Terraforming Mars: oynanışı ve oyundaki gerçek Mars atmosferi, MOXIE bilimi
Terraforming Mars, Mars'ı yaşanabilir kılmak için yarışan şirketleri yönettiğiniz bir strateji oyunu. Oyundaki oksijen, sıcaklık ve okyanus hedefleri gerçek Mars bilimiyle yan yana okunuyor.
- Tür
- Strateji
- Çıkış yılı
- 2018
- Geliştirici
- Artefacts Studio
- Yayıncı
- Asmodee Digital (ilk çıkış), Twin Sails Interactive (güncel mağaza sayfaları)
- Platformlar
- PC (Windows, macOS), iOS, Android
- Türkçe dil desteği
- Türkçe yok
Terraforming Mars, aynı adlı kutu oyununun bilgisayar uyarlaması: Mars'ı yaşanabilir bir gezegene çevirmek için birbiriyle yarışan şirketleri yönettiğiniz, sıra tabanlı bir strateji oyunu. Kutu oyununu Jacob Fryxelius tasarladı ve 2016'da FryxGames yayımladı; dijital sürüm ise Ekim 2018'de Artefacts Studio'nun yapımıyla çıktı. Oyunda bir hikâye ya da karakter yok. Anlatı, masadaki gezegenin değişmesinden ibaret: kızıl yüzeyde önce yeşil alanlar, sonra şehirler, en sonunda okyanuslar beliriyor. Bu sayfada oyunu kısaca tanıtıyor, ardından oyundaki fikirleri gerçek Mars bilimiyle yan yana koyuyoruz.
Nasıl oynanır?
Her oyuncu bir şirketin başına geçer. Steam ekran görüntülerinde başlangıç şirketlerinin seçildiği bir ekran var; örneğin ilk oyun için önerilen yalın "Beginner Corporation" ile bitki üretimine yatkın "Ecoline" gibi şirketler farklı başlangıç kaynakları ve küçük ayrıcalıklar veriyor. Oyun "nesil" denen turlara bölünür. Her nesilde önce kart çekip hangilerini satın alacağınıza karar verirsiniz; ardından sırayla, her turda en çok iki eylem yaparsınız ve eylem hakkınız bitince ya da istemeyince pas geçersiniz.
Eylemlerin çoğu proje kartı oynamaktır. Kartlar bedelini megakredi (M€) ile ödeyen yatırımlardır; kimi kartlar gelirinizi artırır, kimi çelik ya da titanyum üretir, kimi enerji sağlar, kimi doğrudan gezegeni değiştirir. Kaynak türleri megakredi, çelik, titanyum, bitki, enerji ve ısıdır; her biri başka bir iş görür. Örneğin bitkiler yeşil alana, ısı sıcaklığın yükseltilmesine, çelik ve titanyum da belirli kartların bedelini ödemeye gider. Her nesil sonunda üretiminiz kadar kaynak elinize geçer.
Oyunun hedefi Mars'ı dönüştürmek. Bunun için üç küresel göstergeyi ilerletirsiniz: oksijen oranı yüzde 14'e kadar, sıcaklık −30 °C'den +8 °C'ye kadar çıkar ve haritaya dokuz okyanus karosu yerleştirilir. Üçü de tamamlandığında oyun biter. Göstergeleri her ilerletişiniz "Terraform Rating" (TR) puanınızı yükseltir; bu puan hem oyun sonundaki zafer puanınıza hem de her nesil aldığınız gelire yansır. Yani gezegeni değiştirmek hem amaç hem yatırımdır. Altıgenlerden oluşan Mars haritasına şehir, yeşil alan ve okyanus karoları koyarsınız; bir şehrin yanındaki yeşil alanlar puan getirir. Ekran görüntülerinde gördüğümüz "standart projeler" arasında patent satmak, enerji santrali kurmak, asteroit çarptırmak, yeraltı su katmanından (akifer) okyanus çıkarmak, yeşil alan ve şehir kurmak var. Kilometre taşları ve ödüller ise oyunculara ek puan kazandıran yan yarışlardır.
Steam sayfasına göre oyunu yapay zekâya karşı tek başına oynayabilir, çevrimiçi ya da aynı ekranda başkalarıyla karşılaşabilirsiniz; sıra bildirimleri sayesinde uzun süreli, "mektuplaşır gibi" oyun da mümkün. Oyunun ek paketleri de var: Prelude, Hellas & Elysium, Venus Next, Colonies ve iki tanıtım paketi ayrı ayrı satılıyor.
Oyundaki bilim
Terraforming Mars'ın etkileyici yanı, rakamlarını gerçek Mars'tan almış olması. Gerçek gezegende neler var, oyun nereyi basitleştiriyor, bakalım.
Mars'ın gerçek atmosferi
Mars'ın atmosferi karbondioksit ağırlıklı: yaygın ölçümlere göre yaklaşık yüzde 96 karbondioksit, yüzde 1,9 azot, yüzde 0,145 oksijen. Basıncı ise yalnızca yaklaşık 0,6 kPa; Dünya'da deniz seviyesinde bu değer 101,3 kPa. NASA, atmosferin başlıca karbondioksit, azot ve argondan oluştuğunu söylüyor. Oyunda oksijeni yüzde 14'e çıkarmak hedef; ama oyun toplam basıncı hiç modellemiyor. Gerçekte yüzde 14 oksijen içeren bir atmosfer bile, basınç 0,6 kPa'da kalırsa oksijenin kısmi basıncı yaklaşık 0,085 kPa olur ve nefes alınamaz. Başka bir deyişle gerçek terraforming'in asıl derdi oksijen oranı değil, kalın bir atmosfer yapmaktır.
Sıcaklık ve su
Oyundaki sıcaklık göstergesi −30 °C'den başlayıp +8 °C'ye uzanıyor. Gerçek Mars'ın ortalama yüzey sıcaklığı yaklaşık −63 °C; NASA'ya göre sıcaklık yazın en çok yaklaşık 20 °C'ye çıkabilir, en düşük değer ise yaklaşık −153 °C. Oyun, bu yüzden başlangıç noktasını gerçek ortalamadan epey sıcak almış; bu bir oyun dengesi tercihi. Suya gelince NASA, Mars'ta suyun kutup bölgelerinde yüzeyin hemen altında buz olarak ve mevsimsel olarak yamaçlardan akan tuzlu su olarak bulunduğunu belirtiyor. Hellas & Elysium paketinin adını verdiği Hellas Planitia ise gerçek bir bölge: yaklaşık 2.300 km çapında, taban düzeyi Mars'ın referans yüksekliğinin 7.152 m altında bir çarpma havzası. Kışın havzanın tabanında basınç yaklaşık 12,4 mbar ölçülmüş; bu, suyun üçlü noktasının üzerinde. Yani orada koşullar, belirli durumlarda sıvı suyun var olmasına izin verebilecek düzeyde. Okyanus karosu fikri oyunda eğlenceli ama gerçek Mars'ta okyanus için yalnızca su değil, basınç ve sıcaklık da gerekir. Ayrıntı için Mars'ta su sayfamıza bakabilirsiniz.
Gezegeni gerçekten dönüştürebilir miyiz?
Oyunda tek bir oturumda Mars yeşilleniyor. Gerçek bilim daha temkinli. Bruce Jakosky ve Christopher Edwards'ın Nature Astronomy'de 2018'de yayımlanan "Inventory of CO₂ available for terraforming Mars" adlı çalışması, kutup başlıklarındaki ve toprağındaki karbondioksitin tamamı serbest bırakılsa bile bunun anlamlı bir sera ısınması yaratmaya yetmeyeceğini, atmosfer basıncının Dünya'daki deniz seviyesi basıncının yaklaşık yüzde 1,2'sine ulaşabileceğini bildiriyor. Başka engeller de var: Mars'ın bugün küresel bir manyetik alanı yok (NASA, güney yarımküredeki kabuğun yüksek derecede mıknatıslanmış olmasının 4 milyar yıl önceki bir alanın izi olduğunu söylüyor), bu da güneş rüzgârının atmosferi aşındırabilmesi anlamına geliyor; toprakta toksik perklorat bileşikleri var; yerçekimi Dünya'nınkinin yalnızca yüzde 38'i kadar. Önerilen yöntemler arasında flor bileşikleri gibi sera gazları, yörüngeden güneş ışığı yansıtan aynalar, amonyak ya da hidrokarbon taşıyan küçük cisimleri Mars'a yönlendirmek ve manyetik kalkan fikri sayılıyor. Oyundaki "asteroit çarptır" standart projesi bu son fikirlerin eğlenceli bir karşılığı. 2025'te yine Nature Astronomy'de yayımlanan "The case for Mars terraforming research" başlıklı bir makale bu alanda araştırma yapılması gerektiğini savunuyor; yine de bugünkü teknolojiyle Mars'ın terraforming'i uygulanabilir sayılmıyor. Konunun genel çerçevesi için terraforming sayfamıza göz atın.
Oksijeni Mars'ta üretmek: MOXIE
Oyunda oksijen yükselirken gerçekte Mars'ta oksijen üretmek ilk kez küçük ölçekte denendi. NASA'nın Perseverance gezgini üzerindeki MOXIE deneyi, Mars atmosferinden alınan karbondioksiti yaklaşık 800 °C'de katı oksit elektrolizi ile oksijene ve karbonmonoksite ayırdı. Deney Mars'ta 16 çalıştırma yaptı, toplamda 122 gram oksijen üretti; en verimli anında saatte 12 gram oksijen ve yüzde 98 ya da daha yüksek saflık elde etti. Son çalıştırma 7 Ağustos 2023'te yapıldı. Bunlar küçük bir gösterim miktarları; ama yöntemin Mars'ta gerçekten işlediği kanıtlandı. Gezgin hakkında Perseverance gezgini sayfasında daha fazlası var.
Venüs'e uzanan fikir
Venus Next paketi oyuna Venüs'ü ekliyor. Gerçek Venüs'te yüzey sıcaklığı yaklaşık 464 °C, basınç Dünya'nınkinin yaklaşık 91 katı ve atmosfer yüzde 96,5 karbondioksit. Bu yüzden önerilen planlardan biri yüzeyi değil, yaklaşık 50 km yükseklikte basıncın yaklaşık 1 atmosfer ve sıcaklığın 0-50 °C olduğu bulut katmanını yerleşime açmak. Daha fazlası için Venüs'ün atmosferi sayfamızda.
Özetle: oyun, Mars'ın gerçek rakamlarını (oksijen, sıcaklık, su, asteroit, enerji) saygıyla kullanıyor; ama gerçek zorluğu, yani çok ince atmosferi, manyetik alan eksikliğini ve zaman ölçeğini bilerek sadeleştiriyor. Bu sadeleştirme oyunu oynanabilir kılıyor.
Geliştirme hikâyesi
Fikrin çıkış noktası, Jacob Fryxelius'un tasarladığı ve FryxGames'in 2016'da yayımladığı kutu oyunu. Kutu oyununun dijital uyarlamasını Asmodee Digital Ekim 2018'de bilgisayar için yayımladı; Steam sayfasında geliştirici Artefacts Studio, yayıncı ise Twin Sails Interactive olarak görünüyor. Oyun Windows ve macOS için çıktı; iOS ve Android sürümleri de mağazalarda bulunuyor. Zen Studios ise 7 Aralık 2023'te Pinball FX için Terraforming Mars temalı bir pinball masası yayımladı.
Etkisi ve ödülleri
Kutu oyunu 2017 Deutscher Spiele Preis'te "Best Family/Adult Game" ödülünü aldı, Kennerspiel des Jahres adayı oldu ve 2019-2020 arasında BoardGameGeek'te en yüksek puanlı oyunlar listesinde üçüncü sıraya kadar çıktı. Dijital sürümün Steam sayfasında da "Best Digital Board Game 2018" ödülü anılıyor.
Hangi platformlarda var, Türkçe mi?
Oyun Steam'de Windows ve macOS için, App Store'da iOS için, Google Play'de Android için bulunuyor. Linux sürümü yok. Oyun ücretli; ek paketler ayrı ayrı satılıyor. Steam'de listelenen diller İngilizce, Fransızca, İtalyanca, Almanca, İspanyolca ve İsveççe; Türkçe arayüz ya da altyazı yok. Kuralları İngilizce okumak gerekiyor, ama kart metinleri kısa olduğu için birkaç oyundan sonra rahatlıyor.
Kimlere uygun, benzer oyunlar
Kart ve kaynak yönetimini sevenler, kısa turlarla uzun planlar kurmak isteyenler ve Mars'a meraklılar için uygun. Aksiyon arayanlar için fazla sakin kalabilir; planlama ve kart sırası düşünmekten keyif alanlar için ise tam yeri. Aynı konuyu gerçek zamanlı ve tek kişilik işlemek isteyenler Per Aspera ve The Planet Crafter'a, eski bir klasik arayanlar Sid Meier's Alpha Centauri'ye, gerçek uzay programı yönetmek isteyenler ise Mars Horizon'a bakabilir. Mars'ın gerçek yüzü için Mars ve Mars'ın yüzeyi sayfalarımız iyi bir başlangıç.
Fragman
Video: https://www.youtube.com/watch?v=92a3TUwPBgc
Benzer oyunlarTümü →
Spore: oynanışı ve oyundaki gerçek evrim, Drake denklemi, terraform bilimiMaxis2008 · PC (Windows), Mac OS X
Pax Imperia: oynanışı ve oyundaki gerçek solucan deliği, ötegezegen bilimiHeliotrope Studios (ilk oyun: Changeling Software)1997 · PC (Windows), Macintosh
Imperium Galactica II: oynanışı ve oyundaki gerçek yaşanabilir bölge, terraform bilimiDigital Reality1999 · PC (Windows, macOS, Linux), iOS
Outpost 2: Divided Destiny: oynanışı ve oyundaki gerçek asteroit, Mars terraforming bilimiDynamix1997 · PC (Windows)
NEBULOUS: Fleet Command: oynanışı ve oyundaki gerçek radar, ısı, uzay savaşı bilimiEridanus Industries2022 · PC (Windows)
Starsector: oynanışı ve oyundaki gerçek solucan deliği, Samanyolu kolu, ısı bilimiFractal Softworks2011 · PC (Windows, macOS, Linux)
























