Spore: oynanışı ve oyundaki gerçek evrim, Drake denklemi, terraform bilimi
Spore, tek hücreden galaksiye uzanan bir evrim ve uygarlık oyunu. Oyundaki evrimi, panspermiyi, galaksi ölçeğini ve terraformu bilim insanlarının karnesiyle karşılaştırıyoruz.
- Tür
- Strateji
- Çıkış yılı
- 2008
- Geliştirici
- Maxis
- Yayıncı
- Electronic Arts
- Platformlar
- PC (Windows), Mac OS X
- Türkçe dil desteği
- Türkçe yok
Spore, tek hücreli bir canlıyla başlayıp galaksiye yayılan bir uygarlığa uzanan, Will Wright tasarımı bir oyundur. Oyun, canlıların ve uygarlıkların gelişimini beş ardışık evrede oynatır: hücre, yaratık, kabile, uygarlık ve uzay. Oyuncu her evrede canlısını ya da araçlarını kendisi tasarlar; yarattığı her şey de çevrimiçi paylaşılabilir. Spore'un çekiciliği tam bu noktadadır: bilimin en büyük fikirlerinden biri olan evrimi bir oyuncağa, hem de kendi yarattığınız bir oyuncağa çevirir.
Oyunu Maxis geliştirdi, Electronic Arts yayımladı. Tasarım ekibinin başında Will Wright vardı; Alex Hutchinson, Jenna Chalmers ve Chaim Gingold da tasarımcı olarak yer aldı.
Nasıl oynanır?
Oyun, ölçek değiştiren bir yolculuk gibi kurulmuştur. Başlangıçta mikroskobik bir sudaki hücreyi yönetirsiniz; ilerledikçe kara canlısına, sonra bir kabileye, bir şehir devletine ve nihayetinde uzay çağındaki bir uygarlığa dönüşürsünüz. Evreler ilerledikçe ölçek büyür ve oyunun ağırlığı canlı yönetiminden uygarlık yönetimine kayar.
- Hücre evresi: Suda yüzer, besin toplar ve diğer hücrelerle başa çıkarsınız. Hücrenizi şekillendirir ve yetenekler kazandırırsınız.
- Yaratık evresi: Karaya çıkar, yaratığınızın bedenini, bacaklarını ve ağzını kendiniz şekillendirirsiniz. Bu evrenin kalbi, yaratık düzenleyicidir.
- Kabile ve uygarlık evreleri: Türünüz kabileleşir, kent kurar ve komşularıyla savaşır, ticaret yapar ya da onları kendinize bağlarsınız.
- Uzay evresi: Oyun, uzayda kendi gemisini yöneten bir uygarlığa dönüşür. Oyunun verilerine göre galaksi yaklaşık 100.000 yıldızda 500.000 gezegen barındırır, kayaç gezegenleri serbestçe terraformlayabilirsiniz ve galaksi çekirdeğinin çevresindeki yaklaşık 2.400 sistem Grox adlı düşman uygarlığın elindedir.
Oyuncuların yarattıkları kolayca paylaşılabilsin diye bir yaratık çok küçük bir veriyle tanımlanır. Wright 2006'daki E3 fuarında, bir yaratığı oluşturmak için gereken bilginin yalnızca birkaç kilobayt olduğunu, bunun bir canlının "DNA şablonu"nu paylaşmaya benzediğini anlatmıştı. Oyun çıktıktan sonra, Mayıs 2009'a gelindiğinde çevrimiçi Sporepedia 100 milyonu aşkın yaratım içeriyordu.
Oyundaki bilim
Spore bir ders kitabı olmayı hedeflemedi ama adı bilimle birlikte anıldı ve bilim insanlarının en çok değerlendirdiği oyunlardan biri oldu. Sonuçta ortaya, oyunun hangi noktalarda gerçeğe yaklaştığını ve hangi noktalarda bilerek ondan uzaklaştığını gösteren renkli bir karne çıktı.
