Kuaizhou-1A roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleri

Kuaizhou-1A (KZ-1A; Çince "hızlı gemi" anlamına gelen Kuaizhou adının bir sürümü), küçük uyduları alçak yörüngeye taşıyan, üç katı yakıtlı kademeden ve sıvı yakıtlı bir yörünge yerleştirme aşamasından oluşan Çin roketidir. Roketi, Çin'in devlet şirketi CASIC'in (China Aerospace Science and Industry Corporation) bağlı kuruluşu ExPace üretiyor. Kuaizhou-1A, 9 Ocak 2017'de ilk uçuşunu yaptı.

Roketin ayırt edici yanı hız ve hareketliliktir: gövde bir taşıyıcı-kaldırıcı-fırlatıcı (TEL) aracıyla kara yoluyla taşınır, dikilir ve fırlatılır; roketin kaba arazide bile fırlatılabilmesi ve hazırlık süresinin saatlere inebilmesi tasarım hedefi olarak anılır. Katı yakıtlı kademeler önceden doldurulmuş olarak saklanabildiği için hazırlık kısadır. Aşağıda roketin nasıl çalıştığını, hangi sayılarla uçtuğunu, üç başarısız uçuşunu ve daha büyük akrabası Kuaizhou 11'le ilişkisini topladık.

Nasıl çalışır?

Kuaizhou-1A'nın ilk üç kademesi katı yakıtlıdır. Katı yakıtlı motorda yakıt ve yükseltgen önceden karıştırılıp tek bir kütle olarak motorun içine dökülür; pompa, boru ve ayrı tank yoktur. Bu, roketi basit, saklaması kolay ve çabuk fırlatılabilir yapar. Bedeli ise iki yönlüdür: motor ateşlendikten sonra itki ayarlanamaz ve motor kolayca durdurulamaz; ayrıca katı yakıtın özgül itkisi (yakıtın ne kadar verimli kullanıldığının ölçüsü) genellikle iyi tasarlanmış sıvı yakıtlı motorlardan düşüktür.

Bu yüzden roketin son aşaması farklı çalışır: ilk üç kademe yükü yüksek hıza çıkarır, dördüncü aşama ise sıvı yakıtlıdır ve yükü hedef yörüngeye yerleştirmek için ince ayar yapar. Spaceflight Now'ın aktardığına göre roket, Çin'in askerî füze teknolojisine dayanır ve yol taşıtıyla hızlı konuşlandırılacak şekilde tasarlandı; füze ile roket arasındaki fark sayfası bu iki aracın nasıl ayrıldığını anlatıyor. Roket denklemi gereği ulaşılabilecek hız, egzoz hızı ile yakıtın kütle oranına bağlıdır; katı yakıtlı roketlerde egzoz hızı sıvı sistemlere göre düşük kaldığı ve roket küçük olduğu için taşıdığı yük de birkaç yüz kilogramla sınırlıdır.

Roketin sonraki bir sürümü olan Kuaizhou-1A Pro, 4 Aralık 2024'te ilk kez uçtu. Pro sürümünde yük koruma kaplaması 1,2-1,4 m'den 1,8 m'ye genişlemiştir ve alçak yörünge kapasitesi 400 kg'dan 450 kg'a çıkmıştır. Uçan roketin kademeleri kurtarılmaz; roket tek kullanımlıktır.

Teknik özellikler

Özellik	Kuaizhou-1A	Kuaizhou-1A Pro
Üretici	ExPace (CASIC)	ExPace (CASIC)
Yükseklik	19,4 m	19,8 m
Çap	1,4 m	1,4 m
Kalkış kütlesi	yaklaşık 30.000 kg	—
Kademe	4 (3 katı yakıtlı + 1 sıvı yakıtlı yörünge aşaması)	4 (3 katı yakıtlı + 1 sıvı yakıtlı yörünge aşaması)
Yük koruma kaplaması çapı	1,2-1,4 m	1,8 m
Alçak Dünya yörüngesine yük	400 kg	450 kg
500 km Güneş eşzamanlı yörüngeye yük	250 kg	360 kg
700 km Güneş eşzamanlı yörüngeye yük	200 kg	—
Fırlatma yerleri	Jiuquan, Taiyuan, Xichang (mobil rampa)	Jiuquan, Xichang (mobil rampa)

Kuaizhou-1A yerdurağan geçiş yörüngesi için tasarlanmış bir roket değildir; bu yüzden tabloda o satır yoktur. Pro sürümünün kalkış kütlesi için güvenilir bir değer bulamadık, itki değerlerini de doğrulayamadığımız için tabloya koymadık.

