R2-D2 ve C-3PO kimdir? Yıldız Savaşları'nın robot ikilisi

R2-D2 ve C-3PO kimdir? R2-D2 ve C-3PO, George Lucas'ın yarattığı Yıldız Savaşları evreninin iki robotudur; bu evrende robotlara "droid" denir. R2-D2 (okunuşu "Artu-Ditu"), uzay gemilerinin bakım ve onarımını yapan, konuşmak yerine bip ve ıslıklarla anlaşan kısa, silindir gövdeli bir astromekanik droiddir. C-3PO (okunuşu "Si-Tripio") ise insan biçimli bir protokol droididir: görgü kuralları ve çeviri için tasarlanmıştır ve altı milyondan fazla iletişim biçimini bilir. İkisi birlikte, galaksideki büyük olayları en alttan, hizmetkârların gözünden izleyen bir komedi ikilisi oluşturur.

Hangi eserlerde geçer?

İkili seyirciyle 1977'de Yıldız Savaşları filmiyle (sonradan Bölüm IV – Yeni Bir Umut adını aldı) buluştu; C-3PO, filmden önce 1976'da yayımlanan romanlaştırmada okura tanıtılmıştı. Skywalker Destanı adı verilen dokuz filmin hepsinde yer alırlar:

• Orijinal üçleme: Yeni Bir Umut (1977), İmparatorluğun Saldırısı (1980), Jedi'ın Dönüşü (1983)
• Öncül üçleme: Gizli Tehlike (1999), Klonların Saldırısı (2002), Sith'in İntikamı (2005)
• Devam üçlemesi: Güç Uyanıyor (2015), Son Jedi (2017), Skywalker'ın Yükselişi (2019)

İkili ayrıca Rogue One'da (2016) kısa bir görünüm yapar. Sinema filmleri arasında ikisinin birlikte yer almadığı yapımlar yalnız Han Solo: Bir Star Wars Hikâyesi (2018) ve The Mandalorian ve Grogu'dur (2026). Kendi çizgi dizileri Star Wars: Droids da yapıldı; bu dizi 2014'te resmî hikâye bütünlüğünün (kanon) dışında sayıldı. C-3PO, Obi-Wan Kenobi (2022) ve Ahsoka (2023) dizilerinde; R2-D2 ise The Mandalorian'ın ikinci sezon finalinde ve The Book of Boba Fett'te görünür. İkisi Klon Savaşları ve Star Wars Asiler gibi animasyon dizilerinde de vardır. Yapımların hangi sırayla izleneceğini Star Wars izleme sırası sayfamızda bulabilirsiniz.

Karakterler nasıl doğdu?

İkilinin kökü Japon sinemasına uzanır. Lucas'ın R2-D2'yi yaratırken Akira Kurosawa'nın 1958 yapımı Gizli Kale (The Hidden Fortress) filmindeki köylü Matashichi'den etkilendiği bilinir; kültür eleştirmeni Jonathan McIntosh'a göre iki droid, bu filmde büyük olayların ortasında sürekli atışan iki köylüye dayanır. Lucas 1977'de Rolling Stone dergisine verdiği röportajda droidleri filmin komik yanı olarak tanımladı ve ikiliyi Laurel ile Hardy komedi ikilisine benzeyecek şekilde tasarladıklarını anlattı.

Konsept sanatçısı Ralph McQuarrie, C-3PO'nun ilk tasarımında Fritz Lang'in 1927 tarihli Metropolis filmindeki kadın robottan yola çıktı. R2-D2 için ise Lucas ile McQuarrie'nin, Douglas Trumbull'un 1972 tarihli Silent Running filmindeki küçük bakım robotlarından da ilham aldığı belirtilir. R2-D2 adının hikâyesi bir montaj odasında geçer: Ses kurgucusu Walter Murch'ün anlattığına göre, bir gün 2. makaranın 2. diyalog kaydını kısaltarak "R-2-D-2" diye istemiş, senaryosu üzerinde çalışırken uyuklayan Lucas bunu duyunca adı çok beğenmiş. R2-D2'nin ünlü bip ve ıslıklarını ses tasarımcısı Ben Burtt, ARP 2600 analog sentezleyicisini ve efektlerden geçirdiği kendi sesini kullanarak oluşturdu.

Hikâyedeki yeri

Bu bölüm eserin sonunu da anlatır.

