Yıldız Savaşları: Bölüm VI – Jedi'ın Dönüşü (Return of the Jedi)

Orijinal Star Wars üçlemesinin son filmi Jedi'ın Dönüşü, 1983'te İmparatorluğun Saldırısı'nın bıraktığı yarım kalmış hesapları kapatmak için sinemalara geldi. Han Solo karbonit içinde donmuş, Luke Skywalker babası hakkındaki sarsıcı gerçekle yüzleşmek zorunda, İsyancılar ise İmparatorluğun yeni ve daha büyük bir silahıyla karşı karşıya. Richard Marquand'ın yönettiği film, büyük bir uzay savaşı, bir orman uydusundaki çatışma ve baba ile oğul arasındaki hesaplaşmayı aynı finalde buluşturuyor.

Konusu

İmparatorluğun Saldırısı'ndaki olaylardan yaklaşık bir yıl sonra, Luke Skywalker ve arkadaşları Han Solo'yu, onu çöl gezegeni Tatooine'deki sarayında tutan suç lordu Jabba the Hutt'ın elinden kurtarmaya çalışır. Bu arada İmparatorluk, ilkinden çok daha büyük ikinci bir Ölüm Yıldızı inşa etmektedir. İmparator, inşaatı yakından izlemek için bizzat gelir.

Asi İttifak, yeni Ölüm Yıldızı'nı tamamlanmadan yok etmek için cesur bir saldırı planlar. Planın anahtarı, istasyonu koruyan kalkan üretecinin bulunduğu orman uydusu Endor'dur. Bir yanda Endor'un dev ağaçları arasında yerel halk Ewok'larla kurulan beklenmedik dostluk, bir yanda büyük bir uzay savaşı, öbür yanda Luke'un Darth Vader'ı karanlık taraftan geri döndürme umudu, hikâyenin üç kolunu oluşturur.

Yapım ve oyuncular

Yönetmen koltuğu için Steven Spielberg, David Lynch ve David Cronenberg'in adları geçti; sonunda Richard Marquand işe getirildi. Senaryoyu Lawrence Kasdan ve George Lucas yazdı. Çekim senaryosu üzerinde çalışırken Lucas, Kasdan, Marquand ve yapımcı Howard Kazanjian iki hafta boyunca fikirleri birlikte tartıştı. Filmin adı bir dönem "Revenge of the Jedi" (Jedi'ın İntikamı) olarak değiştirildi; ilk tanıtım fragmanı da bu adı taşıyordu. Film sonunda "Return of the Jedi" adıyla vizyona girdi.

Çekimler İngiltere, Kaliforniya ve Arizona'da yapıldı. Endor ormanı sahneleri, kuzey Kaliforniya'da Smith River yakınlarında, sekoya ormanlarıyla kaplı özel bir arazide çekildi. Mark Hamill, Harrison Ford, Carrie Fisher, Billy Dee Williams, Anthony Daniels ve Peter Mayhew rollerine döndü. Darth Vader'ın bedenini yine David Prowse, sesini James Earl Jones canlandırıyor; İmparator rolünde ise Ian McDiarmid ilk kez seriye katılıyor.

Jedi'ın Dönüşü 25 Mayıs 1983'te gösterime girdi. İlk gösteriminde dünya çapında 374 milyon dolar kazanarak 1983'ün en çok hasılat yapan filmi oldu; sonraki yeniden gösterimlerle toplam hasılatı 482 milyon dolara ulaştı. Görsel efektler için özel başarı Oscar'ı aldı; sanat yönetimi, müzik, ses ve ses efekti kurgusu dallarında da aday gösterildi. Eleştirmenlerin çoğu onu orijinal üçlemenin en zayıf halkası saysa da film zamanla daha olumlu değerlendirildi ve 2021'de ABD Kongre Kütüphanesi'nin korunmaya değer filmler listesine alındı.

Bilim ne diyor?