Evrim: "oyuncu tasarlar" ile "doğa seçer" arasındaki fark
Bilim dergisi (Science) oyunun çıkışının ardından bir araştırmacı ekibiyle Spore'u 22 konuda değerlendirdi. Sonuç, galaksi yapısında tek bir A, sosyolojide B+ ve mutasyon, eşey seçilimi, doğal seçilim, genetik ve genetik sürüklenmede F'lerden oluşuyordu. Science'taki yazıda alıntılanan biyolog Ryan Gregory üç temel sorun saydı: oyunda türler arasında ortak köken yok (her yaratığın soyu uzaydan gelen farklı bir tek hücreliye uzanıyor), aynı türün bireyleri birbirinin birebir kopyası (doğal varyasyon yok) ve ölümün bir sonucu yok (öldüğünüzde yuvanızda yeniden doğuyorsunuz, yani seçilim baskısı yok). Scientific American'ın değerlendirmesinde de oyunun doğal seçilimle değil yapay seçilimle, yani oyuncunun elle yaptığı seçimlerle ilerlediği vurgulandı. Michael Behe oyunun gerçek bilimle ya da gerçek evrimle bir ilgisi olmadığını söyledi; Seed dergisi ise bazı bilim insanlarının oyunun bilim kılığında "akıllı tasarım" fikrini güçlendirmesinden kaygı duyduğunu yazdı.
Oyunun savunulabilir yanı da var. Wright oyunu hazırlarken genetikçi Michael Levine, paleontolog Neil Shubin ve cerrah Hansell Stedman gibi uzmanlarla görüşmüştü. Scientific American, oyunda rekabetin Darwin'in "varoluş mücadelesi"ni, basitten karmaşığa gidişin de evrimdeki genel örüntüyü andırdığını not etti. Drake denklemini geliştiren Frank Drake ise oyunu çocuklar için iyi bir oyun olarak niteledi ve canlıların her zaman şimdiki gibi olmadığı fikrini akıllarına yerleştireceğini söyledi.
Panspermi ve yaşamın uzaydan gelmesi
Oyunda her yaratığın soyu, uzaydan gelen bir tek hücreliye dayanır. Bu, panspermi hipotezidir: yaşamın kozmik toz, göktaşı ya da kuyruklu yıldızlarla evrende yayıldığı düşüncesi. Terimi 1908'de Svante Arrhenius ortaya attı. Bugün ana akım bilimde bu fikir sınırda kabul edilir ve en büyük zayıflığı, yaşamın kökeni sorusunu çözmek yerine başka bir gök cismine ertelemesidir. Kayalarla yaşam aktarımı (litopanspermi) ise model ve deneylerle araştırılmayı sürdürüyor. Konunun ayrıntısı için astrobiyoloji maddesine bakın.
Galaksi ölçeği ve Drake denklemi
Uzay evresi oyunun en güçlü bilimsel yanıdır; Science karnesinde en yüksek notu (A) galaksi yapısı aldı. Yine de ölçek bilinçli küçültülmüş: oyunun yaklaşık 100.000 yıldızına karşılık gerçek Samanyolu 100-400 milyar yıldız içerir, çapı yaklaşık 87.400 ışık yılıdır ve merkezindeki Sagittarius A* kara deliği Güneş'in 4,1-4,5 milyon katı kütleye sahiptir. Gerçek galaksinin yapısı için Samanyolu'nun yapısı sayfasına bakabilirsiniz. Oyunun çok sayıda uygarlıklı galaksisi, Drake denklemi ve Fermi paradoksu tartışmalarını akla getirir. Frank Drake denklemi 1961'de Green Bank'teki ilk SETI toplantısında bir tartışma gündemi olarak sundu; denklemdeki çarpanların çoğunun değeri hâlâ tahmindir.
Terraform: gezegen "boyamak" ne kadar mümkün?
Oyunda kayaç gezegenleri serbestçe terraformlayabilirsiniz; gerçekte ise Mars bile bunun için zor bir örnektir. 2018'de NASA destekli bir çalışma (Jakosky ve Edwards), kutup buzlarındaki ve toprakta tutulan tüm karbondioksit serbest kalsa bile Mars'ın atmosfer basıncının 6 milibardan yalnızca 12 milibara çıkacağını, bunun da Dünya'nın deniz seviyesi basıncının yaklaşık yüzde 1,2'sine denk geldiğini hesapladı. Mars'ın manyetik alanının olmaması yüzünden güneş rüzgârı atmosferi zaman içinde aşındırmış; NASA da terraform'u bugünkü teknolojiyle uygulanamaz görüyor. Ayrıntı için Mars sayfasına bakın.
