Darth Vader kimdir? Yıldız Savaşları'nın maskeli kötü adamı

Darth Vader kimdir? Darth Vader, George Lucas'ın yarattığı Yıldız Savaşları (Star Wars) evreninin en tanınmış kötü karakteridir. Siyah zırhı, kafatasını andıran maskesi ve makineyle sağlanan hırıltılı nefesiyle Galaktik İmparatorluk'un en korkulan komutanıdır. Orijinal üçlemede (1977-1983) İmparator'un sağ kolu olan bir Sith lordu olarak karşımıza çıkar; sonradan çekilen önceki üçleme ise onun aslında bir zamanlar umut vaat eden Jedi şövalyesi Anakin Skywalker olduğunu ve karanlık tarafa nasıl geçtiğini anlatır. Ağır yaralandıktan sonra bedeni bir zırh ve yaşam destek sistemiyle ayakta tutulur; yani yarı insan, yarı makine bir sayborgdur.

Hangi eserlerde geçer?

Vader ilk kez 1977'de vizyona giren ilk Yıldız Savaşları filminde ve onun 1976'da yayımlanan romanlaştırmasında göründü. Hem genç Anakin hem de Vader olarak yer aldığı başlıca yapımlar şunlardır:

• Orijinal üçleme: Yeni Bir Umut (1977), İmparatorluğun Saldırısı (1980) ve Jedi'ın Dönüşü (1983)
• Önceki üçleme: Gizli Tehlike (1999), Klonların Saldırısı (2002) ve Sith'in İntikamı (2005)
• Diğer filmler: Rogue One (2016)
• Diziler: Obi-Wan Kenobi (2022), Ahsoka (2023) ve animasyon dizileri Klon Savaşları ile Star Wars Asiler

Karakter romanlarda, çizgi romanlarda ve video oyunlarında da sık sık yer alır. Bütün yapımların sırasını Star Wars izleme sırası sayfamızda bulabilirsiniz.

Karakter nasıl doğdu?

İlk filmin hazırlık aşamasında Lucas, kavram tasarımcısı Ralph McQuarrie'den Vader'ı çok uzun boylu, karanlık, rüzgârla birlikte gelmiş gibi ürkütücü bir figür olarak çizmesini istedi. Senaryoda Vader uzay gemileri arasında geçtiği için McQuarrie ona bir uzay giysisi giydirmeyi önerdi. Lucas kabul etti; McQuarrie de yüzü tamamen kapatan bir solunum maskesini bir samuray miğferiyle birleştirerek karakterin unutulmaz maskesini ortaya çıkardı.

Kostüm tasarımcısı John Mollo bu çizimlerden yola çıkarak din adamı cübbesini, motosiklet giysisini, bir Alman askerî miğferini ve askerî bir gaz maskesini bir araya getiren bir kıyafet tasarladı. Miğferi ve zırhı heykeltıraş Brian Muir yaptı. Vader'ın ünlü nefes sesini ise filmin ses tasarımcısı Ben Burtt, bir dalgıç solunum cihazının kayıtlarını değiştirerek üretti; bu ses ABD'de tescilli bir ticari markadır.

Lucas, "Darth Vader" adının kökeni hakkında farklı açıklamalar yaptı: 2005'te Rolling Stone dergisine adın "Dark Father" (Karanlık Baba) ifadesinden türetildiğini söyledi; başka bir zaman "Dark Water" (Karanlık Su) ifadesinden esinlendiğini anlattı. Adın, Lucas'ın lisedeki okul arkadaşlarından Gary Vader'dan gelmiş olabileceği de dile getirilir. Ad her ülkede aynı da değildir: Fransızcada karakter hâlâ "Dark Vador" diye anılır, İtalyanca seslendirmelerde ise uzun yıllar "Dart Fener" adıyla tanındı.

Hikâyedeki yeri

İlk filmde Vader, Asiler'in çaldığı Ölüm Yıldızı planlarının peşindeki acımasız İmparatorluk komutanıdır. Prenses Leia'yı esir alır, eski ustası Obi-Wan Kenobi ile ışın kılıcıyla düello eder ve Ölüm Yıldızı'na yapılan saldırıda Luke Skywalker'ın uçağını avlamaya çalışır.