Uçuş geçmişi

Aile, Kuaizhou 1 adıyla başladı: 25 Eylül 2013'te ve 21 Kasım 2014'te iki kez uçtu, ikisi de Jiuquan'dan, ikisi de başarılıydı. Daha büyük kaplamalı Kuaizhou-1A'nın ilk uçuşu 9 Ocak 2017'de Jiuquan'dan yapıldı; ilk ticari fırlatma olarak anılan bu uçuşta üç küçük uydu kutupsal yörüngeye gönderildi. Ardından 2019'da beş, 2020'de üç, 2021 ve 2022'de dörder, 2023'te altı (yıllık en yüksek sayı) uçuş geldi; 2024'te Pro dahil dört, 2025'te üç uçuş yapıldı. 11/2026 itibarıyla 2026'da Kuaizhou-1A uçuşu kaydı yok; aynı dönemde ailenin uçuşlarını daha büyük kardeşi Kuaizhou 11 yaptı.

Roketin tarihinde dikkat çeken bir an, 7 Aralık 2019'dur: iki Kuaizhou-1A, aynı gün Taiyuan'daki aynı fırlatma alanından, yaklaşık altı saat arayla kalktı. 12 Mayıs 2020'de Kuaizhou-1A, iki Xingyun-2 uydusunu (alçak yörüngeli bir uydu ağının parçaları) taşıdı; roketin gövdesi Wuhan'a ve sağlık çalışanlarına saygı amacıyla boyanmış, uydulardan biri "Xingyun-Wuhan" adını almıştı. 2023'ten itibaren Tianmu-1 serisi uydular dörderli gruplar hâlinde Kuaizhou-1A ile yörüngeye çıktı. 31 Temmuz 2025'te Pro sürümü Pakistan'ın PRSC-S1 uydusunu taşıdı.

Fırlatma yerleri de çeşitlidir: roketin çoğu uçuşu Jiuquan'daki 95A rampasından yapıldı; üç uçuş Taiyuan'daki 16 numaralı alandan, diğerleri ise Xichang'daki mobil rampadan kalktı. Xichang kayıtları Ağustos 2022, Ağustos 2023 ve Eylül 2024 ile Pro sürümünün Aralık 2024 ve Temmuz 2025 uçuşlarını kapsıyor.

Başarı oranı ve kazalar

• Kuaizhou-1A ve 1A Pro: 11/2026 itibarıyla 31 uçuş, 28 başarı, 3 başarısızlık (yaklaşık yüzde 90). Son uçuş 5 Aralık 2025'te yapıldı.
• Kuaizhou 1: 2 uçuş, 2 başarı.
• Kuaizhou 11 (ayrı roket): 7 uçuş; ilk uçuşu 10 Temmuz 2020'de başarısız oldu, sonraki altı uçuş başarılı.

Üç başarısızlığın nedeni kamuya açık olarak tam anlatılmış değil:

• 12 Eylül 2020 (Jilin-1 Gaofen 02C): Xinhua, uydunun öngörülen yörüngeye giremediğini bildirdi; nedene dair ayrıntı verilmedi. Spaceflight Now'a göre bu, roketin 10 uçuş içindeki ilk başarısızlığıydı.
• 15 Aralık 2021 (GeeSAT-1A/1B): Xinhua uçuş sırasında "olağandışı performans" tespit edildiğini ve nedenin araştırıldığını bildirdi. NASASpaceflight'ın yörünge verilerini incelemesine göre arıza üçüncü kademe yanışı sırasında yaşanmış göründü; resmî bir kök neden açıklaması yayımlanmadı.
• 1 Mart 2025 (açıklanmayan yük): ExPace ve fırlatma merkezi herhangi bir duyuru yapmadı; China in Space, roketin kalkıştan birkaç saniye sonra uçuşu sonlandırmış olabileceğini yazdı. Bu yazı hazırlanırken nedenine dair kamuya açık bir açıklama bulamadık.

