Per Aspera: oynanışı ve oyundaki gerçek Mars atmosferi, terraforming bilimi
Per Aspera'da Mars'ı insanlığa hazırlamakla görevli bir yapay bilincin yerine geçiyorsunuz; oyunun gezegen dönüşümünü gerçek Mars bilimiyle karşılaştırıyoruz.
- Tür
- Hayatta kalma / inşa
- Çıkış yılı
- 2020
- Geliştirici
- Tlön Industries
- Yayıncı
- Raw Fury
- Platformlar
- PC (Windows)
- Türkçe dil desteği
- Türkçe yok
Per Aspera'da insan değilsiniz: Mars'ı insanlığa hazırlamakla görevli bir yapay bilincin, AMI'nin yerine geçersiniz. Yapacağınız iş, kızıl gezegeni önce yaşanabilir hâle getirmek, sonra da orada tutunmaya çalışan kolonicilerle bir ilişki kurmak. Tlön Industries'in geliştirdiği, Raw Fury'nin yayımladığı bu oyun, gezegen ölçeğinde bir şehir kurma ve terraforming (bir gezegeni insan yaşamına elverişli hâle getirme) simülasyonunu bir hikâyeyle birleştiriyor. Oyun ilk kez Haziran 2019'daki PC Gaming Show'da duyuruldu ve 3 Aralık 2020'de Steam'de çıktı.
Hikâyesini burada açmıyoruz: oyun, Mars'ın yüzeyinin geçmişte başarısız olmuş koloni girişimlerinin kalıntılarıyla dolu olduğu bir dünyada geçiyor ve oyuncunun kararları sonucu etkiliyor. Dallanıp budaklanan bir anlatı ve birden çok son var; ayrıca hikâyesiz, serbest bir mod da bulunuyor. Oyunun seslendirme kadrosunda Troy Baker ve Phil LaMarr gibi adlar yer alıyor.
Nasıl oynanır?
Oyunun merkezinde bir kaynak ağı var. Madenler, enerji santralleri, fabrikalar, su tesisleri ve kolonilerin yaşam alanları gezegenin yüzeyine yayılır; hepsi birbirine yollarla ve boru hatlarıyla bağlanır. Her yapının girdisi ve çıktısı vardır: bir su arıtma tesisini kurmak için hem malzeme hem enerji, hem de uygun bir arazi gerekir, aksi hâlde oyun neyin eksik olduğunu gösterir. Yani yapboz Mars'ın yüzeyine yayılmış bir lojistik hesabı.
İkinci katman araştırma ağacı. Dallı budaklı bir teknoloji haritasında ilerledikçe yeni binalar ve gezegeni dönüştüren yeni yöntemler açılır. Steam sayfası bunların gerçek bilimden esinlendiğini belirtiyor. Üçüncü katman ise terraforming göstergeleri: ekranın üst köşesinde sıcaklığı, hava basıncını (milibar cinsinden), oksijen ve karbondioksit oranlarını izlersiniz. Oyun ilerledikçe gezegen gözle görülür biçimde değişir; ilk kırmızı çölün yerini önce mavi su kütleleri, sonra yeşil bitki örtüsü alır. Zaman da Mars takvimine göre akar: oyunun saati yıl, ay ve "sol" cinsinden gösterilir; sol, Mars'ın bir güneş gününe verilen addır (sol nedir?).
Dördüncü katman insanlar. Kolonicilerin ihtiyaçlarını karşılamazsanız hayatta kalmaları zorlaşır; onlarla ilişkiniz görevin gidişatını etkiler. Ayrıca oyunda bir tehdit unsuru da var: Steam sayfası Mars'ta bilinmeyen, saldırgan güçlerin bulunduğundan söz ediyor.
Oyundaki bilim
Per Aspera, bu sitede ele aldığımız oyunlar arasında Mars'ın gerçek sorunlarına en çok yaklaşanlardan biri. Oyun hepsini çözülebilir bir bulmacaya çeviriyor; gerçek dünya ise daha inatçı.
