Ceres-1 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleri

Ceres-1, Çinli özel şirket Galactic Energy'nin geliştirdiği dört kademeli küçük bir uydu fırlatma roketidir. İlk üç kademesi katı yakıtlı, dördüncü kademesi hidrazinle çalışan sıvı yakıtlı bir üst kademedir; 400 kg'a kadar yükü alçak Dünya yörüngesine taşır. Roket hem Jiuquan'daki karadan hem de Sarı Deniz'deki bir deniz platformundan (Ceres-1S sürümü) fırlatılabiliyor.

Galactic Energy 6 Şubat 2018'de kuruldu. Ceres-1, şirketin 7 Kasım 2020'deki ilk uçuşunda yörüngeye ulaştı ve Galactic Energy, yörüngeye ulaşan ikinci Çinli özel şirket oldu. 11/2026 itibarıyla roket 24 kez uçtu; 22 uçuş başarılı, 2 uçuş başarısız oldu. Aşağıda roketin nasıl çalıştığını, hangi rakamlarla uçtuğunu ve iki kazanın ne olduğunu topladık. Genel arka plan için Roket nedir, nasıl çalışır? sayfasına da bakabilirsiniz.

Nasıl çalışır?

Ceres-1 dikey kalkan, tek parça gövdeli bir roketidir ve dört kademesi sırayla çalışır. Birinci kademe yaklaşık 588 kN itki verir ve yaklaşık 74 saniye yanar; ikinci kademe yaklaşık 274 kN ile 70 saniye, üçüncü kademe yaklaşık 86 kN ile 69 saniye çalışır. Roketin kalkış kütlesi kaynaklara göre 30-33 ton arasında olduğundan, birinci kademenin itkisi kalkış ağırlığının kabaca 1,8-2 katıdır; roketin havalanabilmesi için itkinin ağırlığı aşması gerekir.

Katı yakıtlı motorun yakıtı ve yükseltgeni tek bir blokta durur. Böyle bir motor basittir ve fırlatmaya hazırlık süresi kısadır; karşılığında bir kez ateşlendiğinde istenildiği gibi kısılıp durdurulamaz. Katı kademelerin özgül itkisi (yakıtın ne kadar verimli kullanıldığını gösteren ölçü) Çin kaynaklarında birinci kademe için yaklaşık 250, ikinci ve üçüncü kademe için yaklaşık 286-287 saniye olarak veriliyor. Bu değerler sıvı hidrojen yakan üst kademelere göre düşüktür, ama küçük bir roket için sadelik ve hazır bekleyebilme daha önemlidir.

Her kademe yakıtı bitince ayrılır ve atılır. Neden kademe kullanıldığı roket denkleminden çıkar: boş tankı yörüngeye kadar taşımak hız kazancını azaltır, o yüzden işi biten kısımları bırakmak gerekir. Üçüncü kademeden sonra yük, dördüncü kademeyle yörüngenin son hızına çıkarılır. Dördüncü kademe sıvı yakıtlı (hidrazin) olduğu için itkisi küçüktür (yaklaşık 10 kN) ama uzun süre (yaklaşık 600 saniyeye kadar) çalışabilir ve yönü hassas biçimde ayarlanabilir; yörünge yüksekliğini ve eğimini bu kademe belirler.

Ceres-1S sürümünde roket, denizdeki dönüştürülmüş bir mavna platformundan fırlatılıyor. Deniz fırlatmasının genel gerekçesi, ilk kademenin düşeceği yolu yerleşim alanlarından uzak tutmak ve rampayı istenen enleme yaklaştırmaktır. İlk deniz fırlatması 5 Eylül 2023'te Sarı Deniz'den yapıldı. Ceres-1 kurtarılmaz; hiçbir kademesi geri dönmez.