Geliştirme hikâyesi
Spore'un teknik kalbi, prosedürel üretimdir: yaratıkların ve gezegenlerin çoğu, ağır hazır içeriği değil kurallara dayalı üretimi kullanır. Wright bu yaklaşımı E3 2006'da bir canlının "DNA şablonu" benzetmesiyle anlatmıştı. Oyunun üretken (generatif) müziğini Brian Eno ile Peter Chilvers gezegen düzenleyicisi için oluşturdu; Kent Jolly de birkaç evrenin müziğini üretti. Oyunun yaratık düzenleyicisi tam oyundan önce, ücretsiz bir deneme olarak yayımlandı; resmî Spore kanalı bunu ücretsiz Creature Creator olarak anıyor. Oyun 4 Eylül 2008'de Avustralya'da, 5 Eylül'de Avrupa'da, 7 Eylül'de Kuzey Amerika'da çıktı. Steam'deki sürümü 19 Aralık 2008 tarihlidir.
Etkisi ve ödülleri
Oyunun Metacritic puanı 84'tür. Spore, 2009 BAFTA Video Oyunu Ödülleri'nde Teknik Başarı ödülünü kazandı. Oyunun çıkışına, kopya koruma tartışması damgasını vurdu. Spore, çevrimiçi doğrulama gerektiren SecuROM kullanıyordu ve başta üç bilgisayarla sınırlı olan etkinleştirme hakkı sonradan beşe çıkarıldı. 14 Eylül 2008'e gelindiğinde Amazon'daki 2.216 değerlendirmenin 2.016'sı tek yıldızdı. Oyuna sonradan Creepy & Cute Parts Pack (2008 sonu), Galactic Adventures (23 Haziran 2009) ve Bot Parts Pack (2010 başı) gibi eklentiler geldi; Spore Origins gibi yan ürünler de çıktı. Spore'un esas mirası ise bilimi ve oyunu birleştirmesidir: Science'ın karnesinden Seed'in tartışmasına kadar, oyun bilim iletişiminde bir ders konusu oldu.
Fragman
Video: https://www.youtube.com/watch?v=jVH9Q8M8eaQ
Hangi platformlarda var, Türkçe mi?
Spore, Windows ve Mac OS X için çıktı; Steam'de Windows sürümü satılıyor. Oyun ücretli bir yapımdır. Steam'deki dil listesinde İngilizce, Çekçe, Danca, Almanca, İspanyolca, Fince, Fransızca, İtalyanca, Macarca, Felemenkçe, Norveççe, Lehçe, Rusça, İsveççe ve Portekizce (Portekiz) yer alıyor. Türkçe desteği yok. Galactic Adventures eklentisi de Steam'de ayrı satılıyor.
Kimlere uygun, benzer oyunlar
Spore, evrim ve gezegenler konusuna merak duyan her yaştan oyuncu için uygun. Derin bir strateji ya da bilimsel doğruluk arayanlar hayal kırıklığına uğrayabilir; oyun bir evrim simülatörü değil, bir yaratıcılık oyuncağıdır. Uzay evresinin daha derin bir karşılığını isteyenler Stellaris, terraform ve gezegen dönüştürme için Terraforming Mars ve The Planet Crafter, Samanyolu ölçeğinde bir 4X için Master of Orion II sayfalarına bakabilir.
Benzer oyunlarTümü →
Pax Imperia: oynanışı ve oyundaki gerçek solucan deliği, ötegezegen bilimiHeliotrope Studios (ilk oyun: Changeling Software)1997 · PC (Windows), Macintosh
Imperium Galactica II: oynanışı ve oyundaki gerçek yaşanabilir bölge, terraform bilimiDigital Reality1999 · PC (Windows, macOS, Linux), iOS
Outpost 2: Divided Destiny: oynanışı ve oyundaki gerçek asteroit, Mars terraforming bilimiDynamix1997 · PC (Windows)
NEBULOUS: Fleet Command: oynanışı ve oyundaki gerçek radar, ısı, uzay savaşı bilimiEridanus Industries2022 · PC (Windows)
Starsector: oynanışı ve oyundaki gerçek solucan deliği, Samanyolu kolu, ısı bilimiFractal Softworks2011 · PC (Windows, macOS, Linux)
Starship Troopers: Terran Command: oynanışı ve oyundaki gerçek DART, dev böcek bilimiThe Artistocrats2022 · PC (Windows)
