Yeniden kullanım

Kuaizhou-1A yeniden kullanılabilir değildir: katı yakıtlı kademeler bir kez yanar, itkisi ayarlanamadığı için de iniş manevrasına uygun değildir. Kuaizhou 6 ve Kuaizhou 12 adlı daha büyük roketler için kayıtlarda 2027 hedefi geçiyor; bunlar şirket hedefidir ve henüz uçuşa dönüşmemiştir.

Taşıdığı önemli görevler

• Jilin-1 serisi: Çin'in ticari yer gözlem uyduları; 2017'den 2021'e kadar birçok uydusu Kuaizhou-1A ile Güneş eşzamanlı yörüngeye çıktı.
• Xingyun-2 01 ve 02 (12 Mayıs 2020): Alçak yörüngeli bir takımuydu ağının ilk uyduları.
• Tianmu-1 uyduları: 2023-2024'te dörder dörder birkaç uçuşla gönderildi.
• PRSC-S1 (31 Temmuz 2025): Pakistan'ın uydusu; Pro sürümüyle uçtu.

Güncel bir örnek olarak, ailenin daha büyük üyesinin 12 Kasım 2026 tarihli Kuaizhou 11 fırlatması sitemizin takviminde yer alıyor.

Benzer roketlerle karşılaştırma

Kuaizhou-1A'nın yük sınıfı, Uzun Yürüyüş roketlerini üreten CASC'ın roketlerinden çok daha küçüktür: Çin'in ağır sınıf Uzun Yürüyüş 5'i tonlarca yük taşırken, Kuaizhou-1A en fazla 450 kg taşır. Falcon 9'un tek kullanımlık hâlinde alçak yörüngeye taşıdığı 22.800 kg ile kıyaslandığında Kuaizhou-1A'nın yük kapasitesi bunun yaklaşık 50-60'ta biri kadardır; ancak amaçları farklıdır: Falcon 9 büyük yükleri ucuza taşımaya, Kuaizhou-1A ise küçük bir uyduyu çok kısa sürede, hareketli bir rampadan göndermeye yöneliktir. Ailenin büyük üyesi Kuaizhou 11'in tasarım değerleri alçak yörüngeye 1.500 kg, 700 km Güneş eşzamanlı yörüngeye 1.000 kg ve kalkış kütlesi yaklaşık 78 tondur; yani alçak yörüngede Kuaizhou-1A'nın üç-dört katı yük taşır. Çin'de küçük uydu fırlatma pazarında başka rakipler de var; örneğin Ceres-2'nin ikinci uçuşu sitemizde işlendi; Türkiye'de ise Roketsan'ın ŞİMŞEK-1 uydu fırlatıcısı için 2027 hedefi açıklandı.

Sık sorulan sorular

Kuaizhou-1A kaç kez uçtu?

11/2026 itibarıyla Kuaizhou-1A ve 1A Pro toplam 31 kez uçtu; 28'i başarılı, 3'ü başarısız oldu. Son uçuş 5 Aralık 2025'te yapıldı.

Ne kadar yük taşır?

Tasarım değerleriyle Kuaizhou-1A alçak yörüngeye 400 kg, 700 km Güneş eşzamanlı yörüngeye 200 kg taşır; Pro sürümünün alçak yörünge kapasitesi 450 kg'dır.

Neden "hızlı" deniyor?

Roketin tasarım hedefi, katı yakıtlı kademelerin önceden doldurulmuş saklanması ve roketin yol taşıtıyla taşınıp kısa sürede fırlatılabilmesidir. Kuaizhou, Çince "hızlı gemi" anlamına gelir.

Türkiye'den bir yük taşıdı mı?

Elimizdeki uçuş kayıtlarında Türk uydusu görünmüyor; ancak ortak yük listeleri her uyduyu ayrıntılı vermediği için kesin bir "hiç taşımadı" demek doğru olmaz. Türkiye'nin küçük uydu çalışmaları için Türkiye'nin küp uyduları sayfasına bakabilirsiniz.