Pax Imperia: oynanışı ve oyundaki gerçek solucan deliği, ötegezegen bilimi
Pax Imperia, kendi türünüzü tasarlayıp solucan deliklerinin bağladığı yıldız sistemlerine yayıldığınız klasik bir uzay stratejisi. Bu yazı oyunu, solucan deliği ve yaşanabilir gezegen bilimiyle karşılaştırıyor.
- Tür
- Strateji
- Çıkış yılı
- 1997
- Geliştirici
- Heliotrope Studios (ilk oyun: Changeling Software)
- Yayıncı
- THQ (GOG sürümünde THQ Nordic)
- Platformlar
- PC (Windows), Macintosh
- Türkçe dil desteği
- Türkçe yok
Pax Imperia, galaksiyi kendi uygarlığınızla doldurmaya çalıştığınız, uzay temalı bir imparatorluk kurma (4X) oyunudur. Bugün en kolay bulunan sürümü, 1997'de çıkan Pax Imperia: Eminent Domain olduğu için bu sayfa onu merkez alıyor. Seri ilk kez 1992'de, Changeling Software'in Macintosh için çıkardığı bir oyunla başladı; Eminent Domain bu oyunun devamı olarak Windows ve Macintosh için yayımlandı. Oyuncu kendi türünü tasarlar, yıldız sistemleri arasında yaşanabilir gezegen arar, koloni kurar, teknoloji araştırır, kendi gemilerini çizer ve rakip imparatorluklarla savaşır ya da anlaşır.
Oyunun en dikkat çeken yanı, aynı dönemin tür örneği olan Master of Orion'ın sıra tabanlı yapısına karşı gerçek zamanlı akışı seçmesidir. Bu tercih hem oyunun kimliğini belirledi hem de eleştirmenleri böldü.
Nasıl oynanır?
Oyunda harita tek bir düz alan değildir. Yıldız sistemleri, solucan deliği ya da sıçrama noktası denen bağlantılarla birbirine bağlanır ve ortaya geniş bir ağ çıkar. Hangi sisteme hangi yoldan ulaşacağınız, savunmanızı nereye kuracağınız bu ağın şekline bağlıdır.
Başlangıçta kendi türünüzü özelleştirirsiniz. Psişik güçler gibi özel yetenekler ya da suda yaşama gibi fiziksel özellikler seçebilir, türünüzü barışçıl yerleşime ya da fetihe göre biçimlendirebilirsiniz. Her gezegenin atmosferi ve doğal kaynak miktarı farklıdır; bir tür için elverişli olan dünya, başka bir tür için yaşanmaz olabilir. Bu yüzden keşif, oyunun ilk saatlerinde asıl iştir.
- Gerçek zamanlı akış: Oyun hızını oyun sırasında ayarlayabilirsiniz; sakin anları hızlandırıp kritik anları yavaşlatırsınız.
- Odak seçimi: İmparatorluğunuzu inşaat, nüfus artışı, araştırma, casusluk ya da para kazanma yönünde ağırlıklandırabilirsiniz.
- Gemi tasarımı: Hazır modeller yerine kendi gemi tasarımınızı yaparsınız.
- Araştırma ve diplomasi: GOG'daki mağaza sayfası 360'tan fazla teknolojiden, diplomasiden ve casusluktan söz ediyor.
- Çok oyunculu mod: Aynı sayfaya göre yerel ağda 16 rakibe kadar oynanabiliyor.
1992'deki ilk oyun ise sistemlerinde gezegenlerin hareket ettiği, gemi tasarımına izin veren ve bölge temelli sömürgeleştirmeyi öne çıkaran bir yapıdaydı; kullanıcı isterse sıra tabanlı ya da gerçek zamanlı oynuyordu. AppleTalk üzerinden 16 oyuncuya kadar çok oyunculu destek de vardı.
Oyundaki bilim
Pax Imperia bir bilimsel simülasyon değil, bir strateji oyunudur; ama kurduğu dünya birkaç gerçek bilim sorusuna doğrudan dokunur: yıldızlar arasında nasıl dolaşılır, hangi gezegenler yaşanabilir, bir tür başka bir dünyaya ne kadar uyum sağlar? Aşağıda oyunun hangi noktalarda gerçeğe yaklaştığını, hangilerini bilerek basitleştirdiğini görebilirsiniz.