Önceki üçleme hikâyeyi başa sarar. Gizli Tehlike'de Anakin, Tatooine'de köle olarak yaşayan, makinelere meraklı ve Güç'le güçlü bağı olan küçük bir çocuktur. Jedi ustası Qui-Gon Jinn, onun eski bir kehanetteki, Güç'e denge getirecek "Seçilmiş Kişi" olabileceğini düşünerek çocuğu yanına alır; Jedi Konseyi ise onu eğitmeye ancak isteksizce razı olur. Lucas, Anakin'in Vader'a dönüştükten sonra bile Seçilmiş Kişi olmayı sürdürdüğünü söylemiştir. Anakin büyüdükçe kaybetme korkusu, öfkesi ve Şansölye Palpatine'in onu adım adım kendi yanına çekmesi, düşüşünü hazırlar. Sith'in İntikamı'nda karanlık tarafa geçer ve volkanik gezegen Mustafar'da Obi-Wan ile girdiği düelloda uzuvlarını kaybeder ve lav akıntısının kıyısında ağır yanıklar alır. Palpatine onu kurtarır ve yaşamasını sağlayan siyah zırhın içine yerleştirir.

Bu bölüm eserin sonunu da anlatır. İmparatorluğun Saldırısı'nda Vader, Luke'la girdiği düellonun sonunda onun babası olduğunu açıklar ve oğlunu yanına, galaksiyi birlikte yönetmeye çağırır. Bu sahne o kadar gizli tutuldu ki Vader'ın bedenini oynayan David Prowse'a çekim sırasında farklı bir replik okutuldu; gerçek cümleyi yalnızca yönetmen, yapımcılar ve Mark Hamill biliyordu. Jedi'ın Dönüşü'nde İmparator, Luke'u öldürmeye kalkınca Vader oğlunu kurtarmak için efendisine karşı döner ve İmparator'u yok eder; ancak kendisi de ölümcül biçimde yaralanır. Son anlarında Luke maskesini çıkarır ve babasının yüzünü ilk kez görür.

Darth Vader'ı kim canlandırdı?

Vader, sinemada birden fazla oyuncunun ortak emeğiyle hayat bulmuş ender karakterlerdendir:

• David Prowse: 1,98 metre boyundaki İngiliz vücut geliştirmeci ve oyuncu, orijinal üçlemede Vader'ın bedenini canlandırdı. Kendisine önce Chewbacca rolü teklif edilmiş, o ise kötü adamı oynamak istemişti. Prowse 28 Kasım 2020'de öldü.
• James Earl Jones: Lucas, Prowse'un İngiltere'nin batısına özgü aksanını karaktere uygun bulmadığı için sesi başka bir oyuncuya verdi. Önce Orson Welles'i düşündü, ama sesinin fazla tanınır olacağına karar verip Jones'u seçti. Jones rolünü küçük bulduğu için ilk iki filmin jeneriğinde adının yazılmasını istemedi; adı ilk kez 1983'te Jedi'ın Dönüşü'nde yazıldı. 2022'de rolü bıraktığı doğrulandı; Obi-Wan Kenobi dizisi için sesi Respeecher şirketi tarafından dijital olarak yeniden üretildi. Jones 9 Eylül 2024'te öldü.
• Bob Anderson: Eski bir olimpiyat eskrimcisi olan Anderson, İmparatorluğun Saldırısı ve Jedi'ın Dönüşü'ndeki ışın kılıcı dövüşlerinde Vader'ın zırhını giydi.
• Sebastian Shaw: Jedi'ın Dönüşü'nde maskesi çıkarılan Anakin'i oynadı.
• Jake Lloyd ve Hayden Christensen: Gizli Tehlike'de çocuk Anakin'i Jake Lloyd, sonraki iki filmde genç Anakin'i yaklaşık 1.500 aday arasından seçilen Hayden Christensen canlandırdı. Christensen rolüne Obi-Wan Kenobi ve Ahsoka dizilerinde geri döndü.
• Spencer Wilding ve Daniel Naprous: Rogue One'da Vader'ın zırhını giydiler; sesi yine James Earl Jones'tu.

