Mega takımyıldız furyası kaynak rekabetini kızıştırıyor

Amazon yörüngede 5 binden fazla uydu istiyor. Blue Origin 5.400 uydu daha önerdi. Çinli şirketlerin dosyaladığı planlar çok daha büyük. Elon Musk ise 1 milyonluk bir takımyıldızdan söz etti. Ancak ortada bir sorun var: hepsini inşa etmek.

Alçak Dünya yörüngesine uydu yığma yarışı, özel bileşenlerin ve malzemelerin kıtlığıyla, yetişmekte zorlanan tedarikçilerle ve patlama yaşayan yapay zekâ endüstrisinin rekabetiyle çarpışıyor. Bu sıkışıklık, uydu şirketlerini tasarımlarını yeniden düşünmeye, gecikmeleri kabullenmeye ve yapılabilir olanın zaman çizelgesi hakkında temel soruları ele almaya zorluyor. Kıt kaynaklar için süren rekabet fırlatmaları geciktirebilir, bazı şirketleri pazardan çıkarabilir veya sektörde daha fazla birleşmeyi tetikleyebilir.

Havacılık Sanayileri Derneği'nin (AIA) uzay sistemlerinden sorumlu başkan yardımcısı Steve Jordan Tomaszewski, şirketlerin şu anda ek riski nerede üstlenebileceklerine baktığını söyledi. Tomaszewski, bu yıl denetim şirketi PricewaterhouseCoopers (PwC) ile yürüttüğü ve onlarca sektör temsilcisiyle görüşmeyi içeren tedarik zinciri analizinde yer aldı. Ona göre bazı şirketler, uzay kalifikasyonlu olmayan bileşen kullanarak nerede geri adım atabileceklerini araştırıyor; bazıları da ne teslim etmeleri gerektiğini bildikleri için belirli bir valf için bir yıl beklemeye razı. 54 sayfalık analiz, talebe yetişilememesi nedeniyle darboğaza yol açan dokuz kritik bileşen belirledi; bunlar valf ve eyleyicilerden şalt cihazlarına ve transformatörlere kadar uzanıyor. Rapora yaklaşık 30 uzmanın görüşleri yansıdı.

Bazı tahminlere göre, bugün alçak yörüngedeki yaklaşık 19 bin uyduya önümüzdeki birkaç yılda 70 bin uydu daha eklenebilir. SpaceNews'e konuşan analistler şirketlerin planları ve sıkıntıları hakkında isimleriyle konuşmaya yanaşmasa da gelecek talebin mevcut darboğazları daha da ağırlaştıracağında hemfikirdi.

İstikrarsız nadir toprak elementleri tedariki. Darboğazlardan biri, elektronik bileşenler için hayati nadir toprak mineralleri. Avrupalı danışmanlık şirketi Novaspace'ten Carla Filotico, yüksek verimli güneş hücrelerinde kullanılan galyum nitrür (GaN) ve germanyum konusunda özellikle endişeli. Alüminyum gibi yaygın uydu malzemelerinde ise tükenme tehlikesinin pek endişe konusu olmadığını söyledi: uydu başına ortalama 500 kilogram kütle varsayılırsa, mevcut büyük küresel birincil alüminyum üretimi yanında uzay sektörü hâlâ küçük bir niş. Buna karşılık uzay uygulamaları GaN talebinin birkaç yüzdesini oluşturuyor ve Çin'in yaklaşık yüzde 98'lik üretim hakimiyeti ABD ve Avrupa'daki şirketleri savunmasız bırakıyor. Çin, uzay uygulamalarının daha büyük pay aldığı germanyumda da baskın üretici. Filotico, galyum ihracatına getirilecek herhangi bir kısıtlamanın uzay sektöründe her an kıtlığa yol açabileceğini ekledi. PwC'den Doug Anderson ise Hürmüz Boğazı'ndaki aksamaların alüminyumu ve helyumu etkilediğini söyledi. Filotico'ya göre kaynak sıkışıklığının en kötüsü yeni takımyıldız dalgasının 2030'a kadar planlanan zirvesinden önce, önümüzdeki beş yılda yaşanabilir. Bir takımyıldız, uydu başına bir-iki güneş paneliyle kolayca 10-20 bin güneş paneli gerektirebilir; üstelik uydular yörünge yüksekliğine göre dört-beş yılda bir yenilenmeli.

Anahtar alt bileşenler. PwC-AIA analizi, eksiklerin yalnızca hızlı üretememekten değil, bunu istememekten de kaynaklandığını ortaya koydu. Rapora göre bazı tedarikçiler “yüksek karmaşıklık gereksinimleri ve düşük getiri” gerekçesiyle uzay ihalelerine girmekten vazgeçiyor. Uzay Geliştirme Ajansı'nın (SDA) direktörü Gurpartap “GP” Sandhoo, Eylül'deki bir konferansta kurumunun füze izleme ve veri aktarım takımyıldızlarını kurarken tedarik zinciri verimi ve kalite sorunları yaşadığını belirtti. Tomaszewski'ye göre tek veya iki tedarikçili parça hatları ve yapay zekâ veri merkezlerinin yeni müşteri rekabeti sorunu büyütüyor. Raporun yayımlanmasından bu yana veri merkezi talebi daha da arttı; şalt cihazı ve transformatör gibi parçalarda yapay zekâ şirketleri yıllarca sürecek bir birikim yarattı. Fabrika için 10 adet isteyen bir uzay şirketiyle 10 bin adet alan bir yapay zekâ ya da veri merkezi şirketini karşılaştırmak, ölçek farkını gösteriyor.

Ölçüm sorunu ve çözüm arayışları. Tomaszewski, uzay şirketlerinin ihtiyaçlarını karşılayıp karşılamadığını ölçecek tutarlı ve sürekli bir yöntemin olmamasını da bir engel olarak görüyor. Mart ayındaki dokuz kritik bileşenin bugün de listenin başında olup olmadığını bilmenin kolay bir yolu yok. Bu tür veriler politika müdahalelerini de kolaylaştırabilir; Tomaszewski, uzay sanayi tabanının veri merkezlerinin önüne geçmesine izin verecek bir “sıra atlama” yetkisi öneriyor.

Uzmanlara göre bazı mega takımyıldız planları, en azından başlangıçta tasarlandığı biçimde gerçekleşmeyecek. Büyük şirketlerin tedarik zincirinin bir kısmını bünyesine katarak dikey entegrasyona gitmesi, sektörde birleşmeler ve kendi hedeflerine tek başına ulaşamayan bazı şirketlerin pazardan çekilmesi bekleniyor. Uydu Endüstrisi Derneği Başkanı Doug Stroup, on-on iki yıl önce alçak yörüngeli takımyıldızlar için ABD Federal İletişim Komisyonu'na (FCC) yapılan başvuruların hiçbirinin hayata geçeceği beklenmediğini, bazılarının planlarından vazgeçtiğini hatırlattı; son başvuru dalgasında da benzerinin yaşanabileceğini söyledi.

Kaynak: SpaceNews