The Planet Crafter: oynanışı ve oyundaki gerçek terraforming, Mars atmosferi, MOXIE bilimi
The Planet Crafter'da yaşanmaz bir gezegenin oksijenini, sıcaklığını ve basıncını yükseltirsiniz; oyundaki terraforming fikrini Mars atmosferi ve MOXIE deneyiyle karşılaştırıyoruz.
- Tür
- Hayatta kalma / inşa
- Çıkış yılı
- 2022
- Geliştirici
- Miju Games
- Yayıncı
- Miju Games
- Platformlar
- PC (Windows), PlayStation 5, Xbox Series X|S
- Türkçe dil desteği
- Arayüz ve altyazı Türkçe
The Planet Crafter, yaşanmaz bir gezegeni adım adım yaşanabilir hale getirmeyi anlatan bir hayatta kalma ve inşa oyunudur. Fransa'nın güneyindeki bağımsız stüdyo Miju Games geliştirdi ve kendisi yayımladı. Oyuncu, düşmüş bir uzay aracında tek başına uyanan bir astronotu yönetir; hedefi önce kendi nefesini, sonra gezegenin havasını, sıcaklığını ve basıncını değiştirmektir. Oyun savaş ya da düşman içermez: rakip, gezegenin kendisidir. Hikâyenin ayrıntılarını burada vermiyoruz; yalnızca gezegende insanlardan çok önce bir uygarlığın izlerinin bulunduğunu ve bu kalıntıların keşfin bir parçası olduğunu söylemekle yetiniyoruz.
Bu yazıda önce oyunun nasıl oynandığını, ardından asıl konumuz olan terraforming (başka bir gezegeni insan yaşamına uygun hale getirme) fikrinin gerçek bilimle nasıl örtüştüğünü ve nerede bilerek basitleştirildiğini anlatıyoruz.
Nasıl oynanır?
Oyun birinci şahıs bakışıyla oynanır. Başlangıçta oksijeniniz, suyunuz ve yiyeceğiniz sınırlıdır; bunlardan biri biterse karakter ölür. Bu yüzden ilk saatler, çevredeki madenleri toplamak, basit aletler üretmek ve küçük bir üs kurmakla geçer. Elinizdeki “madde manipülasyon tabancası” ile yüzeyden kaynak toplar, yapı yerleştirir ve bu kaynaklardan yeni makineler üretirsiniz.
Oyunun belkemiği Terraformasyon Endeksidir. Bu endeks üç gösterge toplamından oluşur: oksijen, sıcaklık ve atmosfer basıncı. Matkaplar, ısıtıcılar ve “vegetube” adı verilen bitki tüpleri gibi makineler bu göstergeleri yavaş yavaş yükseltir. Değerler yükseldikçe gezegenin ekolojisi değişir ve bitki ile hayvan yaşamı belirmeye başlar. Makinelerin enerjiye ihtiyacı vardır; başlangıçta rüzgâr türbinleri, sonra güneş panelleri ve nükleer reaktörler devreye girer. Yani oyun, bir üretim hattını sürekli büyütme ve dengeleme işidir.
Keşif de önemlidir. Gezegenin yüzeyinde kaza yapmış gemilerin enkazları ve kapalı kalıntılar bulunur; buralardan yeni tarifler ve eşyalar elde edilir. Oyunu tek başına oynayabilir ya da çevrim içi ortak oyunla en fazla on kişiye kadar bir ekiple ilerleyebilirsiniz. Mağaza sayfasında ayrıca bir yaratıcı mod da listeleniyor.
Oyundaki bilim
Terraforming, bilimkurgunun en sevilen fikirlerinden biridir ve oyunun bütün mekanikleri buna dayanır. Gerçek bilimle karşılaştırınca oyunun neyi doğru yakaladığı, neyi bilerek kısalttığı net biçimde görülür. Oyunun gezegeni (Prime) kurgusaldır; ama en yakın gerçek örnek, kırmızı komşumuz Mars'tır.
Üç gösterge neden doğru seçilmiş?
Mars'ın atmosferi, ince ve karbondioksit ağırlıklıdır. Yüzey basıncı yaklaşık 610 paskaldır; bu, Dünya'daki basıncın kabaca yüzde 0,6'sıdır. Gazın yaklaşık yüzde 95'i karbondioksittir; oksijen ise yüzde 0,2'nin altında kalır (Dünya'da bu oran yaklaşık yüzde 21'dir). Ortalama yüzey sıcaklığı eksi 59 °C civarındadır. Oyunun sıcaklık, basınç ve oksijeni birlikte yükseltmesi bu yüzden yerindedir: üçü de insan için gereklidir ve biri diğerini etkiler. Sıcaklık artarsa donmuş karbondioksit ve su buharlaşır, basınç yükselir; basınç yükselirse sıvı su kararlı olabilir ve sera etkisi güçlenir.
