How to Astronaut (Terry Virts): konusu, astronot eğitimi ve okuma rehberi
Terry Virts'in How to Astronaut kitabı, astronotluğu eğitimden mikroçekimde yaşama kadar içeriden anlatan bir rehber; konusu, bilimi ve okuma rehberi.
- Tür
- İnceleme / belgesel
- Yazar
- Terry Virts
- İlk yayın yılı
- 2020
- Sayfa
- 320
How to Astronaut: An Insider's Guide to Leaving Planet Earth, emekli NASA astronotu Terry Virts'in 2020'de yayımlanan kitabı. Workman Publishing 15 Eylül 2020'de çıkardı; ciltli baskı 320 sayfa. Kitap, astronotluğun nasıl bir iş olduğunu içeriden anlatan bir rehber: eğitim, acil durumlar, uzay giysisi ve mikroçekimde yaşamanın pratik yanları.
Yayınevinin tanıtımına göre kitap; hayatta kalma eğitimini, mekik acil durumlarını, giysi prosedürlerini ve mikroçekimde bedensel işlevlerin yönetimi gibi "alışılmadık" konuları da kapsıyor. Virts bunları, Endeavour'un pilotu olduğu STS-130 görevinden ve Uluslararası Uzay İstasyonu'ndaki (ISS) komutanlık dönemindeki deneyimlerinden süzüyor. Tanıtımda aktarılan bir eleştirmen görüşü, neredeyse her sayfada öğrenilecek bir şey bulunduğunu söylüyor.
Bu rehber, kitabın işlediği konuları, bunların ardındaki gerçek bilimi ve kitabı kimin nasıl okuyabileceğini anlatıyor. Kitaptan alıntı yapmıyoruz.
Kitabın özeti
Bu bir roman değil, bir rehber; dolayısıyla "sonu" yok. Kitabın bölüm sırasını yayınevi sayfasından doğrulayamadık; aşağıda kitabın işlediği ana fikirleri, yayıncının tanıtımına ve yazarın bilinen görevlerine dayanarak sıralıyoruz.
1. Astronot olmak bir eğitim işidir
Kitabın ana düşüncesi, uzaya gitmenin tek bir yetenek değil, çok yönlü bir hazırlık işi olduğudur. Virts'in kendi yolu bunu gösteriyor: Hava Kuvvetleri Akademisi'nde matematik okudu, F-16 pilotu oldu, 1997'de Edwards Hava Kuvvetleri Üssü'ndeki test pilotu okuluna gitti. Yayıncının sözünü ettiği hayatta kalma eğitimi ise uçuş becerisinin yanında başka yeterliliklerin de gerektiğini gösteriyor.
2. Acil durumlar olağan işin parçasıdır
Yayıncının özetine göre kitapta mekik acil durumları ve acil durum protokolleri var. Fikir şu: uzay uçuşunda "ya bir şey ters giderse" sorusu eğitimin merkezindedir ve ekipler sorunları önceden prova eder. Mekik dönemi riskleri için Comm Check (Columbia faciası) gibi kitaplar daha ayrıntılı bir çerçeve verir.
3. Giysi ve donanım hayat kurtarır
Kitap uzay giysisi prosedürlerine de yer veriyor. Giysinin işlevi, astronotu boşluktan korurken hareket etmesine izin vermektir. Ayrıntı için uzay giysisi sayfamıza bakabilirsiniz.
4. Mikroçekimde sıradan şeyler sıradan değildir
Yayıncı, kitabın mikroçekimde bedensel işlevlerin yönetimi gibi konulara da girdiğini belirtiyor. Bu, kitabın en çok merak edilen yönü: yemek, uyku, tuvalet ve temizlik gibi gündelik işlerin ağırlıksız ortamda nasıl yapıldığı. Bunları sitemizde Uzayda tuvalet, banyo ve kişisel temizlik, Astronotlar uzayda nasıl uyur? ve Uzayda yemek sayfalarında okuyabilirsiniz.
