23 Kasım 2026, PazartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Bugün uzayda, Sıradaki fırlatma: Ariane 64 Block 2 fırlatması: Amazon Leo (LE-04)23 Kasım 2026, 14:09

CubeSat

10 cm kenarlı küp birimlerden oluşan, standart boyutlu, düşük maliyetli minyatür uydu.

İngilizce karşılığı
CubeSat
İlgili alan
Uydu teknolojisi

CubeSat, 10×10×10 cm ölçüsünde bir küp (1U) esas alınarak modüler olarak birleştirilen ve her birimi en fazla 2 kg gelen standartlaştırılmış minyatür uydudur. Düşük maliyeti sayesinde üniversiteler, küçük şirketler ve gelişmekte olan ülkeler de uzaya uydu gönderebilir.

Nasıl işler?

Standart boyut, fırlatma işini kolaylaştırır. CubeSat'ler fırlatma aracında, uydu serbest bırakan yaylı kutulara (P-POD gibi deploy sistemlerine) yerleştirilir; roket yörüngeye çıkınca kapak açılır ve uydu yaylı itmeyle dışarı çıkar. Aynı roket onlarca küçük uyduyu birden taşıyabilir. Birimler 1U, 3U, 6U, 12U gibi birleştirilir.

Bu kadar küçük bir gövdede güneş panelleri, bataryalar, bilgisayar, radyo ve yönelim sistemi bulunur. Pek çok parça sıradan elektronik bileşenlerden uyarlanır; çok sınırlı güç, haberleşme hızı ve itki, tasarımın başlıca kısıtlarıdır. Çoğu CubeSat alçak yörüngede birkaç yıl dolanır, sonra atmosferde yanar. Gelişmiş modeller küçük itici motorlar, ışık yelkenleri ya da yönelim tekerlekleri taşır.

Örnekler

Mayıs 2018'de InSight'ı Mars'a götüren roketin yanında iki adet 6U CubeSat (MarCO) başka bir gezegene uçan ilk CubeSat'ler oldu. Kasım 2018'de InSight'ın inişi sırasında bu küçük uydular, iniş verisini neredeyse gerçek zamanlı Yer'e aktardı. Artemis I görevi (2022) on CubeSat'i Ay yolculuğuna çıkardı. Planet Labs, yüzlerce 3U "Dove" uydusuyla Yer yüzeyini görüntüler. Türkiye'de İstanbul Teknik Üniversitesi'nin ITUpSAT1 uydusu, 2009'da fırlatılan ilk Türk CubeSat'idir.

Bir CubeSat'in tasarımında bazı özel hileler vardır. Küçük gövdeye yeterli güç üretmek için açılır panel kanatları kullanılır; bu paneller fırlatma sırasında kapalı tutulur, serbest bırakılınca açılır. Yönelim için manyetik bobinler Yer'in manyetik alanıyla etkileşerek uyduyu döndürür ve hiçbir yakıt harcamaz. Haberleşme çoğu zaman amatör radyo bantlarında yapılır, bu yüzden dünya genelindeki radyo amatörleri uydunun sinyalini dinleyip veriyi paylaşabilir. Bu, projeyi topluluklar için erişilebilir kılar. Bununla birlikte her uydunun frekans izni ve yörünge bilgileri uluslararası kayıtlara bildirilmelidir.

Maliyetin yalnız uydunun kendisi olmadığına da dikkat etmek gerekir: fırlatma, yer istasyonu ve işletme ekibi de gider kalemidir. Yine de bir CubeSat projesi, klasik bir uyduya göre çok daha düşük bir bütçeyle yürütülebilir. Öğrenciler tasarımdan yörünge işletimine kadar bütün aşamayı deneyimleyebilir, bu da mühendis yetiştirme açısından değerlidir.

Tarihçe

Fikri 1999'da Kaliforniya Politeknik Eyalet Üniversitesi'nden Jordi Puig-Suari ve Stanford'dan Bob Twiggs geliştirdi. Amaç, öğrencilerin kısa sürede uzay mühendisliği deneyimi kazanmasıydı. İlk CubeSat'ler 30 Haziran 2003'te Rusya'daki Plesetsk'ten Rokot roketiyle fırlatıldı. Bundan sonra yüzlerce, sonra binlerce CubeSat gönderildi. Bugün üniversitelerin yanında NASA, ESA ve özel şirketler de CubeSat kullanıyor.

Yeni nesil CubeSat'ler artık yalnız eğitim aracı değildir; Güneş fırtınalarını izleyen, Yer'in enerji dengesini ölçen ve derin uzaya giden ciddi bilim görevleri de vardır.

Neden önemli?

CubeSat'ler uzay erişimini demokratikleştirdi: klasik bir uydu yüz milyonlarca dolara mal olurken CubeSat bunun küçük bir kesrine yapılabilir. Yeni teknolojilerin yörüngede denenmesi, bilimsel ölçümler, Yer gözlemi ve haberleşme için çevik bir araçtır. Eksik yönleri de var: küçük açıklık, kısa ömür ve sınırlı güç nedeniyle büyük bilimsel görevlerin yerini alamaz. Ayrıca çok sayıda küçük uydu, enkaz yönetimi sorumluluğunu artırır.

