Genç Astronotlar (Explorers)

Üç çocuk, bir hurdalıktan buldukları lunapark vagonunu uzay aracına çevirir ve yıldızlara doğru yola çıkar. Joe Dante'nin 1985 yapımı Genç Astronotlar'ı, seksenlerin çocuk macerası filmlerinin en tuhaf ve en içten örneklerinden biri. Ethan Hawke ile River Phoenix'in sinemadaki ilk filmi olan yapım, gişede başarısız olsa da yıllar içinde sadık bir hayran kitlesi edindi.

Konusu

Maryland'de bir banliyöde yaşayan Ben Crandall, eski bilimkurgu filmleri izlerken uyuyakaldığı gecelerde bulutların arasından uçtuğu, şehir büyüklüğünde bir devre kartının üzerinden geçtiği rüyalar görür. Uyanınca bu devreyi kâğıda döker ve dâhi arkadaşı Wolfgang'a gösterir. Wolfgang'ın çizimlerden ürettiği çip, önceden belirlenmiş bir alanı saran, elektromanyetik bir baloncuk oluşturur. Çocuklar, bu baloncuğun eylemsizliğin etkilerini hiç hissettirmeden akıl almaz hızlara çıkabildiğini keşfeder. Becerikli yeni arkadaşları Darren'ın yardımıyla terk edilmiş bir lunapark vagonundan Thunder Road adını verdikleri bir uzay aracı yaparlar. Rüyalar sürdükçe Wolfgang sınırsız oksijen üretmenin yolunu da bulur ve üçlü, dünya dışı yaşam aramak için uzaya çıkar. Yörüngeyi geçer geçmez araçlarının kontrolünü bir başkası ele alır.

Filmin ikinci yarısında çocukların karşılaştığı uzaylılar, Dünya hakkındaki her şeyi uzaya sızan televizyon yayınlarından öğrenmiş, pop kültür meraklısı yaratıklar olarak karşımıza çıkıyor. Bu ters köşe, filmi sıradan bir uzay macerasından ayıran en özgün fikir.

Yapım

Senaryo Eric Luke'a ait. Filmi önce Bitmeyen Öykü'nün yönetmeni Wolfgang Petersen'in çekmesi planlanıyordu; Petersen kısa süre sonra 20th Century Fox için Enemy Mine'ı üstlendi ve proje Gremlins'in yönetmeni Joe Dante'ye geçti. Dante senaryoyu beğenmiş, ama üçüncü perdenin eksik olduğunu düşünmüştü; filmin sonu çekimler sırasında yazar ile birlikte doğaçlamayla şekillendi. Görsel efektler Industrial Light & Magic'ten, uzaylıların makyaj efektleri Rob Bottin'den.

Kadroda Ethan Hawke (Ben), River Phoenix (Wolfgang) ve Jason Presson (Darren) başı çekiyor; Amanda Peterson, Dick Miller ve uzaylı Wak'ı canlandıran Robert Picardo da var. Paramount yaz piyasasından yararlanmak için gösterim tarihini Ağustos sonundan Temmuz başına çekti ve Dante'den kurguyu bitirmesini istedi; yönetmenin anlatımına göre yaklaşık bir buçuk saatlik çekim kullanılmadan kaldı.

Film 12 Temmuz 1985'te ABD'de 1.750 salonda vizyona girdi. Bir gün sonra yayımlanan Live Aid konserinin ve bir hafta önce çıkan Geleceğe Dönüş'ün gölgesinde kaldı; 20-25 milyon dolarlık bütçesine karşın gösterim süresi boyunca yalnızca 9,9 milyon dolar hasılat yaptı. Sonraki yıllarda video kiralama ve televizyon yayınlarıyla daha geniş bir kitleye ulaştı.

Bilimsel karne

Thunder Road'u taşıyan baloncuk, çocukları devasa ivmelerden koruyan bir kalkan gibi çalışıyor. Gerçekte Newton'un yasaları affetmez: Bir aracı hızlandıran kuvvet, içindeki yolcuları da koltuklarına bastırır. Astronotların fırlatma sırasında hissettiği yük, eğitimlerinin önemli bir parçası. Eylemsizliği yok sayan bir teknoloji, bugünkü fizikte karşılığı olmayan bir bilimkurgu aracı.

Filmin bilimsel açıdan en düşündürücü yanı ise uzaylıların Dünya'yı televizyondan tanıması. Radyo ve televizyon vericilerinin yaydığı sinyaller gerçekten de uzaya taşar ve ışık hızıyla ilerler. Ancak bu sinyaller uzaklıkla hızla zayıflar; başka bir yıldız sisteminden bunları ayrıntılı biçimde yakalamak, son derece duyarlı alıcılar gerektirir.

İnsanlık, kendini başkalarına bilerek tanıtmayı da denedi. 16 Kasım 1974'te Porto Riko'daki Arecibo Teleskobu'ndan, yaklaşık 25 bin ışık yılı uzaklıktaki M13 küresel yıldız kümesine doğru 1.679 bitlik bir radyo mesajı gönderildi. Frank Drake ve Carl Sagan gibi bilim insanlarının katkısıyla hazırlanan mesaj, gerçek bir konuşma girişiminden çok teknik yeteneğin bir gösterisiydi. NASA'nın Voyager sondalarına konan Altın Plak da benzer bir selam: Dünya'nın seslerini ve görüntülerini taşıyan bir zaman kapsülü. Filmdeki uzaylıların aksine, gerçek bir dinleyicinin bizi tanıyacağı ilk şeyler büyük olasılıkla bu bilinçli mesajlar değil, gezegenimizden kaçan sıradan yayınlar olurdu.

Etkisi

Genç Astronotlar eleştirmenlerden karışık tepkiler aldı; ama bugün Dante hayranları ve bilimkurgu meraklıları arasında kült bir film olarak görülüyor. Dante, filmin kendisinin çekmek istediği hâliyle seyirciye ulaşmadığını söylese de yıllar içinde gördüğü ilgiden memnun olduğunu dile getirdi. Çocukların bir uzaylıyla dostluğunu anlatan E.T. Dünya Dışı ile aynı dönemin ruhunu paylaşan film, Hawke ve Phoenix'in kariyerlerinin başlangıç noktası olarak da sık sık anılıyor.

Kısaca

• Yönetmen: Joe Dante; senaryo: Eric Luke
• Gösterim: 12 Temmuz 1985 (ABD), 109 dakika
• İlkler: Ethan Hawke ve River Phoenix'in ilk sinema filmi
• Efektler: Industrial Light & Magic; makyaj: Rob Bottin
• Bilim: Uzaya sızan yayınlar gerçek, eylemsizliği yok sayan baloncuk ise kurgu