The Challenger

The Challenger (ABD'deki adıyla The Challenger Disaster), 1986'daki Challenger uzay mekiği faciasını araştıran soruşturma komisyonunun en sıra dışı üyesini, Nobel ödüllü fizikçi Richard Feynman'ı anlatan bir televizyon filmi. James Hawes'ın yönettiği, William Hurt'ün Feynman'ı canlandırdığı film BBC, Science Channel ve Açık Üniversite ortak yapımı olarak 12 Mayıs 2013'te BBC Two'da yayımlandı; ABD'de 16 Kasım 2013'te Discovery Channel ve Science Channel'da gösterildi.

Konusu

Caltech'te fizik profesörü olan Feynman, Challenger'ın kalkıştan kısa süre sonra infilak ettiğini arabasında radyodan duyar. Birkaç gün sonra eski bir öğrencisi onu kazayı inceleyecek başkanlık komisyonuna davet eder. Siyasi oyunlardan hoşlanmayan Feynman önce tereddüt eder; eşi Gweneth onu böyle bir bilmeceyi geri çevirmemesi için ikna eder. Washington'a vardığında, komisyon başkanı William Rogers'ın NASA'yı korumaya daha istekli olduğunu sezer. Resmî çalışmalar başlamadan NASA tesislerini tek başına dolaşan Feynman, sorunları dile getirmekten çekinen bir kurum kültürüyle karşılaşır. Komisyondaki tek müttefiki General Donald Kutyna ise ona dolaylı yoldan ipuçları iletmektedir.

Yapım ve oyuncular

Kate Gartside'ın senaryosu iki kitaba dayanıyor: Feynman'ın What Do You Care What Other People Think? adlı anı kitabı ile mühendis Allan McDonald'ın Truth, Lies and O-Rings kitabı. William Hurt'e Feynman'ın eşi rolünde Joanne Whalley, General Kutyna rolünde Bruce Greenwood, komisyon başkanı Rogers rolünde Brian Dennehy eşlik ediyor. Eve Best, komisyonun üyesi olan ilk Amerikalı kadın astronot Sally Ride'ı canlandırıyor. 89 dakikalık film, Rotten Tomatoes'ta yüzde 92 olumlu eleştiri oranına ulaştı.

Bilimsel karne

Film, kazanın teknik nedenini doğru anlatıyor. Challenger 28 Ocak 1986'da kalkışından 73 saniye sonra parçalandı ve yedi mürettebatın tamamı hayatını kaybetti. Mürettebatın arasında "Uzaydaki Öğretmen" projesiyle seçilen Christa McAuliffe da vardı; bu yüzden fırlatma ABD'de pek çok okulda canlı izleniyordu. Kazanın nedeni sağ katı yakıtlı roket iticisinin bağlantı yerindeki birincil ve ikincil O-halka contalarının işlevini yitirmesiydi. Fırlatma sabahının rekor düşük sıcaklıkları kauçuk contaları sertleştirmiş, sızdırmazlık yeteneklerini azaltmıştı. Sızan sıcak gaz, iticiyi dış yakıt tankına bağlayan bağlantıyı ve ardından tankın kendisini yaktı.

Filmin doruk noktası, Feynman'ın televizyondan canlı yayımlanan oturumda bir parça conta malzemesini buzlu suya batırarak soğuğun kauçuğun esnekliğini nasıl yok ettiğini göstermesi. Feynman ayrıca rapora kendi gözlemlerinin girmesi için ısrar etti; bu görüşler raporun F ekinde yer aldı ve şu cümleyle bitiyordu: "Başarılı bir teknoloji için gerçeklik halkla ilişkilerin önüne geçmelidir, çünkü doğa kandırılamaz." Kaza, mekik programında 32 ay süren bir duraklamaya yol açtı.

Dramatik açıdan film olayları Feynman'ın tek başına çözdüğü bir bilmece gibi kurguluyor; gerçekte contalar hakkındaki uyarıların bir kısmı mühendislerden geliyordu ve film de Kutyna'nın gizli kaynağı üzerinden bu katkıyı ima ediyor. Facianın kurbanlarının ve ailelerinin hikâyesini merak edenler için Challenger: The Final Flight belgesel dizisi iyi bir tamamlayıcı.

Etkisi

Film eleştirmenlerden genel olarak olumlu karşılandı. The New York Times'tan Neil Genzlinger, hikâyenin başka gerçek hükümet skandallarını anlatan filmler kadar entrika barındırmasa da sürükleyici olduğunu yazdı; The Washington Post'tan Hank Stuever ise filmi komisyon soruşturmasını neredeyse raydan çıkaran siyaseti ve kurumlar arası örtbası ağırbaşlı ve akıcı biçimde anlatan bir yapım olarak niteledi. Mühendislik etiği derslerinde sıkça anılan Challenger vakasına dramatik bir giriş arayanlar için iyi bir başlangıç.

Kısaca

• 2013 BBC Two yapımı, 89 dakikalık televizyon filmi; yönetmen James Hawes.
• William Hurt, Challenger soruşturmasındaki Richard Feynman'ı canlandırıyor.
• Kazanın nedeni olan soğukta sertleşen O-halka contaları doğru anlatılıyor.
• Feynman'ın buzlu su gösterisi ve "doğa kandırılamaz" sözü filmin merkezinde.