5. Komutanlık, teknik bilginin yanında insan işidir
Virts, 10 Mart-11 Haziran 2015 arasında Expedition 43'ün komutanıydı; komutanlığı Barry Wilmore'dan devraldı. Kitap bu deneyimi de içeriyor. Komuta, istasyonda çalışan çok uluslu bir ekibin işleyişini gözetmeyi gerektirir.
Yazar ve yazıldığı dönem
Terry Virts, 1 Aralık 1967'de Baltimore'da doğdu. 1989'da ABD Hava Kuvvetleri Akademisi'nden matematik dalında mezun oldu, 1997'de Embry-Riddle Aeronautical University'den havacılık yüksek lisansı yaptı; kendi sitesine göre Harvard Business School'dan da dereceleri var. Hava Kuvvetleri albayı olarak 40 farklı uçakta 5.300'den fazla uçuş saati yaptı.
Uzaydaki ilk görevi 2010'daki STS-130'du: Endeavour'un pilotu olarak Tranquility modülünü ve Cupola'yı (ISS'in geniş pencereli gözlem kubbesi) istasyona taşıdı. İkinci görevi, 23 Kasım 2014'te Soyuz TMA-15M ile başlayan Expedition 42/43'tü. Toplamda üç uzay yürüyüşüyle birlikte 213 gün 10 saat 48 dakika uzayda kaldı. Aynı Soyuz'da, ESA'dan Samantha Cristoforetti de vardı. Virts Ağustos 2016'da NASA'dan emekli oldu.
Kitap, bu kariyerin sona ermesinden dört yıl sonra, 2020'de çıktı. Virts'in yazarlığı bu kitapla başlamıyor: 2017'de National Geographic'ten View From Above adlı fotoğraf kitabını yayımladı ve 2016 tarihli IMAX belgeseli A Beautiful Planet'ta yer aldı. 2019'da, sekiz kişilik bir ekiple kutuplar üzerinden Dünya'yı uçakla dolaşan en hızlı yolculuğa katıldı: 11 Temmuz 2019'da bir Gulfstream G650 ile 46 saat 40 dakika 22 saniyede tamamlanan bu uçuş Guinness rekoru olarak kayda geçti.
Kitaptaki bilim
Kitap, astronotluğun "nasıl yapılır" yönünü anlattığı için, aslında bir uygulamalı uzay bilimi anlatısı. Anlaşılması gereken birkaç temel fikir var.
Mikroçekim nedir?
NASA, ISS'i bir mikroçekim laboratuvarı olarak tanımlar: istasyon ve içindekiler sürekli serbest düşüştedir, bu yüzden içeride süzülürler. Kütleçekim ortadan kalkmaz; ISS'in yükseldiği 370-460 kilometrede Dünya'nın çekimi hâlâ güçlüdür. İstasyonun 51,6 derecelik eğimli yörüngesi ve günde yaklaşık 16 gün doğumu için ISS ne kadar hızlı gider? yazımıza bakın.
Yörünge hızı
ISS saniyede yaklaşık 7,67 kilometre, yani saatte yaklaşık 27.600 kilometre hızla gider ve Dünya'nın çevresindeki bir turu yaklaşık 92,9 dakikada tamamlar; günde yaklaşık 15,5 tur atar. Bu yüzden astronotlar günde yaklaşık 16 gün doğumu ve gün batımı görür. Bu hız, "serbest düşüş" fikrinin anahtarıdır: istasyon, Dünya'ya düşerken yan yönde de o kadar hızlı gider ki yere hiç çarpmaz, sürekli yeryüzünün eğriliğini ıskalar.
Uzun uçuşun bedene etkisi
Mikroçekimin bedene etkileri iyi belgelenmiş. Araştırma literatüründe kemik kaybının uzay uçuşunda ayda yaklaşık yüzde 1,5 düzeyinde (özellikle omurga, kalça ve uyluk kemiğinde) görüldüğü; egzersiz yapılmazsa kas kütlesinin birkaç gün içinde belirgin biçimde azalabildiği anlatılıyor. Vücut sıvıları da başa doğru kayar; yüzün şişmesi bunun bilinen belirtisidir. Uzaya çıkanların kabaca yüzde 45'inin ilk saatlerde "uzay uyum sendromu" denen bir tür hareket hastalığı yaşadığı bildiriliyor. Bu nedenle ISS'te her astronot günde en az iki saat egzersiz yapar: koşu bandı, direnç aletleri ve sabit bisiklet kullanılır. Ayrıntılar için Astronotlar neden her gün iki saat spor yapar? sayfamıza bakabilirsiniz.