Filmin en akılda kalan mekânı, dev bir gaz gezegeninin çevresinde dolanan, ormanlarla kaplı yaşanabilir uydu Endor. Gerçek evrende böyle bir yer var mı? Henüz bilmiyoruz, ama arıyoruz. Güneş Sistemi dışındaki gezegenlerin çevresinde dolanan uydulara "ötegezegen uydusu" (eksoay) deniyor. Bugüne kadar binlerce ötegezegen keşfedilmiş olsa da kesin olarak doğrulanmış tek bir ötegezegen uydusu bile yok. Kepler uzay teleskobunun verilerinde Kepler-1625b adlı dev gezegenin çevresinde bir uydu adayı bulundu, ancak bu aday hâlâ tartışmalı.

Yine de bilim insanları, yıldızının yaşanabilir kuşağındaki dev bir gaz gezegeninin büyük uydularının sıvı su taşıyabileceğini, hatta yaşama elverişli olabileceğini düşünüyor. Güneş Sistemi'nde de en umut verici yaşam adaylarının bazıları gezegen değil, uydu: Europa ve Enceladus'un buz altı okyanusları ile Titan'ın metan gölleri bunun örnekleri. Endor'un yemyeşil ormanları şimdilik hayal ürünü; ama "yaşam bir gezegenin değil, onun uydusunun üzerinde olabilir" fikri ciddi bir bilimsel olasılık.

İkinci Ölüm Yıldızı'nın Endor'un yörüngesinde inşa edilmesi de ayrıca düşündürücü: Bu boyutta bir yapının Endor'a çok yakın dolanması, iki cisim arasında güçlü gelgit etkileri yaratır ve yüzeydeki okyanuslardan iklime kadar pek çok şeyi etkileyebilirdi.

Neden izlemeli?

Jedi'ın Dönüşü, Star Wars'un ilk büyük hikâyesini, iyi ile kötü arasındaki mücadeleyi değil, bir babanın ve oğlunun hikâyesi olarak kapatıyor. İmparator'un taht odasında geçen final, serinin en güçlü dramatik sahnelerinden biri: Luke'un orada verdiği karar, bütün destanın ahlaki merkezini oluşturuyor. Aynı anda Endor'un ormanlarında ve uzayda süren iki ayrı savaş, ustaca bir kurguyla bu sahneye bağlanıyor.

Film görsel olarak da döneminin zirvesi sayılır. Endor ormanındaki hız motoru kovalamacası, maketler ve elle hazırlanmış efektlerle çekilmiş olmasına rağmen bugün bile nefes kesici. Jabba'nın sarayındaki kuklalar ve yaratıklar, el yapımı bir sinemanın ne kadar zengin bir dünya kurabileceğini gösteriyor. Orijinal üçlemeyi bitirmek, Star Wars'u anlamanın vazgeçilmez adımı.

Etkisi

Jedi'ın Dönüşü, hem orijinal üçlemeyi bir sona bağladı hem de Star Wars'un ilk büyük dönemini kapattı. Ardından George Lucas seriye 16 yıl ara verdi. Ewok'lar, 1980'lerde ayrı televizyon filmleri ve animasyon dizileriyle kendi küçük evrenlerini kurdu. Filmin olaylarından birkaç yıl sonrası The Mandalorian dizisinde, 30 yıl sonrası ise Güç Uyanıyor ile anlatılıyor; bütün yapımların sırası için Star Wars izleme sırası sayfamıza bakabilirsiniz.

Kısaca

• Yıl: 1983
• Yönetmen: Richard Marquand
• Senaryo: Lawrence Kasdan, George Lucas
• Süre: 132 dakika
• Oyuncular: Mark Hamill, Harrison Ford, Carrie Fisher, Billy Dee Williams, Anthony Daniels, Peter Mayhew
• Ödüller: Görsel efekt için özel başarı Oscar'ı, 4 Oscar adaylığı
• Nerede izlenir: Disney+