Mars'ın gerçek havası
Oyun, havayı bir "kırmızı çölden yeşile" yolculuk olarak sunuyor; gerçekte başlangıç noktası çok uzak. NASA'ya göre Mars atmosferi çoğunlukla karbondioksit, azot ve argondan oluşuyor. Ayrıntılı değerlerde karbondioksit yaklaşık yüzde 95, azot yüzde 2,8, argon yüzde 2, oksijen ise yalnızca yaklaşık yüzde 0,17. Yüzey basıncı yaklaşık 610 paskal, yani Dünya'dakinin yaklaşık yüzde 0,6'sı. Oyun göstergesindeki "milibar" birimiyle söylersek bu, deniz seviyesindeki Dünya basıncının (yaklaşık 1013 mbar) yüzde 1'inin bile altında bir değer; yani gerçek Mars'ta basınç yaklaşık 6 milibar. Bu kadar düşük basınçta sıvı su kararlı kalamaz; sıcaklık da NASA'ya göre en fazla yaklaşık 20 °C'ye çıkıyor, en düşükte yaklaşık eksi 153 °C'ye iniyor.
Yeterli karbondioksit var mı?
Oyun, gezegeni kurduğunuz sanayiyle adım adım dönüştürmenizi ister. Gerçek bilimde ise atmosferi kalınlaştırmak başlı başına tartışmalı bir konu. Jakosky ve Edwards'ın çalışması, kutup buzulları ve toprakta hapsolmuş tüm karbondioksit serbest bırakılsa bile basıncın yaklaşık 12 milibara, yani şimdikinin yaklaşık iki katına çıkabileceğini, bunun da Dünya'nın deniz seviyesi basıncının yalnızca yüzde 1,2'si kadar olduğunu hesapladı. Yani yalnızca Mars'ın kendi kaynaklarıyla yeterli bir sera etkisi kurmak zor görünüyor. Başka önerilerde kutuplara nükleer patlama yapmak, yörüngeye ayna yerleştirmek, güçlü sera gazları (klorofluorokarbonlar gibi) üretmek var; ama bunların hepsi ya çok büyük bir sanayi gücü, ya da büyük bir taşıma gerektiriyor. Terraforming sayfamız bu fikirleri ve karşı görüşleri ayrıntılı veriyor: terraforming. Genel kanı, bugünün teknolojisiyle bunun mümkün olmadığı yönünde.
Manyetik kalkan ve radyasyon
Mars'ın bugün küresel bir manyetik alanı yok; yalnızca güney yarımküredeki kabuğun bazı bölgeleri yüksek derecede mıknatıslanmış (manyetik alan). Bu yüzden güneş rüzgârı atmosferin atomlarını zamanla uzaya sürüklüyor; yapay olarak kalınlaştırılmış bir atmosferi korumak da ayrı bir sorun. Yüzey aynı zamanda iyonlaştırıcı radyasyona açık ve toprak, canlılar için zehirli olan perklorat tuzları içeriyor. Bu, Mars yüzeyindeki her türlü uzun süreli yaşam için başlı başına bir engel.
Oksijen üretmek
Oyunun oksijen göstergesini yükseltmesi, gerçek bir deneyle yan yana düşünülebilir. NASA'nın Perseverance gezgini üzerindeki MOXIE, Mars havasındaki karbondioksiti yaklaşık 800 °C'ye ısıtıp katı oksit elektrolizle oksijene ve karbonmonoksite ayırdı. 20 Nisan 2021 ile Ağustos 2023 arasında 16 çalıştırmada toplam 122 gram oksijen üretti, saatte en çok yaklaşık 12 gram verdi ve saflık yüzde 98 ya da daha iyiydi. Bu, bir küçük köpeğin on saatlik nefesi kadar. Gezegeni değil, tek bir insan misyonunu doldurmaya yönelik bir ilk adım; NASA 200 kat büyük bir sistemle saatte en az 2 kilogram hedefleyen planlar yapıyor. Oyunun gezegen ölçekli oksijen oranına ulaşması içinse çok daha farklı bir ölçek gerekir.