Teknik özellikler

Özellik	Değer
Üretici	Galactic Energy (Çin)
Yükseklik	yaklaşık 19-20 m (kaynaklara göre değişiyor)
Çap	1,4 m
Kalkış kütlesi	yaklaşık 30-33 ton (kaynaklara göre değişiyor)
Kademe	4 (üçü katı yakıtlı, biri hidrazin sıvı yakıtlı)
Birinci kademe itkisi	yaklaşık 588 kN
Alçak yörüngeye yük (200 km)	400 kg
500 km Güneş eşzamanlı yörüngeye yük	300 kg
700 km Güneş eşzamanlı yörüngeye yük	230 kg
Fırlatma yerleri	Jiuquan; Sarı Deniz'de deniz platformu (Ceres-1S)
Yeniden kullanım	Yok (tek kullanımlık)

Ceres-1 yerdurağan geçiş yörüngesine yük taşımak için tasarlanmış bir roket değildir; böyle bir kapasite yayımlanmadığı için tabloya konmadı. Yükseklik ve kütle için farklı kaynaklar küçük farklarla (19 ile 20 m, 30 ile 33 ton) rakam veriyor; kapasite değerleri tasarım değerleridir ve Güneş eşzamanlı yörünge yükseldikçe düşer.

Uçuş geçmişi

İlk uçuş 7 Kasım 2020'de Jiuquan'dan yapıldı ve Tianqi serisinden bir uydu yörüngeye çıktı. İkinci uçuş 7 Aralık 2021'de, üçüncü uçuş 9 Ağustos 2022'de gerçekleşti. 2022-2023'te uçuş sıklığı arttı: Ocak 2023'te bir, Temmuz-Ağustos 2023'te üç uçuş yapıldı. 5 Eylül 2023'te Ceres-1S ilk kez denizden fırlatıldı ve dört Tianqi uydusunu yörüngeye taşıdı.

Roketin ilk dokuz uçuşunun hepsi başarılıydı. 21 Eylül 2023'te Jilin-1 Gaofen-04B uydusunu taşıyan uçuş başarısız oldu. Çince kaynaklarda aktarılan inceleme sonucuna göre birinci kademe motorunun lülesinin genişleme bölümünde aşınma oluştu; kök neden, bir vida deliğinin yanlış işlenmesi olarak belirtiliyor. 2024'te roket yeniden uçuş temposuna girdi ve beş uçuş yaptı: Mayıs sonu ile Haziran başında karadan iki, Mayıs, Ağustos ve Aralık'ta denizden üç uçuş. 2025'te, Kasım'daki kazayla birlikte altı uçuş gerçekleşti; bunların dördü ocak-mayıs aylarında, biri eylülde yapıldı ve hepsi Kasım'a kadar başarılıydı. 2026'da ise kayıtlı iki Ceres-1 uçuşu var: Ocak ve Ekim.

İkinci kaza 10 Kasım 2025'te yaşandı. Jilin-1 Gaofen-04C uydusunu taşıyan roketin dördüncü kademesi, yanmanın 510. saniyesinde erken söndü ve yük yörüngeye çıkamadı. Çince kaynaklarda aktarılan inceleme sonucuna göre elektromanyetik valfin kontrol kablosunun yalıtımı bozulmuş ve kısa devre oluşmuştu. Dönüş uçuşu 15 Ocak 2026'da Sarı Deniz'den yapılan Ceres-1S uçuşuydu ve başarılı oldu. Son kayıtlı uçuş 21 Ekim 2026'daki Ceres-1S fırlatmasıdır; fırlatma takvimi kaydı sitede.

Başarı oranı

• Ceres-1 (kara): 11/2026 itibarıyla 16 uçuş, 14 başarı, 2 başarısızlık.
• Ceres-1S (deniz): 8 uçuş, 8 başarı.
• Toplam: 24 uçuş, 22 başarı (yaklaşık yüzde 91,7).

Kısa bir uçuş geçmişinde iki başarısızlık yüzdeyi belirgin biçimde etkiler; oran, uzun yıllardır uçan orta ve ağır sınıf roketlerle doğrudan karşılaştırılmamalıdır. Her iki kazadan sonra da roket uçuşa döndü ve kayıtlara göre sonraki uçuşların hepsi başarılı oldu.

