Yıldız Savaşları: Bölüm V – İmparatorluğun Saldırısı (The Empire Strikes Back)

1977'de vizyona giren ilk Yıldız Savaşları filmi sinema tarihini değiştirmişti; ama serinin gerçekten bir destana dönüştüğü an, üç yıl sonra gelen İmparatorluğun Saldırısı oldu. İlk film iyinin kötüye karşı kazandığı neşeli bir zafer hikâyesiyken devam filmi bu iyimserliği bilerek sarsıyor: kahramanlar dağılıyor, kaçıyor, yeniliyor ve her biri kendi sınavından geçiyor. Bugün pek çok sinema yazarının serinin en iyi filmi, hatta gelmiş geçmiş en iyi devam filmlerinden biri saydığı yapım, uzay operasının yalnızca lazer ve patlamadan ibaret olmadığını, karakterlerin iç dünyasıyla da derinleşebileceğini kanıtladı.

Uzay meraklıları için filmin bir başka önemi daha var: buzla kaplı bir gezegen, bir asteroit kuşağı, bataklık bir dünya ve dev bir gaz gezegeninin atmosferinde süzülen bir şehir. Kırk yılı aşkın süredir bilimcilerin bile örnek verdiği bu mekânlar, gezegen çeşitliliğine dair popüler hayal gücünü biçimlendirdi.

Konusu

Hikâye, ilk filmdeki zaferin üzerinden üç yıl geçtikten sonra başlıyor. Asi İttifak, Galaktik İmparatorluk'tan saklanmak için buz gezegeni Hoth'ta gizli bir üs kurmuştur. İmparatorluk ise kayıp asileri bulmak için galaksinin dört bir yanına keşif sondaları göndermektedir. Üssün yeri ortaya çıkınca asiler büyük bir tahliyeye girişmek zorunda kalır ve kahramanlarımızın yolları ayrılır.

Luke Skywalker, eski akıl hocasının yönlendirmesiyle uzak bir bataklık gezegenine giderek Güç'ü daha derinden öğrenmeye çalışır. Han Solo, Prenses Leia, Chewbacca ve C-3PO ise peşlerindeki İmparatorluk filosundan kaçarken kendilerini önce bir asteroit kuşağında, ardından eski bir dostun yönettiği bulut şehrinde bulur. Darth Vader ise asilere ulaşmak için her yolu denemektedir. Filmin ikinci yarısı, serinin en çok konuşulan anlarından birine doğru ilerliyor; o anı ilk kez izleyecek olanlar için burada hiçbir şey söylemiyoruz.

Yapım ve oyuncular

George Lucas ilk filmin yönetmenliğinde yaşadığı yıpranmanın ardından bu kez yönetmen koltuğunu, kendi eski hocalarından Irvin Kershner'e bıraktı ve görsel efekt şirketi Industrial Light & Magic'i büyütmeye odaklandı. Senaryo, ilk taslağı yazdıktan sonra 1978'de hayatını kaybeden Leigh Brackett ile daha sonra Raiders of the Lost Ark'ı yazacak olan Lawrence Kasdan'a ait; hikâye ise Lucas'ın. Hoth sahneleri Norveç'in Finse bölgesinde, karlı ve zorlu koşullarda çekildi; iç mekânlar İngiltere'deki Elstree Stüdyoları'nda kuruldu. Bütçe, başlangıçta öngörülenin neredeyse dört katına çıktı.

Mark Hamill, Harrison Ford ve Carrie Fisher rollerine dönerken kadroya Lando Calrissian rolüyle Billy Dee Williams katıldı. Kukla ustası Frank Oz'un hayat verdiği Jedi Ustası Yoda, sinemanın en akılda kalan karakterlerinden biri oldu. John Williams'ın bu filmde ilk kez duyulan İmparatorluk Marşı ise bugün kötülüğün evrensel müziği gibi algılanıyor. Film iki Oscar kazandı ve 1980'in en çok hasılat yapan yapımı oldu.

Çekimler kolay geçmedi. Norveç'teki çalışmalar, bölgenin son yıllardaki en sert kışlarından birine denk geldi; ekip zaman zaman otelin kapısından dışarı çıkıp kar fırtınasını doğrudan çekmek zorunda kaldı. Elstree'deki setlerden biri yangında hasar gördü, bazı oyuncular yaralandı ve bütçe arttıkça Lucas ek finansman bulmak için bankalarla uğraştı. Buna rağmen film zamanında tamamlandı. İlk gösterimde eleştirmenlerin bir kısmı filmin karanlık tonunu ve açık uçlu finalini yadırgadı; ama yıllar içinde bu görüşler tersine döndü ve film bugün serinin zirvesi olarak kabul ediliyor. ABD Kongre Kütüphanesi de filmi kültürel açıdan korunmaya değer eserler arasına aldı.

Bilim ne diyor?

Filmin en ünlü sahnelerinden biri, Millennium Falcon'un birbirine çarpan kayalar arasında kıl payı manevralar yaptığı asteroit kuşağı kovalamacası. Gerçekte Güneş Sistemi'ndeki asteroit kuşağı bundan çok farklı: içinde milyonlarca cisim bulunsa da aralarındaki ortalama uzaklık yüz binlerce kilometreyi buluyor. NASA'nın Pioneer, Voyager, Cassini ya da Dawn gibi sondaları kuşağı hiçbir kaçış manevrası yapmadan geçti; bir asteroidi yakından görüntülemek isteyen görevler hedeflerine özel olarak yönlendirilmek zorunda kalıyor. Yani filmdeki sık kaya yağmuru görsel açıdan muhteşem ama gerçekçi değil.

Hoth ise şaşırtıcı biçimde gökbilime adını verdi. 2006'da kütleçekimsel mercek yöntemiyle keşfedilen, Dünya'nın birkaç katı kütleye sahip ve yüzey sıcaklığının eksi iki yüz dereceyi aştığı tahmin edilen soğuk bir ötegezegen, basında sık sık "Hoth" lakabıyla anıldı. Bulut Şehri'nin bilimdeki karşılığı da ilginç: Venüs'ün yüzeyi kavurucu sıcak ve ezici basınç altında olsa da atmosferinde yaklaşık 50 kilometre yükseklikte basınç ve sıcaklık Dünya'dakine benzer değerlere iniyor. NASA mühendisleri bu katmanda süzülen hava gemileriyle insanlı keşif yapılabileceğini konu alan kavramsal çalışmalar yürüttü. Elbette uzay boşluğunda patlama sesi duyulmaması gibi klasik fizik itirazları bu film için de geçerli.

Neden izlemeli?

İmparatorluğun Saldırısı, bir devam filminin ilkini nasıl aşabileceğinin ders kitabı örneği. Daha olgun bir anlatımı, karakterlerine gerçek bedeller ödetmesi, mizah ile dramı ustaca dengelemesi ve el yapımı maketlerle çekilmiş efektleri sayesinde bugün bile canlı ve dokunsal görünüyor. Bilim kurgu sinemasına ilgi duyan herkesin, serinin geri kalanını sevmese bile görmesi gereken bir yapım. Hoth savaşındaki dev yürüyen makineler, Dagobah'ın sisli bataklığı ve bulut şehrinin turuncu gökyüzü, sinemanın ortak hafızasına kazınmış görüntüler arasında yer alıyor.

Kısaca

• Yıl: 1980
• Yönetmen: Irvin Kershner
• Süre: 124 dakika
• Tür: Uzay operası, bilim kurgu macera
• Nerede izlenir: Disney+