Su, toz ve hız
Gerçek Mars'ta su kutup bölgelerinde yüzeyin hemen altında buz olarak ve tuzlu su biçiminde bulunuyor (Mars'ta su). Küresel toz fırtınaları ise ortalama her üç Mars yılında bir yaşanıyor; 2018'deki fırtına gezegen yüzeyinin yaklaşık dörtte birini kapladı. Gerçek bir koloni için toz, makinelerin ve güneş panellerinin düşmanı (Perseverance'ın astronotlar için toz bulguları). Son olarak zaman ölçeği: oyunun ekran görüntülerinde sayaç 100. yılı gösteriyor, ama Mars'ın gerçek koşullarını böyle bir sürede değiştirmenin mümkün olup olmadığı belirsiz; en iyimser öneriler bile bugünün teknolojisinin ötesinde.
Bir etik soru da oyunun dışında kalıyor: Mars'ta yaşam varsa ya da olduysa, gezegeni değiştirmek ne anlama gelir? Bilim insanlarının bu konudaki çağrısını Mars'ı yaşanabilir kılmak bir kütüphaneyi yakmak mı? yazımızda okuyabilirsiniz.
Geliştirme hikâyesi, etkisi ve ödülleri
Oyun Unity oyun motoruyla yapıldı. Resmî olarak PC Gaming Show'da duyurulduktan sonra Steam ve GOG'da yayımlandı. Çıkışının ardından üç genişleme paketi aldı: "Green Mars" (21 Ekim 2021), "Blue Mars" (2 Mayıs 2022) ve "Home" (23 Ocak 2023). Basın oyunu, doğrusal olmayan anlatımı ve bilimsel zemini için övdü; denge sorunları ise sık anılan bir eleştiri oldu. 24. D.I.C.E. Ödülleri'nde (2021) "Strateji/Simülasyon Oyunu" dalında aday gösterildi. Mars üçlemesini sevenler için Kim Stanley Robinson'ın kitapları bu temanın edebiyattaki karşılığı: Mars üçlemesi okuma sırası.
Fragman
Video: https://www.youtube.com/watch?v=h0naJKWGp4c
Hangi platformlarda var, Türkçe mi?
Per Aspera, Steam'in sayfasına göre yalnızca Windows'ta oynanıyor ve Steam ile GOG'da satılıyor. Ücretli bir oyun; genişleme paketleri de ayrıca ücretli. Steam'in dil listesinde Türkçe yok: arayüz ve altyazı İngilizce, Fransızca, Almanca, İspanyolca, Japonca, Brezilya Portekizcesi, Rusça ve Basitleştirilmiş Çince. Seslendirme yalnızca İngilizce. Oyunda uzun bir araştırma ağacı ve yoğun metin olduğu için İngilizce bilmek oyuna rahat girmeyi sağlıyor.
Kimlere uygun, benzer oyunlar
Yapı kurma, kaynak zincirlerini düzenleme ve tek bir gezegeni baştan sona dönüştürmek hoşunuza gidiyorsa Per Aspera bunun için iyi bir seçenek; hızlı aksiyon beklemeyin. Mars teması için Surviving Mars, daha bilimsel bir yerleşim simülasyonu için Mars Simulation Project da bakılabilir.
Benzer oyunlarTümü →
Breathedge: oynanışı ve oyundaki gerçek oksijen, vakum, uzay cenazesi bilimiRedRuins Softworks2018 · PC, Nintendo Switch, PlayStation 4, PlayStation 5, Xbox One, Xbox Series X|S
Interstellar Rift: oynanışı ve oyundaki gerçek asteroit kuşağı, madencilik, roket bilimiSplit Polygon2015 · PC (Windows)
Starbound: oynanışı ve oyundaki gerçek ötegezegen, Venüs, radyasyon bilimiChucklefish2013 · PC (Windows, macOS, Linux), Xbox One, Xbox Series X|S
Stationeers: oynanışı ve oyundaki gerçek yaşam destek, atmosfer, Europa, Mars bilimiRocketWerkz2017 · PC (Windows)
Ostranauts: oynanışı ve oyundaki gerçek Newton uçuşu, yaşam destek, Venüs bilimiBlue Bottle Games2020 · PC (Windows)
Space Haven: oynanışı ve oyundaki gerçek yaşam destek, oksijen, yapay yerçekimi bilimiBugbyte Ltd.2020 · PC (Windows, macOS, Linux)
