Oyun neyi kısaltıyor?
Gerçek dünyada bu işin önündeki ilk engel, yeterli gazın bulunmayışıdır. NASA'nın desteklediği ve 2018'de Nature Astronomy'de yayımlanan Bruce Jakosky ile Christopher Edwards'ın çalışması, Mars'ın kutup buzları ve toprağında hapsolan bütün karbondioksit serbest bırakılsa bile basıncın yalnızca 6 milibardan yaklaşık 12 milibara çıkacağını hesapladı. Bu, Dünya'nın deniz seviyesi basıncının yüzde 1,2'si demektir; insanın koruyucu giysi olmadan yaşaması için gereken basınçtan çok uzaktır. Araştırmacılar, bugünkü teknolojiyle Mars'ın terraform edilemeyeceği sonucuna vardı. Oyunda ise bir avuç makine birkaç saatte basıncı yükseltir.
İkinci engel manyetik alandır. Mars'ın bugün küresel bir manyetik alanı yoktur; güney yarımküredeki bazı kabuk bölgeleri 4 milyar yıl öncesinden kalma manyetik izler taşır. Güneş rüzgârı atmosferi yavaş yavaş dışarı sürükler; bu kayıp yaklaşık milyar yılda 1 milibar düzeyinde tahmin ediliyor. Kalın bir atmosfer kurmak mümkün olsa bile onu korumak ayrı bir iştir. Oyun bu sorunu büyük ölçüde yok sayar.
Üçüncüsü oksijendir. Dünya'da atmosferin oksijenle dolması, siyanobakterilerin fotosentezi sayesinde yaklaşık 2,4 milyar yıl önce başlayan Büyük Oksidasyon Olayı'yla gerçekleşti ve milyarlarca yıl sürdü. Oyundaki bitki tüpleri ve yosunlar bu süreci dakikalara sığdırır. Gerçekte ise Mars toprağında zehirli perklorat tuzları bulunur ve bitkilerin orada yaşaması ek çözümler gerektirir.
Gerçek görevler ve gerçek oksijen
Bu arada insanlığın Mars'ta oksijen üretme denemesi gerçek bir deney olarak yapıldı. NASA'nın Perseverance gezginindeki MOXIE aygıtı, Mars havasındaki karbondioksiti yaklaşık 800 °C'de katı oksit elektrolizi ile oksijene ve karbon monoksite ayırdı. İlk üretim 20 Nisan 2021'de yapıldı ve 5,37 gram oksijen çıktı. Deney 3 Ağustos 2023'te bitene kadar toplam 122 gram oksijen üretti; en yüksek hız saatte 12 gram, saflık ise yüzde 98 ya da daha iyiydi. NASA'nın önerdiği tam boy sistem ise MOXIE'den yaklaşık 200 kat büyük olurdu ve 25-30 kilovatlık bir güç santrali gerektirirdi. Yani bu teknoloji gerçektir, ama oyundaki kadar hızlı değildir. MOXIE aslında terraforming için değil, astronotların nefesi ve roket yakıtı için oksijeni yerinde üretmenin ilk adımıydı.
Venüs ise başka bir uç örnektir: yüzey basıncı Dünya'nın yaklaşık 91 katı, sıcaklık yaklaşık 464 °C. Bu yüzden önerilen yaklaşımlardan biri yüzeyi değil, yaklaşık 50 kilometre yükseklikteki bulut katmanında yüzen şehirleri hedefler. Mars için önerilen yöntemler arasında güçlü sera gazları da var; perflorokarbonlar karbondioksitten binlerce kat güçlü ısıtır, ama ışıkla parçalandıkları için sürekli üretilmeleri gerekir. Bilim insanları bu fikrin etik tarafını da tartışıyor: Mars'ı yaşanabilir kılmak bir kütüphaneyi yakmak mı? yazımızda bu çağrıyı ele aldık. Mars'ın buzunu eritince solunabilir hava çıkıp çıkmayacağı sorusunu da Gerçeğe Çağrı'daki gibi Mars'ın buzu eritilince yazısında ayrıca inceledik.
Özetle oyun, bilimsel çerçeveyi dürüstçe kurar (basınç, sıcaklık, oksijen, enerji), ama zaman ölçeğini milyarlarca yıldan saatlere indirir ve manyetik alan gibi sorunları görmezden gelir. Bu bir hata değil, bilinçli bir tasarım tercihidir.
Geliştirme hikâyesi
Miju Games 2019'da kuruldu. Stüdyonun ilk oyunu Abracadabrew az ilgi görünce ekip yeni bir proje başlattı; geliştirme Aralık 2020'de iki kişiyle başladı ve zamanla yedi kişilik bir ekibe büyüdü. Oyun Unity motoruyla yapıldı. Yapımcılar, ilham aldıkları oyunlar arasında Subnautica, The Long Dark, Don't Starve Together, Factorio ve Universal Paperclips'i anıyor. Oyunun kısa bir ilk sürümü olan The Planet Crafter: Prologue 19 Aralık 2021'de, erken erişim sürümü 24 Mart 2022'de Steam'de yayımlandı. 1.0 sürümü 10 Nisan 2024'te Steam ve GOG'da Windows için çıktı.
Çıkıştan sonra oyun genişlemeyi sürdürdü: Planet Humble adlı ek paket 9 Ekim 2024'te, iki terraform edilebilir uydu ekleyen Moons Update Mayıs 2025'te, Toxicity ek paketi Kasım 2025'te geldi; Nisan 2026'da 2.0 sürümü yayımlandı.
Etkisi ve ödülleri
Steam'de oyun “Aşırı Olumlu” değerlendirme düzeyinde; yazının hazırlandığı sırada otuz sekiz binden fazla kullanıcı değerlendirmesinin yaklaşık yüzde 95'i olumluydu. Metacritic'te 81 puan aldı. Basın yorumları genel olarak ilerleme hissini ve rahatlatıcı yapısını övdü; erken oyunun az içerikli olduğu ve çevre çeşitliliğinin sınırlı kaldığı ise eleştirildi. Almanya'daki GameStar oyunu Marslı'ya benzetti ve rahatlatıcı bir kum havuzu oyunu olarak tanımladı. Bu yazıyı hazırlarken oyuna verilmiş doğrulanmış bir büyük ödül bulamadığımız için ödül bilgisi vermiyoruz.
Fragman
Video: https://www.youtube.com/watch?v=2AxSBrHMMt0
Hangi platformlarda var, Türkçe mi?
Oyun Windows için Steam ve GOG'da bulunuyor; Temmuz 2026'da PlayStation 5 ve Xbox Series X|S sürümleri de çıktı. Steam sayfasında Türkçe dil desteği listeleniyor: arayüz ve altyazı Türkçe, seslendirme ise İngilizce. Oyun ücretli bir yapımdır; Planet Humble ve Toxicity ek paketleri ayrıca satılır.
Kimlere uygun, benzer oyunlar
Acele gerektirmeyen, kaynak toplayıp üretim zinciri kurmaktan hoşlanan ve bilimsel fikre meraklı oyuncular için uygundur. Hızlı refleks, silah ya da boss savaşı arayanlara göre değildir. Aynı konuyu stratejiyle işleyen Per Aspera, koloni yönetimi ağırlıklı Surviving Mars, gezegen keşfi ve inşayı birleştiren Astroneer ve tarihe uzanan terraforming örneği Sid Meier's Alpha Centauri sevenler için doğal ikinci duraklardır.
Benzer oyunlarTümü →
Breathedge: oynanışı ve oyundaki gerçek oksijen, vakum, uzay cenazesi bilimiRedRuins Softworks2018 · PC, Nintendo Switch, PlayStation 4, PlayStation 5, Xbox One, Xbox Series X|S
Interstellar Rift: oynanışı ve oyundaki gerçek asteroit kuşağı, madencilik, roket bilimiSplit Polygon2015 · PC (Windows)
Starbound: oynanışı ve oyundaki gerçek ötegezegen, Venüs, radyasyon bilimiChucklefish2013 · PC (Windows, macOS, Linux), Xbox One, Xbox Series X|S
Stationeers: oynanışı ve oyundaki gerçek yaşam destek, atmosfer, Europa, Mars bilimiRocketWerkz2017 · PC (Windows)
Ostranauts: oynanışı ve oyundaki gerçek Newton uçuşu, yaşam destek, Venüs bilimiBlue Bottle Games2020 · PC (Windows)
Space Haven: oynanışı ve oyundaki gerçek yaşam destek, oksijen, yapay yerçekimi bilimiBugbyte Ltd.2020 · PC (Windows, macOS, Linux)
