İlgili terimler

  • Takımuydu (konstelasyon)
  • Alçak Yer yörüngesi
  • Küçük uydu
  • Uzay enkazı
  • Telemetri

İlgili terimlerTümü →

Yıldız izleyici (yıldız izler)Star trackerYıldız izleyici, yıldızların fotoğrafını çekip bunları yerleşik bir katalogla eşleştirerek uydunun uzayda hangi yöne baktığını belirleyen optik algılayıcıdır.Tepki tekerleği (tepki tekeri)Reaction wheelTepki tekerleği, uydunun içindeki bir volanı hızlandırıp yavaşlatarak aracı yakıt harcamadan döndüren hassas yönelim ekipmanıdır; TÜBİTAK UZAY yerlisini İMECE ve Türksat 6A için geliştirdi.Haberleşme uydusuCommunications satelliteHaberleşme uydusu, yerden gelen radyo sinyallerini güçlendirip Dünya'nın uzak noktalarına aktaran yapay uydudur; Türksat 6A ile Türkiye artık kendi uydusunu da üretiyor.Uydu yörünge bozulmasıOrbital decayBir uydunun atmosfer sürtünmesi gibi etkilerle yavaş yavaş irtifa kaybetmesi ve sonunda atmosfere düşmesi.Takımuydu (konstelasyon)Satellite constellationBirlikte çalışmak üzere tasarlanmış, düzenli yörüngelere yerleştirilmiş uydu grubu.Kessler sendromuKessler syndromeAlçak yörüngedeki çarpışmaların yeni enkaz doğurup yeni çarpışmalara yol açtığı ve yörüngeyi kullanılamaz hale getirebilecek zincirleme süreç.Uzay enkazıSpace debrisYer çevresinde dolanan, artık işe yaramayan insan yapımı cisimler: bitmiş uydular, roket gövdeleri ve çarpışma parçaları.Yerdurağan yörüngeGeostationary orbitYerin ekvatoru üzerinde, yaklaşık 35.786 km yükseklikte, uydunun Yer'in dönüşüyle aynı hızda dolandığı ve gökyüzünde sabit görünen dairesel yörünge.

Bu konudaki haberler

  1. Dragon bugün istasyondan ayrılıyor: damar, tümör ve mikrop örnekleri Dünya'ya dönüyorDragon bugün istasyondan ayrılıyor: damar, tümör ve mikrop örnekleri Dünya'ya dönüyor18 Kasım 2026, 07:08
  2. Hera, Didymos'a üç farklı gözle bakıyor: kamera, 25 renk bandı ve ısı görüşüHera, Didymos'a üç farklı gözle bakıyor: kamera, 25 renk bandı ve ısı görüşü17 Kasım 2026, 18:08
  3. Hera ilk kez iki asteroidi ayrı gördü: Dimorphos tek pikselle Didymos'tan ayrıldıHera ilk kez iki asteroidi ayrı gördü: Dimorphos tek pikselle Didymos'tan ayrıldı27 Ekim 2026, 19:36
  4. Öğrenci yapımı iki CubeSat yola çıktı: amatör telsize uydudan mesaj aktarımıÖğrenci yapımı iki CubeSat yola çıktı: amatör telsize uydudan mesaj aktarımı14 Ekim 2026, 11:41
  5. NASA'nın sonbahar balon kampanyası son bilim uçuşuyla tamamlandıNASA'nın sonbahar balon kampanyası son bilim uçuşuyla tamamlandı8 Ekim 2026, 19:46
  6. Taşıyıcısından ayrılıp tek başına uçan ilk ışık yelkeni: Cornell'in Alpha göreviTaşıyıcısından ayrılıp tek başına uçan ilk ışık yelkeni: Cornell'in Alpha görevi29 Eylül 2026, 09:11

✨ Günün seçkisi23 Kasım

The Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)📚 Günün kitabıThe Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)Joanna Cole · 1990

KimdirTümü →

  1. Scott CarpenterScott CarpenterABD
  2. Ronald McNairRonald McNairABD
  3. Antony HewishAntony HewishBirleşik Krallık
  4. Max FagetMax FagetABD
  5. Alan BeanAlan BeanABD

Son haberler

  1. Işık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyorIşık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyor1 saat önce
  2. NASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'neNASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'ne3 saat önce
  3. Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)6 saat önce
  4. Dragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndüDragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndü7 saat önce
  5. Samanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdiSamanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdi8 saat önce

Çok okunanlar

  1. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor
  2. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl
  3. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı
  4. Uzay Yolu: İlk Temas'taki gibi uzaylılar Dünya'yı gerçekte nasıl fark ederdi?
  5. BepiColombo Merkür'ün yörüngesine girdi: ikinci uzay aracı, ilk çift araç

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar