The Rolling Stones (Robert A. Heinlein): konusu, asteroit bilimi ve rehberi

The Rolling Stones, Robert A. Heinlein'ın 1952'de Charles Scribner's Sons yayınevinden çıkan gençlik romanıdır. Birleşik Krallık'ta Space Family Stone (Uzay Ailesi Stone) adıyla yayımlandı; dergi sürümü ise 1952'nin Eylül-Aralık sayılarında Boys' Life'ta "Tramp Space Ship" adıyla çıktı. Heinlein'ın on iki Scribner's gençlik romanından altıncısı olan kitap, başka bir kitaptan çok bir ailenin mizahi yolculuk günlüğüdür: Ay'da yaşayan bir aile, kendi uzay gemisiyle Güneş Sistemi'ni gezer. Kitap ayrıca Uzay Yolu: Orijinal Seri'nin ünlü "tribble" bölümüyle kurduğu ilişkiyle de tanınır.

Kitap ne anlatıyor?

Stone ailesi, Ay'ın yerlisi "Loonie"lerdir. Ailenin kalabalığı içinde en bilinenleri, Ay kolonisinin kurucu kuşağından sayılan büyükanne Hazel Stone, adlarını klasik mitolojideki kardeşlerden alan ikiz delikanlılar Castor ve Pollux ve küçük kardeş Buster'dır. Hikâye, bu ailenin ikinci el bir uzay gemisini satın alıp onarması ve Güneş Sistemi'ni gezmeye karar vermesiyle başlar.

Roman, bir kahramanın yetişkinliğe geçişinden çok, bir ailenin özgürlük ve girişim arayışını anlatır. Heinlein, ailenin gündelik işlerini, gemideki yaşamı, ticareti ve hukuku kendi mizah anlayışıyla işler. Kitabın en komik bölümü, ikizlerin Mars'ta aldığı küçük bir yaratığın kısa sürede ailenin gemisini istila etmesidir.

Kitabın özeti

Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır.

Stone ailesi Ay'da yaşayan, kendi kararlarını kendi veren kalabalık bir ailedir. İkizler Castor ve Pollux ile küçük kardeşleri Buster, ikinci el bir uzay gemisini satın alıp onardıkları zaman Ay'ın dar dünyasını bırakıp bütün Güneş Sistemi'ni gezmeye karar verirler. Kitap, planlı bir macera yerine bu ailenin ticaret ve girişim aracılığıyla bir yolculuğa dönüştürdüğü bir gezi gibi ilerler.

İlk durak Mars'tır. İkizler ikinci el bisikletler almış ve bunları Mars'ta satmayı planlamıştır. Ama yerel kurallara aykırı davrandıkları için hapse düşme tehlikesiyle karşılaşırlar; büyükanne Hazel Stone araya girip onları kurtarır. Mars'ta ikizler, küçük kardeşleri Buster için yerli bir hayvan satın alırlar: "yassı kedi" (flat cat). Pasta biçimli, kırmızımsı yumuşak tüylü ve insanı sakinleştiren bir titreşimle mırıldanan bu hayvan hemen sevilir.

Aile Ay'a dönmek yerine asteroit kuşağına gitmeye karar verir. Orada altın hummasına benzer bir telaş yaşanmaktadır; madenciler radyoaktif cevherleri ve "çekirdek malzeme" denen değerli kayaları aramaktadır. İkizler, Mars'tan erzak ve lüks eşya yükler; çünkü altın hummalarında zengin olanlar genellikle madenciler değil, onlara mal satanlardır. Yolculuk sırasında yassı kedi çok hızlı büyür ve doğurur; her yavru da kısa sürede yavrulayınca gemi mırıldanan tüylü hayvanlarla dolar. Aile bu sorunu hayvanları soğuk bir depoda uyku hâline sokarak çözer. Sonra hayvanlar uyandırılır ve asteroit madencilerine satılır.

Birkaç maceranın ardından aile yolculuğuna devam eder ve kitap, Stone'ların bir sonraki hedef olarak Satürn'ün halkalarını görmeye gitmeye karar vermesiyle biter. Yani roman bir "büyük çatışma ve çözüm" yapısından çok, her durakta yeni bir ticaret fırsatı ve yeni bir sorun çıkaran bir yolculuk hikâyesidir. Hikâyenin ekseninde, ailenin özgürce karar verebilmesi ve sorunları kendi aklıyla çözebilmesi vardır; Heinlein'ın "kendi başının çaresine bakabilen birey" fikri burada neşeli bir aile komedisine dönüşür.

Yazar ve yazıldığı dönem

Robert A. Heinlein 1907'de doğdu, 1988'de öldü; Deniz Harp Okulu mezunuydu (1929) ve 1934'te tüberküloz yüzünden donanmadan ayrıldı. 1947-1959'da Scribner's için yılda bir gençlik romanı yazdı. 1974'te SFWA'nın ilk Büyük Usta ödülünü aldı. Serinin kitapları sırasıyla şöyledir: Rocket Ship Galileo (1947), Space Cadet (1948), Red Planet (1949), Farmer in the Sky (1950), Between Planets (1951), The Rolling Stones (1952), Starman Jones (1953), The Star Beast (1954), Tunnel in the Sky (1955), Time for the Stars (1956), Citizen of the Galaxy (1957) ve Have Space Suit—Will Travel (1958).

Kaynaklara göre Heinlein ve eşi Virginia, her kitap için saatlerce araştırma yaptı; amaç okurlar için ayrıntıları "doğru" kurmaktı. Yassı kedi bölümünün esin kaynağı olarak Heinlein, Ellis Parker Butler'ın 1905 tarihli "Pigs Is Pigs" öyküsünü andı: o öyküde de hayvanlar hızla çoğalıp bir yeri doldurur. Yazar, bir mektubunda ailevi komediyi "devrim ve kandan" yazmaktan daha zor bulduğunu ve kitabın ilk çeyreğinden sonra olay örgüsünün tatmin edici olmadığını belirtmiştir.

Kitaptaki bilim: Ay, Mars, asteroit kuşağı ve Satürn

Ay'da bir toplum

Stone ailesi Ay'ın yerlisidir. NASA'ya göre Ay'ın yüzey kütleçekimi Dünya'nınkinin altıda biridir, atmosferi çok incedir ve "ekzosfer" denen bu kılıf solunamaz. Sıcaklık Güneş altında 127 °C'ye çıkarken karanlıkta -173 °C'ye iner. Kitapta Ay, yerleşilmiş ve bağımsız bir topluluğa ev sahipliği yapar; gerçekte insanlar Ay'a yalnız Apollo görevlerinde ayak bastı. Ay hakkında genel bilgi için Ay sayfasına bakın. Hazel Stone'u yazarın sonraki romanı Ay Zalim Bir Sevgilidir'de de görürsünüz; o kitapta Ay'ın bağımsızlık devrimi anlatılır.

Mars ve küçük uyduları

Mars, NASA'ya göre Güneş'ten ortalama 228 milyon kilometre (1,5 astronomik birim) uzaktadır; günü 24,6 saat, yılı ise 687 Dünya günüdür. İki küçük uydusu vardır: Phobos ve Deimos (Mars'ın uyduları). Gerçek Mars'ta yerli bir hayvan, yani romandaki yassı kedi bulunmaz; bugüne dek yaşam izi aranan yer daha çok eski dönem kayalıklarıdır. Ayrıntılar için Mars sayfasına bakın.

Asteroit kuşağı gerçekten bir "altın humması" olur mu?

Kitaptaki madencilik telaşı, asteroitlerin metal ve değerli cevher kaynağı olabileceği fikrine dayanır. NASA, asteroitlerin Güneş Sistemi'nin yaklaşık 4,6 milyar yıl önceki oluşumundan kalan kayalık artıklar olduğunu söyler. Ana kuşakta çapı 1 kilometreden büyük 1,1 ila 1,9 milyon asteroit olduğu tahmin edilir; ama hepsinin toplam kütlesi Ay'ınkinden azdır. Toplam kütlenin bu kadar düşük olması, kuşağın bilimkurgu filmlerindeki gibi kayalarla tıka basa dolu olmadığını gösterir. NASA'nın Psyche görevi 13 Ekim 2023'te fırlatıldı ve Ağustos 2029'da ana kuşaktaki metal bakımından zengin Psyche asteroidine ulaşması hedefleniyor. Bilim insanları bu cismin, bir gezegen çekirdeğinin kalıntısı olabileceğini ve demir-nikel metalden oluştuğunu düşünüyor. Roman bu tür cevherleri "core material" (çekirdek malzemesi) diye anar. Ayrıntılar için Asteroit kuşağı, Asteroitler ve Psyche sayfalarına bakılabilir.