Karakterin arkasındaki bilim: sayborg ve uzay giysisi

Vader'ın hikâyesi, bilimkurgunun en eski fikirlerinden birini, insanla makinenin birleşmesini anlatır. "Sayborg" (cyborg) sözcüğü ise doğrudan uzay araştırmalarından doğdu. "Sibernetik" ve "organizma" sözcüklerinin birleşimi olan terimi 1960'ta bilim insanları Manfred Clynes ve Nathan Kline ortaya attı. Clynes ile Kline, uzay keşfinin yeni başladığı yıllarda, insanın uzayın ağır koşullarında yaşayabilmesi için bedeninin ilaçlarla ve düzenleyici cihazlarla dışarıdan desteklenmesi gerektiğini savundu. "Drugs, Space and Cybernetics" (İlaçlar, Uzay ve Sibernetik) başlıklı makaleleri Ekim 1960'ta Astronautics dergisinde yayımlandı.

İkilinin hayal ettiği sayborgun ilginç bir yanı vardı: Karbondioksiti parçalayıp oksijeni yeniden dolaşıma sokan ters çalışan bir yakıt hücresi sayesinde nefes almaya bile ihtiyaç duymayacak, radyasyon düzeyini ölçen bir algılayıcı da gerektiğinde vücuda koruyucu ilaç verecekti. Vader ise bunun tersidir: Mustafar'da aldığı yaralar yüzünden zırhı olmadan nefes alamaz. Onun zırhı, aslında McQuarrie'nin ilk fikrindeki gibi bir uzay giysisine benzer. Gerçek uzay giysileri de kendi küçük yaşam destek sistemlerini taşır: NASA'nın uzay yürüyüşlerinde kullandığı EMU giysisi, "birincil yaşam destek sistemi" adı verilen bir üniteyle astronotu 30 dakikalık yedek dahil yaklaşık 8,5 saat yaşatabilir. Uzay giysilerinin katmanlarını ve nasıl çalıştığını uzay giysisi nasıl çalışır? sayfamızda anlattık.

Hekimler de Vader'ın durumunu merak etti. İki Danimarkalı hekim hakemli bir dergide yayımladıkları yazıda, Vader'ın zırhının, hasar görmüş akciğerlerini destekleyen giyilebilir bir hiperbarik (basınçlı) oda gibi çalıştığı ve yanık derisini enfeksiyondan koruduğu sonucuna vardı; hekimlerden biri, tıbbi açıdan bu giysi yerine akciğer naklinin daha iyi bir seçenek olacağını belirtti. Fransız psikiyatr Eric Bui ve arkadaşları ise Anakin'in dürtüselliğini, öfke denetimindeki zorluğunu ve terk edilme korkusunu öne çıkararak karakteri tıp öğrencilerine sınırda kişilik bozukluğunu anlatmak için örnek olarak kullandı. Brezilyalı nörolog Felipe Filardi da Rocha ise böyle bir tanıdan önce karakterin yetiştiği çevrenin ve kültürün hesaba katılması, başka bozuklukların da düşünülmesi gerektiğini savundu.

Kültürdeki etkisi

Amerikan Film Enstitüsü (AFI), 2003'te yayımladığı 100 yılın kahramanları ve kötüleri listesinde Darth Vader'ı sinema tarihinin en büyük üçüncü kötüsü seçti; önünde yalnızca Hannibal Lecter ve Norman Bates vardı. Karakterin maskesi, nefes sesi ve müzik teması, filmi izlememiş insanların bile tanıdığı imgelere dönüştü. Ukrayna'da İnternet Partisi bile birden fazla adayını "Darth Vader" adıyla seçimlere soktu.

Vader'ın kalıcılığının asıl nedeni ise hikâyesinin bir kötülükle bitmemesidir. Önceki üçleme onu korkularına yenik düşen trajik bir figüre, orijinal üçlemenin sonu ise oğlunun inancıyla son anda geri dönebilen bir babaya dönüştürür. Devam üçlemesinde torunu Kylo Ren'in Vader'ın yanmış miğferini saklaması da, karakterin gölgesinin bütün Skywalker hikâyesinin üzerine düştüğünü gösterir. Vader'ın kırmızı ışın kılıcının gerçek fizikte yapılıp yapılamayacağını Star Wars'taki ışın kılıcı gerçekten yapılabilir mi? yazımızda tartıştık.