Solucan delikleri ve yıldızlar arası mesafe
Oyunun sistemleri bağlayan geçitleri, gerçek fizikte solucan deliği denen kuramsal yapıya benzer. Solucan deliği, uzay-zamanın birbirinden ayrı iki noktasını bir tünel gibi bağlayan varsayımsal bir yapıdır. Kavramın kökleri Ludwig Flamm'ın 1916'daki çözümüne ve Albert Einstein ile Nathan Rosen'in 1935'te yayımladığı "Einstein-Rosen köprüsü"ne uzanır. 1988'de Kip Thorne ile Mike Morris, içinden geçilebilen bir solucan deliğinin ancak negatif enerji yoğunluğuna sahip egzotik madde ile açık tutulabileceğini gösterdi. Bugüne kadar böyle bir maddenin ya da bir solucan deliğinin varlığına dair gözlemsel bir kanıt yok. Yani oyunun geçitleri, genel göreliliğin denklemleriyle çelişmeyen ama doğada gösterilmemiş bir fikre dayanır. Konunun sinemadaki karşılığı için filmlerdeki solucan delikleri yazımıza bakabilirsiniz.
Oyunun yaptığı en büyük basitleştirme ise mesafedir. Güneş'e en yakın yıldız Proxima Centauri 4,2465 ışık yılı uzaktadır. Voyager 1'in şu anki hızı olan saniyede 17 kilometreyle oraya ulaşması yaklaşık 73.775 yıl sürerdi. Breakthrough Starshot adlı kavram ise ışık hızının yüzde 20'sine ulaşan mikro sondalarla fırlatmadan yaklaşık 20 yıl sonra bir yakın geçiş yapmayı hedefliyor; bu hâlâ bir tasarım fikridir. Oyunda bir filo birkaç dakikada başka sisteme varır, çünkü ışık hızı sınırını geçitler aşıyor.
Gezegenler, atmosferler ve yaşanabilirlik
Oyunun "her gezegenin atmosferi ve kaynakları farklı" fikri bugün gerçek bir araştırma alanıdır. NASA, 6.000'den fazla ötegezegenin doğrulandığını bildiriyor ve Samanyolu'nda gezegenlerin yıldızlardan fazla olduğunu belirtiyor. Yaşanabilir bölge, bir yıldızın çevresinde gezegen yüzeyinde sıvı suyun bulunabileceği kuşaktır; ancak bu bölgede olmak yaşanabilir olmak anlamına gelmez. Proxima Centauri b bölgenin içinde yer alır, fakat yıldızı parlamalar yapan bir kırmızı cücedir ve gezegenin yaşanabilirliği belirsiz kalıyor.
TRAPPIST-1 sistemi iyi bir karşılaştırma sunar. Yaklaşık 40 ışık yılı uzaktaki bu çok soğuk kırmızı cücenin çevresinde yedi kayaç gezegen bulunur; NASA bunlardan üçünün (e, f ve g) yaşanabilir bölgede olduğunu belirtiyor. James Webb Uzay Teleskobu'yla yapılan ilk ölçümler, en içteki TRAPPIST-1b'de belirgin bir atmosfer izi göstermedi. Yani gezegenin kâğıt üzerinde yaşanabilir görünmesi ile gerçekten yaşanabilir olması arasındaki mesafe, oyunun hızlı "uygun/uygun değil" kategorilerinden çok daha geniştir. Bu ölçümlerin nasıl yapıldığını ötegezegenler nasıl bulunur? sayfasında bulabilirsiniz.
Özelleştirilebilir türler ve ölçek
Oyuncunun psişik güçler ya da suda yaşama gibi özellikler seçmesi tamamen kurgudur. Astrobiyoloji için elimizdeki tek yaşam örneği Dünya'dır; Dünya dışında yaşam tespit edilmiş değildir. Bu yüzden bilim insanları Drake denklemi gibi çerçevelerle tahmin yürütür. Frank Drake denklemi 1961'de Green Bank toplantısında bir tartışma gündemi olarak sunmuştu ve çarpanlarının çoğu hâlâ belirsizdir.
Ölçekte de oyun bilinçli olarak küçültüyor. GOG sayfası yüzlerce dünyadan söz ediyor; gerçek Samanyolu ise 100-400 milyar yıldız barındırıyor ve yaklaşık 87.400 ışık yılı çapında. Oyun bu devasa alanı oynanabilir bir harita boyutuna indirmiştir.
Geliştirme hikâyesi
Pax Imperia: Eminent Domain'in geliştirme süreci dolambaçlıdır. 1995'te Blizzard Entertainment ile Changeling Software, oyunu "Pax Imperia 2" adıyla Macintosh ve PC için 1995 Noel'ine duyurdu; çıkış tarihi sonra Mart 1996'ya ertelendi. Ağustos 1996'da Blizzard oyunun haklarını THQ'ya sattı ve geliştirmeyi Heliotrope Studios sürdürdü. Blizzard'dan Allen Adham'ın açıklamasına göre ekip yaptığı değerlendirmede oyunun beklenen hızda ve kalitede ilerlemediğini düşünüyordu; "A+" seviyesinde olmayan bir oyunu çıkarmak istemiyorlardı. Oyun sonunda 1997'de Pax Imperia: Eminent Domain adıyla piyasaya çıktı.
Etkisi ve ödülleri
1992'deki ilk oyun dönemin basınında iyi karşılandı: Computer Gaming World oyunun türü yenilediğini yazdı, Macworld da onu 1993 Oyun Onur Listesi'nde "en iyi strateji oyunu" olarak andı. Eminent Domain ise daha karışık bir sonuç aldı. Game Informer 7,75/10, GameSpot 6,5/10, Edge 6/10 verdi; Computer Gaming World 5 üzerinden 2,5, Macworld 2 verdi. Next Generation, öncekinin karmaşıklığını ve zarafetini koruyamadığını, bu oyunun fazla keyfi ve kafa karıştırıcı olduğunu yazdı. Macworld'ün eleştirmeni ise yavaş bir türü gerçek zamana taşıma çabasını, zayıf grafikleri ve uzun beklemeleri sorun gördü.
Hangi platformlarda var, Türkçe mi?
Eminent Domain, ilk çıkışında Windows ve Macintosh için yayımlandı (Mac sürümü 1998). Bugün GOG'da DRM'siz olarak satılıyor; GOG sürümünün Windows 7, 8 ve 10 için hazırlandığı ve internet bağlantısı gerektirmediği belirtiliyor. Oyun Steam'de bulunmuyor. Ücretli bir oyundur; mağaza sayfasında kılavuz ve müzik gibi küçük ek içerikler de yer alıyor.
Türkçe desteği yoktur: GOG sayfasına göre yalnızca İngilizce metin ve seslendirme sunuluyor. Menüler ve araştırma ağacı İngilizce olduğundan, teknik terimlere biraz alışmak gerekebilir.
Kimlere uygun, benzer oyunlar
Eminent Domain, 1990'ların uzay stratejilerine merak duyanlar ve tür tarihine bakmak isteyenler için uygun. Modern bir arayüz ve cilalı bir kullanıcı deneyimi bekleyenler zorlanabilir; dönemin eleştirmenleri de oyunu karmaşık ve kafa karıştırıcı bulmuştu. Aynı türde daha geniş bir bakış için Master of Orion, Master of Orion II, Imperium Galactica II ve günümüzden Stellaris iyi karşılaştırma noktalarıdır. Yıldız sistemlerini geçitlerle bağlayan başka bir oyun arayanlar için Starsector sayfasındaki solucan deliği bilimi de bu yazıyla birlikte okunabilir.
Benzer oyunlarTümü →
Spore: oynanışı ve oyundaki gerçek evrim, Drake denklemi, terraform bilimiMaxis2008 · PC (Windows), Mac OS X
Imperium Galactica II: oynanışı ve oyundaki gerçek yaşanabilir bölge, terraform bilimiDigital Reality1999 · PC (Windows, macOS, Linux), iOS
Outpost 2: Divided Destiny: oynanışı ve oyundaki gerçek asteroit, Mars terraforming bilimiDynamix1997 · PC (Windows)
NEBULOUS: Fleet Command: oynanışı ve oyundaki gerçek radar, ısı, uzay savaşı bilimiEridanus Industries2022 · PC (Windows)
Starsector: oynanışı ve oyundaki gerçek solucan deliği, Samanyolu kolu, ısı bilimiFractal Softworks2011 · PC (Windows, macOS, Linux)
Starship Troopers: Terran Command: oynanışı ve oyundaki gerçek DART, dev böcek bilimiThe Artistocrats2022 · PC (Windows)
