Yeniden kullanım

Ceres-1 tek kullanımlıktır ve kurtarma hedefi yoktur. Galactic Energy'nin yeniden kullanılabilir roket çalışmaları ayrı bir araç üzerinde sürüyor; şirket Ocak 2022'de bu amaçla 200 milyon dolar kaynak topladığını duyurmuştu. Pallas-1 adlı bu aracın ilk deneme uçuşu 1 Eylül 2026'da bir test yüküyle yapıldı.

Taşıdığı önemli görevler

• İlk uçuş (7 Kasım 2020): Tianqi serisinden bir uydu; Galactic Energy'yi yörüngeye ulaşan ikinci Çinli özel şirket yaptı.
• Jilin-1 Gaofen 03D (16 Kasım 2022): Beş Jilin-1 Gaofen 03D uydusu, Jiuquan'dan yörüngeye çıkarıldı.
• İlk deniz fırlatması (5 Eylül 2023): Dört Tianqi uydusu, Sarı Deniz'deki mavnadan fırlatıldı.
• Yunyao-1 uyduları (2024-2025): Aynı takımyıldızdan birkaç uçuş boyunca üçer, dörder ve altışar uydu taşındı (takımuydu kurulumunun tipik örneği).
• Xiguang-4 01 (21 Ekim 2026): Ceres-1S'nin kaydedilen son uçuşu.

Aynı şirketin daha büyük roketi Ceres-2 ilk uçuşunu 2026 Ocak'ında yaptı ve başarısız oldu; ikinci uçuş Kasım 2026'da yörüngeye ulaştı. Ceres-2'nin ikinci uçuşu ve fırlatma kaydı sitede ayrıca anlatılıyor.

Benzer roketlerle karşılaştırma

Ceres-1'in 300 kg'lık Güneş eşzamanlı yörünge kapasitesi, küçük uydu sınıfında Rocket Lab'ın Electron roketine yakındır: Electron, 2017'den beri uçan iki kademeli sıvı yakıtlı bir roket ve güncel kapasite değerleri alçak yörüngeye 300 kg, Güneş eşzamanlı yörüngeye 200 kg düzeyinde yayımlanıyor. Ceres-1'in farkı katı yakıtlı olması ve deniz platformundan da uçmasıdır. Çin'de aynı sınıfın bir başka üyesi, CAS Space'in Kinetica-1 roketidir; Jielong-3 bu roketle aynı motorları kullanır, ama çok daha büyüktür ve 1.500 kg'a yakın taşır. Daha büyük sınıfta Falcon 9 gibi araçlar tek uçuşta onlarca kat fazla kütle taşır; Ceres-1 ise tek küçük uyduyu ya da birkaç küp boyutlu uyduyu bekleyen bir "minibüs"tür.

Sık sorulan sorular

Ceres-1 kaç kez uçtu?

11/2026 itibarıyla 24 kez: 16'sı karadan, 8'i denizden. 22 uçuş başarılı, 2 uçuş (21 Eylül 2023 ve 10 Kasım 2025) başarısız oldu.

Ne kadar yük taşır?

Alçak yörüngeye 400 kg, 500 km Güneş eşzamanlı yörüngeye 300 kg taşıyabilir; yörünge yükseldikçe kapasite düşer (700 km için 230 kg).

Denizden de fırlatılıyor mu?

Evet. Ceres-1S adlı sürüm, Sarı Deniz'deki dönüştürülmüş bir mavnadan fırlatılır; ilk deniz fırlatması 5 Eylül 2023'te yapıldı ve bugüne kadar 8 deniz uçuşunun hepsi başarılı oldu.

Türkiye'den bir yük taşıdı mı?

Doğruladığımız uçuş kayıtlarında Türk yükü görünmüyor; ortak yük listelerinin tamamını denetleyemediğimiz için kesin bir "hiç taşımadı" demiyoruz. Türkiye'nin roket çalışmaları için Türkiye'de roket var mı? sayfasına bakabilirsiniz.