Cupola ve Dünya'yı izlemek
Virts'in 17 Mart 2015'te Cupola penceresinde gün doğumunda kendi çift yansımasını gördüğü bir NASA fotoğrafı var. Cupola, STS-130'un taşıdığı modüllerden biri. Modüllerin tamamı için ISS'in modülleri sayfasına bakabilirsiniz.
İstasyonun kendisi
İlk modülü Zarya, 20 Kasım 1998'de fırlatıldı; ilk mürettebat 2 Kasım 2000'de geldi ve istasyon o günden beri kesintisiz insanlı. Ağustos 2025 itibarıyla 26 ülkeden 290 kişi istasyonu ziyaret etmişti. NASA verilerine göre ISS, 109 x 51 metre boyutunda, 400.000 kilogramdan ağır ve yaklaşık 900 metreküp basınçlı hacme sahip. Astronotların burada bilim yapması ve yaşaması için gereken rutinler, kitabın pratik rehber boyutunu açıklıyor. Deneyler için ISS'te hangi bilimsel deneyler yapılıyor? sayfasına göz atın.
Aynı görevin iki anlatısı
Virts, 23 Kasım 2014'te Soyuz TMA-15M ile Baykonur'dan kalktı; yanında Rus komutan Anton Shkaplerov ve ESA astronotu Samantha Cristoforetti vardı. Bu uçuş 124. Soyuz uçuşuydu ve istasyonda kaldığı sürece mürettebatın acil durum kaçış aracı olarak görev yaptı. 11 Haziran 2015'te üçlü Kazakistan'a indi; uçuş 199 gün 16 saat 42 dakika sürdü. Cristoforetti de aynı görevi kendi kitabında anlattı; Samantha Cristoforetti sayfamızdan onun yolunu izleyebilirsiniz. İki kitabı yan yana okumak, aynı görevi bir mühendis-pilotun ve bir yazar-astronotun gözünden görmenin nadir fırsatlarından biridir.
Etkisi ve ödülleri
Kitabın aldığı bir edebiyat ödülünü doğrulayamadık; bu yüzden ödül iddiasında bulunmuyoruz. Yayıncı tanıtımında bir eleştirmenin kitabı "her sayfasında öğrenilecek bir şey var" diye nitelediğini aktarıyor. Kitabın değeri, astronotluğu kahramanlık anlatısından çıkarıp pratik bilgiye çevirmesinde: okur, bir astronotun gündelik işlerini ve karşılaştığı riskleri merak ediyorsa doğru adres.
Uyarlamaları
Kitabın bildiğimiz bir film ya da dizi uyarlaması yok. Virts'in yer aldığı IMAX belgeseli A Beautiful Planet bir uyarlama değil, ayrı bir yapım; ama yazarın uzayda gördüklerini görüntüyle izlemek isteyenler için uygun bir tamamlayıcı.
Kimlere uygun, nereden başlanır?
- "Astronot nasıl olunur?" diye merak edenler: Kitap tam bunun cevabını veriyor; konu sırasıyla ilerlemek gerekmez, ilgi çeken başlıktan okunabilir.
- Mekik dönemini merak edenler: Riding Rockets (Mike Mullane) ile birlikte okunabilir.
- Daha uzun bir uçuş anlatısı isteyenler: Endurance: Uzayda Bir Yıl (Scott Kelly) ve Bir Astronottan Hayat Dersleri (Chris Hadfield).
Kitabın Türkçe baskısını doğrulayamadığımız için bir Türkçe ad vermiyoruz; aramanızı İngilizce adıyla yapın.

