İlk filmde iki droid, İmparatorluk tarafından ele geçirilen bir asi gemisinden kaçış kapsülüyle çöl gezegeni Tatooine'e iner. Prenses Leia, Ölüm Yıldızı adlı savaş istasyonunun planlarını ve Obi-Wan Kenobi'ye yönelik yardım çağrısını R2-D2'nin belleğine yüklemiştir. Droidler Jawa adlı hurdacılar tarafından yakalanıp Luke Skywalker'ın amcası ve yengesine satılır; Luke mesajın bir parçasını görünce olaylar zinciri başlar. Filmin sonundaki saldırıda R2-D2, Luke'un savaş uçağında astromekanik olarak görev yapar ve ağır hasar görür.

Sonraki filmlerde rolleri belirginleşir. R2-D2 kilitli kapıları açan, bilgisayar sistemlerine bağlanan, bozuk hiper sürücüyü son anda çalıştıran becerikli tamircidir. C-3PO ise çevirmen ve diplomattır, tehlike karşısında hep endişelidir. Jedi'ın Dönüşü'nde Endor ormanlarındaki Ewoklar C-3PO'yu bir tanrı sanır; droidin anlattığı Asiler'in hikâyesi Ewokları İmparatorluğa karşı savaşmaya ikna eder.

1999'da başlayan öncül üçleme ikilinin geçmişini açtı: C-3PO'yu, Tatooine'de köle olarak yaşayan dokuz yaşındaki Anakin Skywalker hurda parçalardan yapmıştır; R2-D2 ise Naboo Kraliçesi Padmé Amidala'nın gemisinde hizmet vermektedir. Sith'in İntikamı'nın sonunda, Skywalker ikizlerinin yerinin gizli kalması için C-3PO'nun belleği silinir, R2-D2'ninki silinmez. Böylece R2-D2, Skywalker ailesinin bütün hikâyesini bilen tek tanık olarak kalır. Devam üçlemesinde R2-D2, Luke'un ortadan kaybolmasının ardından yıllarca düşük güç kipinde bekler, sonunda Luke'un yerini gösteren haritanın eksik parçasını tamamlar.

R2-D2 ve C-3PO'yu kim canlandırdı?

İngiliz oyuncu Anthony Daniels, C-3PO'yu Skywalker Destanı'nın dokuz filminin hepsinde ve Rogue One'da canlandırdı; karakteri animasyon dizilerinde, radyo uyarlamalarında ve oyunlarda da seslendirdi. Daniels, McQuarrie'nin bir C-3PO resmini gördüğünde droidin yüzündeki kırılganlıktan etkilenip rolü istediğini anlatır. Lucas başta karakterin sesini başka bir oyuncuya vermeyi düşünmüştü; aralarında tanınmış isimlerin de bulunduğu otuz kadar oyuncu denendikten sonra ses yine Daniels'ta kaldı ve C-3PO, Lucas'ın ilk hayal ettiği yağcı ikinci el araba satıcısı tipinden telaşlı bir İngiliz uşağına dönüştü. Daniels, 2019'da yayımlanan anı kitabı I Am C-3PO: The Inside Story'de ilk kostümün dar, havasız ve acı verici olduğunu, giyilmesinin iki saat sürdüğünü anlatır. Gizli Tehlike'de C-3PO'yu Michael Lynch'in yönettiği bir kukla canlandırdı, sesi yine Daniels'a aitti.

R2-D2'nin gövdesinin içine giren İngiliz oyuncu Kenny Baker, karakteri orijinal üçlemenin üç filminde oynadı. Öncül üçlemede rolü çoğunlukla uzaktan kumandalı modeller ve bilgisayar grafikleri üstlendi; Klonların Saldırısı'nın setinde toplam 15 R2-D2 vardı ve bunların sekizi radyo kumandalıydı. Baker, Güç Uyanıyor'un jeneriğinde danışman olarak yer aldı ve Ağustos 2016'da öldü. Son Jedi'dan itibaren rolü Jimmy Vee üstlendi. Güç Uyanıyor için yeni R2-D2 robotlarını, kendi yaptıkları çalışan kopyalarla yapımcı Kathleen Kennedy'nin dikkatini çeken iki hayran, Lee Towersey ve Oliver Steeples inşa etti.

Karakterlerin arkasındaki bilim: uzayda gerçek robotlar

Yıldız Savaşları'nda droidler gemilerin tamircisi, pilotların yardımcısı ve mürettebatın arkadaşıdır. Gerçek uzay araştırmalarında robotlar bu rollerin bir kısmını şimdiden üstleniyor, ama film droidlerinden çok farklı görünüyorlar.

