012'deki üç boyutlu yeniden gösterimle toplam hasılatı 1 milyar doları aştı. Görsel efekt, ses ve ses efekti kurgusu dallarında üç Oscar adaylığı kazandı.

Bilim ne diyor?

Filmin en çok tartışılan fikri olan midi-chlorian'lar, ilginç biçimde gerçek biyolojideki köklü bir kuramı hatırlatıyor. Bugün yaygın kabul gören "endosimbiyoz" kuramına göre hücrelerimizdeki enerji santralleri olan mitokondriler, bir zamanlar serbest yaşayan bakterilerin soyundan geliyor. Çok uzun zaman önce bir hücrenin içine alınan bu bakteriler zamanla onun ayrılmaz bir parçası hâline geldi. Fikir ilk kez 20. yüzyılın başında Rus botanikçi Konstantin Mereschkowski tarafından ortaya atıldı; 1967'de Lynn Margulis bunu mikrobiyolojik kanıtlarla güçlendirdi. Yani hücrelerimizin içinde gerçekten de başka bir canlıdan miras kalmış yapılar taşıyoruz; ama bunlar bize doğaüstü güçler değil, nefes aldığımız oksijeni enerjiye çevirme yeteneği veriyor.

Filmin bir başka unutulmaz mekânı, bütün yüzeyi tek bir şehirle kaplı başkent gezegeni Coruscant. Bilimkurguda bu tür gezegen boyutlu kentlere "ekümenopolis" deniyor. Fikir yeni değil; Isaac Asimov, Vakıf romanlarında Trantor adında bir şehir-gezegen anlatmıştı. Ama kavramı geniş kitlelere tanıtan Coruscant oldu. Gerçekte bir gezegeni tümüyle şehirle kaplamak büyük sorunlar doğurur: Milyarlarca insanın ürettiği ısıyı uzaya atmak, besin yetiştirmek ve suyu döngüde tutmak için gezegenin doğal sistemlerinin yerine dev mühendislik çözümleri gerekir.

Neden izlemeli?

Gizli Tehlike, Star Wars'un en masalsı filmi. Bir çocuğun gözünden anlatılan hikâye, büyük bir trajedinin ilk perdesi olduğunu ancak sonradan fark ettiriyor: Annesinden ayrılan, kendini kanıtlamaya çalışan küçük Anakin'i izlerken, onun ileride kime dönüşeceğini bilmek her sahneye ayrı bir ağırlık katıyor. Film, galaksinin siyasi düzenini de ilk kez bu kadar ayrıntılı gösteriyor; Palpatine'in iktidara yürüyüşünün ilk adımları, kalabalık senato sahnelerinde sessizce atılıyor.

Aksiyon açısından da serinin en akılda kalan anlarından bazıları burada. Pod yarışı, sinemadaki en hızlı ve en gürültülü kovalamacalardan biri olarak hâlâ etkileyici. Filmin finalindeki üçlü ışın kılıcı düellosu ise ustaca kurgulanmış koreografisi ve John Williams'ın koro eşlikli müziğiyle, serinin en iyi dövüş sahneleri arasında sayılıyor. Ön üçlemeyi izlemeye karar verdiyseniz, bu filmi atlamak Anakin'in hikâyesinin en masum, dolayısıyla en dokunaklı kısmını kaçırmak demek.

Etkisi

Gizli Tehlike, dijital karakterlerin ve bilgisayar efektlerinin ana akım sinemadaki yerini genişleten yapımlardan biri oldu. Darth Maul'un çift uçlu ışın kılıcı, Tatooine'deki pod yarışı ve John Williams'ın "Duel of the Fates" adlı koro parçası, filmin en çok hatırlanan unsurları arasında. Gösterime girdiği dönemde tartışmalı bulunan film, onu çocukken izleyen kuşak için zamanla ayrı bir nostalji kaynağına dönüştü. Ön üçlemenin hikâyesi Klonların Saldırısı ile devam ediyor; Star Wars evreninin bütün yapımlarını hangi sırayla izlemeniz gerektiğini Star Wars izleme sırası sayfamızda bulabilirsiniz.

Kısaca

• Yıl: 1999
• Yönetmen ve senarist: George Lucas
• Süre: 134 dakika
• Oyuncular: Liam Neeson, Ewan McGregor, Natalie Portman, Jake Lloyd, Ian McDiarmid, Ahmed Best
• Müzik: John Williams
• Ödüller: 3 Oscar adaylığı
• Nerede izlenir: Disney+