Satürn'ün halkaları

Ailenin son hedefi Satürn'ün halkalarıdır. NASA'ya göre halkalar, toz tanesi boyundan ev büyüklüğündeki parçalara kadar uzanan milyarlarca buz ve kaya kütlesinden oluşur. Halka sistemi Satürn'den yaklaşık 282.000 kilometre dışarı uzanır, ama ana halkaların kalınlığı yalnızca yaklaşık 10 metredir. Cassini aracı 2004'te Satürn'e ulaştı ve görevi 15 Eylül 2017'de sona erdi. Ayrıntılar için Satürn'ün halkaları sayfasına bakın.

Yassı kediler ve tribble'lar

Kitabın en bilinen mirası yassı kedidir. Star Trek'in "The Trouble with Tribbles" bölümü 29 Aralık 1967'de yayımlandı (ikinci sezon, 15. bölüm; senaryo David Gerrold'a ait). Stüdyonun telif denetimi için çalışan Kellam de Forest Research firması, 11 Ağustos 1967 tarihli raporunda senaryodaki yaratıkla The Rolling Stones'taki yassı kedi arasındaki benzerliğe dikkat çekti. Yapımcı Gene Coon, Heinlein'dan bir feragat belgesi istedi ve Heinlein bunu verdi. Heinlein sonradan biyografisinde, o sırada başka bir intihal davasından yeni çıktığı için yeni bir davaya girmek istemediğini söyledi. Gerrold ise Heinlein'ın kitabını yıllar önce okuduğunu, ama benzerliği bilinçli olarak anımsamadığını söylüyor. Heinlein da iki hikâyenin Butler'ın "Pigs Is Pigs" öyküsüne, "belki de Nuh'a" bir şey borçlu olduğunu belirtti. Tribble'ın sonradan "durmadan sömürüldüğünü" düşünüp pişman olduğunu da yazdı.

Etkisi ve ödülleri

Kaynaklarda kitaba verilmiş büyük bir ödül kaydı görmedik. Dönemin eleştirmenleri çok olumlu yazdı: Groff Conklin kitaba "gerçekten keyifli bir iş" dedi; Boucher ve McComas onu o yıl karşılaşılabilecek en makul ve en özenli ayrıntılı gezegenlerarası gelecek tablosu saydı; P. Schuyler Miller ise kitabı gerçek bir gelecek dünyasında yaşayan gerçek insanlardan oluşan bir galeriye benzetti. Jack Williamson kitabı "kişisel özgürlük hayali" olarak niteledi ve yakın geleceğin teknolojilerinin sıradan bir hava taşıdığını yazdı. Daha yakın dönemin eleştirmenleri Jo Walton ve James Nicoll ise kitabın cinsiyet politikasını eleştirdi. Walton gençken kitabı serinin en zayıfı saymış, yetişkin olarak okuyunca da tam doyurmadığını yazmıştır. Heinlein'ın sonraki kitaplarında Hazel, Castor ve Pollux yeniden görünür: ikizler ve Hazel, The Number of the Beast ve The Cat Who Walks Through Walls kitaplarında, Hazel ayrıca To Sail Beyond the Sunset içinde yer alır.

Uyarlamaları

Romanın doğrudan film ya da dizi uyarlaması yoktur. Kitabın kültürel etkisi, yukarıda anlatılan tribble tartışması ve Hazel Stone'un diğer romanlarda yinelenmesi aracılığıyla sürmüştür. Tribble'ların göründüğü diziyi sitemizdeki Uzay Yolu: Orijinal Seri sayfasında bulabilirsiniz.

Karakterleri

• Castor ve Pollux Stone kimdir? Heinlein'ın Stone ailesinin ikizleri
• Hazel Stone kimdir? Heinlein'ın Ay'dan gelen gezgin büyükannesi
• Yassı Kediler (Flat Cats) nedir? Heinlein'ın hızla çoğalan Mars yaratıkları

Kimlere uygun, nereden başlanır?

The Rolling Stones, ağır bir olay örgüsünden çok mizahı, ailevi sıcaklığı ve "gerçekçi bir Güneş Sistemi gezisi" duygusunu sevenlere uygundur. Roman bölüm bölüm okunduğunda keyifli bir seyahat günlüğüdür; sert siyasi temalar arayanlar için Between Planets daha uygun olabilir. Heinlein okumaya yeni başlayanlara serinin kitapları bağımsız olduğu için istediğiniz yerden başlamanız önerilir; daha olgun tema isteyenler için Citizen of the Galaxy ve Have Space Suit—Will Travel iyi seçeneklerdir. Kitabın Türkçe baskısını doğrulayamadık, bu yüzden Türkçe adı ve yayınevi verilmemiştir. Telifi süren bir eser olduğu için ücretsiz okuma bağlantısı yoktur.