Tamirci robotlar. R2-D2'nin gerçek dünyadaki en yakın akrabalarından biri Kanada'nın Dextre robotudur. Uluslararası Uzay İstasyonu'nun (ISS) robotik sisteminin parçası olan iki kollu Dextre, 11 Mart 2008'de STS-123 göreviyle fırlatıldı. Görevi, aksi hâlde astronotların uzay yürüyüşüyle yapması gereken onarımları üstlenmektir. İlk resmî işini 4 Şubat 2011'de, mürettebat uyurken bir Japon kargo aracından iki parçayı boşaltarak tamamladı. Yani R2-D2 gibi, insanlar başka işle uğraşırken geminin bakımını yapan bir yardımcıdır; ama tekerlekli bir varil değil, uzaktan yönetilen iki kollu bir manipülatördür. İstasyonun bölümlerini ISS'in modülleri sayfamızda tanıtıyoruz.

İnsan biçimli robotlar. C-3PO gibi insan biçimli (insansı) robotlar da uzaya gitti. NASA'nın Johnson Uzay Merkezi'nde geliştirilen Robonaut 2, Şubat 2011'de STS-133 göreviyle ISS'e ulaştı ve istasyondaki ilk ABD yapımı robot oldu. Kısa adı R2 olan bu robot, bir insan gövdesi biçiminde yapılmıştı ve astronotların kullandığı aletleri tutabilecek el becerisine sahipti. Amaç, bir robotun astronotlarla yan yana nasıl çalışabileceğine dair veri toplamaktı.

Konuşan yol arkadaşları. C-3PO'nun asıl işi konuşmaktır. Uzaya giden ilk arkadaş robot ise Japonya'nın Kirobo'sudur. Yaklaşık 34 santimetre boyunda ve 1 kilogram ağırlığındaki bu küçük robot, 10 Ağustos 2013'te ISS'e ulaştı ve istasyonun ilk Japon komutanı Koichi Wakata'ya eşlik etti. Ses tanıma, doğal dil işleme ve yüz tanıma yetenekleri olan Kirobo Japonca konuşuyordu. İstasyonda 18 ay kaldıktan sonra Dünya'ya döndüğünde "uzaydaki ilk arkadaş robot" ve "sohbet eden en yüksek irtifadaki robot" olarak iki Guinness rekoru aldı. Adı, Japonca "umut" anlamına gelen kibō ile "robo" sözcüğünün birleşimidir.

Aradaki fark da öğreticidir: Bugünkü uzay robotları, film droidleri gibi kendi kararını veren, duyguları olan bireyler değildir; ya yerden yönetilir ya da sınırlı görevler için programlanır. R2-D2'nin cesareti ve C-3PO'nun kaygısı hâlâ bilimkurguya aittir. Gezegenlerde dolaşan robotik araçların hikâyesini Mars'ın keşfi sayfamızda okuyabilirsiniz.

Kültürdeki etkisi

Lucas, Sith'in İntikamı'nın DVD yorum kaydında R2-D2'nin en sevdiği karakter olduğunu ve onun her filmde en az bir kez günü kurtarmasının bilinçli bir tercih olduğunu söyledi. R2-D2, 2003'te ABD'nin Pittsburgh kentindeki Robot Onur Listesi'ne (Robot Hall of Fame) alındı; Smithsonian Enstitüsü onu "Amerika'yı yapan 101 nesne" listesine koydu. 2022'deki bir ankette ABD'nin en sevilen film robotu çıktı. Almanya'daki Zweibrücken Gözlemevi'nin teleskop kubbesi de 2018'de R2-D2'ye benzetilerek boyandı.

İkili, 50. Oscar töreninde sunucu olarak sahneye çıktı; 1980'de Susam Sokağı'nın iki bölümüne ve The Muppet Show'a konuk oldu. Çeviriler de kendi hikâyesini yazdı: Latin Amerika İspanyolcası dublajında R2-D2'nin adı, İngilizce okunuşuna benzediği için "Arturito" (küçük Arthur) diye telaffuz edilir. İtalyanca dublajda ise orijinal üçlemede R2-D2'nin adı "C1-P8", C-3PO'nunki "D-3BO" idi. McIntosh, iki droidi seyircinin kolayca yakınlık kurduğu, sömürülen bir alt sınıfın hem komik hem trajik temsilcileri olarak yorumlar. Kırk yılı aşkın süredir aynı kalan bu ikili, bilimkurgu sinemasının robotlara bakışını, soğuk makinelerden sevimli yol arkadaşlarına doğru değiştiren karakterler arasında sayılır.